Systemy terapeutyczne.

System terapeutyczny jest pojęciem stosowanym w odniesieniu do urządzeń lub postaci leków dozujących lub uwalniających substancję leczniczą ze ściśle określoną, stałą szybkością w ustalonym czasie, który może wynosić kilka godzin, dni, miesięcy, a nawet lat. W tym czasie system ma zapewnić stałe stężenie substancji leczniczej w organizmie. W technologii wytwarzania systemów terapeutycznych dąży się do uzyskania szybkości uwalniania substancji leczniczej jak najbardziej zbliżonej do kinetyki zerowego rzędu, czyli niezależnej od ilości leku pozostającego w systemie. W postaci leku o przedłużonym uwalnianiu zwykle szybkość uwalniania substancji leczniczej maleje wraz ze zmniejszaniem się jej ilości w preparacie.

Systemy terapeutyczne dzieli się na:

transdermalne (skrót z ang. TTS, Transdermal Therapeutic System);
doustne;
oczne;
domaciczne;
implantacyjne;
infuzyjne.

W monografii farmakopealnej FP X znajduje się monografia dotycząca tylko systemów transdermalnych.

Systemy transdermalne

(Emplastra transcutanea, syn. Plastry przezskórne)

Z definicji według FP X systemy transdermalne są to elastyczne plastry o zróżnicowanych rozmiarach, zawierające jedną lub więcej substancji czynnych. Przeznaczone są do stosowania na niezmienioną skórę w celu podawania substancji czynnych do krążenia ogólnego, po przeniknięciu bariery skórnej.

Składają się zwykle z zewnętrznej warstwy zabezpieczającej, która stanowi nośnik warstwy zawierającej substancję czynną. Zewnętrzna warstwa, nieprzepuszczalna dla substancji czynnej i zwykle nieprzepuszczalna dla wody, stanowi warstwę nośną i zabezpieczającą. Warstwa ta może być tych samych rozmiarów, co warstwa z substancją czynną lub może być większa. W tym drugim przypadku, czyli kiedy warstwa jest większa, wystające brzegi warstwy zabezpieczającej pokryte są substancją ulegającą adhezji pod wpływem nacisku, co zapewnia przyleganie systemu do skóry. Powierzchnię systemu, na której zachodzi uwalnianie substancji czynnej zabezpiecza warstwa ochronna, która jest usuwana przed umieszczeniem plastra na skórze.

System transdermalny zawiera substancję czynną i może zawierać substancje pomocnicze:

– stabilizujące;

– solubilizujące;

– modyfikujące szybkość uwalniania;

– zwiększające przezskórne wchłanianie.

Matryca może być jednowarstwowa lub kilkuwarstwowa, stała lub półstała i w tym przypadku skład i struktura matrycy warunkują szybkość dyfuzji substancji czynnej do skóry. Matryca może zawierać substancje ulegające adhezji pod wpływem nacisku, które zapewniają przyleganie preparatu do skóry.

Warstwa zawierająca substancję czynną może być półstałym zbiornikiem ograniczonym z jednej strony membraną, która może kontrolować uwalnianie i dyfuzję substancji czynnej z preparatu.

Substancje adhezyjne w systemach tego typu mogą pokrywać membranę na całej powierzchni lub tylko częściowo, jak też mogą być naniesione jedynie na brzegi zewnętrznej warstwy zabezpieczającej.

Gdy system transdermalny zastosowany jest na suchą, czystą i nieuszkodzoną skórę, ulega dobremu przylgnięciu pod wpływem lekkiego nacisku dłoni lub palców i może być odklejony bez zauważalnego uszkodzenia skóry lub oddzielenia preparatu od zewnętrznej warstwy zabezpieczającej.

System transdermalny nie może drażnić lub uczulać skóry, nawet podczas wielokrotnej aplikacji. Jako materiał warstwy chroniącej powierzchnię uwalniania zwykle stosuje się tworzywo sztuczne lub folię metaliczną. Podczas usuwania tej warstwy nie może dojść do rozdzielenia pozostałych warstw preparatu. Systemy transdermalne pakowane są zazwyczaj pojedynczo w saszetki zamknięte przez zgrzewanie.

Wnikanie substancji leczniczej do skóry jest zależne od:

– fizykochemicznych właściwości substancji leczniczej;

– grubości warstwy rogowej naskórka;

– stopnia nawodnienia warstwy rogowej.

W celu zwiększenia przenikania przez skórę substancji leczniczych wprowadza się do systemu substancje pomocnicze, tzw. promotory wchłaniania, które w sposób odwracalny zmieniają strukturę warstwy rogowej naskórka. Są to związki chemiczne, które podawane łącznie z substancją leczniczą ułatwiają jej penetrację i przenikanie. Należą do nich dimetylosulfotlenki (DSMO), jedno- i wielowodorotlenowe alkohole (etanol, glikol propylenowy), alkany, kwasy tłuszczowe (kwas olejowy), estry, aminy, amidy (mocznik, pirolidon i jego pochodne), terpeny, cyklodekstryny, tenzydy (laurylosiarczan sodu, Tween).

Ich działanie można wyjaśnić na przykładzie często stosowanego: 1-dodecylazacykloheptan-2-onu (Azon^®), który tworzy pary jonowe z substancją leczniczą i upłynnia warstwę lipidową naskórka. Zastosowanie go zwiększa przenikanie haloperidolu, diazotanu izosorbidu, nitrogliceryny, estradiolu, klonidyny, propranololu, indometacyny, diklofenaku, metoprololu – podanych w TTS.

Jak przedstawiono powyżej monografia FP X rozróżnia systemy trandermalne w zależności od elementu kontrolującego uwalnianie jako:

– systemy membranowe – jeżeli jest to membrana;

– systemy matrycowe – jeżeli jest to matryca stanowiąca zbiornik leku.

Jednak należy zaznaczyć, że są wytwarzane też:

– systemy mikrozbiornikowe (zaliczane również do matrycowych);

– systemy mikroelektroniczne;

– systemy z ultradźwiękami.

System membranowy

Zbiornik leku umieszczony jest pomiędzy nieprzepuszczalną warstwą zewnętrzną a membraną z polimeru, kontrolującą uwalnianie substancji leczniczej. Zbiornik jest wypełniony roztworem lub zawiesiną substancji leczniczej w rozpuszczalniku (np. w etanolu) lub w polimerze. Membrana zapewnia określoną szybkość uwalniania. Membrany są wytwarzane np. z kopolimerów octanu winylu i etylenu, metakrylanów.

Membrana jest powleczona materiałem bioadhezyjnym, umożliwiającym przyklejenie systemu do skóry. Z systemu jednozbiornikowego uwalnianie następuje ze stałą szybkością.

Podawanie dwóch substancji jednocześnie, np. estradiolu i octanu noretisteronu, zapewnia system dwuzbiornikowy, z którego każda substancja uwalnia się z różną szybkością.

systemy_terapeutyczne_1 — Ryc. 1. Przykładowy system membranowy: 1 – folia zewnętrzna, 2 – zbiornik, 3 – element kontrolujący uwalnianie (błona), 4 – warstwa przylepna, 5 – warstwa ochronna. [6]

Substancja lecznicza znajduje się w zbiorniku w postaci zawiesiny lub roztworu. W tym systemie błona polimerowa zbudowana jest z kopolimeru octanu winylu i jest elementem kontrolującym dyfuzję substancji leczniczej ze zbiornika do skóry.

System matrycowy

Substancja lecznicza jest jednolicie rozproszona lub zawieszona w stałej matrycy – hydrofilowym lub lipofilowym polimerze, np. silikonie lub poliakrylanie. Nie ma oddzielnego elementu kontrolującego uwalnianie. Szybkość uwalniania regulują lipofilność i struktura matrycy.

Wiele polimerów, z których wykonane są matryce, ma właściwości bioadhezyjne, dlatego nie zawsze nanosi się na matrycę warstwę klejącą.

W miarę ubywania substancji leczniczej z części matrycy najbliższej skórze, cząsteczki dyfundujące z dalszych warstw muszą pokonać dłuższą drogę, co może spowodować zwolnienie szybkości uwalniania. Z tego powodu opracowano systemy wielowarstwowe.

systemy_terapeutyczne_2 — Ryc. 2. Przykładowy system matrycowy: A – z matrycą homogenną, B – z matrycą wielowarstwową, 1 – zewnętrzna warstwa zabezpieczająca, 2 – matryca z lekiem, 3 – warstwa adhezyjna, 4 – warstwa zabezpieczająca powierzchnię adhezyjną, 5 – gradient stężeń leku w matrycy. [5]

Uwalnianie substancji leczniczej z systemu matrycowego nie zawsze może przebiegać z jednakową szybkością. Jednak nagłe uwolnienie substancji nie jest możliwe, dlatego uważany jest on za bezpieczniejszy niż system membranowy.

Korzystne byłoby, aby w systemie matryca podczas uwalniania pęczniała, ponieważ zapewni to równomierne wnikanie wody do wnętrza matrycy i dyfuzję substancji leczniczej do skóry. Właśnie taki mechanizm działania znalazł zastosowanie w uwalnianiu nitrogliceryny z żelowego systemu matrycowego Nitro-Dur^®.

Matryca może spełniać też potrójną funkcję: zbiornika, elementu kontrolującego uwalnianie i warstwy adhezyjnej. Przykładem jest system Deponit^®, w którym matrycę stanowi żywica poliizobutylenowa, a zawarta w niej substancja lecznicza jest osadzona na nośniku – laktozie. Z warstwy matrycy przylegającej do skóry następuje uwalnianie wolnych frakcji rozpuszczonej nitrogliceryny.

Mikrozbiornikowy system terapeutyczny TTS

W mikrozbiornikowym systemie znajdują się liczne mikrokompartmenty o wielkości 10-200 µm, zawierające substancję leczniczą, które są umieszczone w matrycy będącej równocześnie zbiornikiem i elementem kontrolującym uwalnianie. Uwalnianie z systemu mikrozbiornikowego jest opisywane za pomocą kilku parametrów, takich jak współczynnik dyfuzji substancji leczniczej w mikrozbiorniku, w jego błonie oraz eluującym płynie, współczynnik podziału czy też grubość błony mikrozbiorników, matrycy i warstwy dyfuzyjnej między systemem a skórą.

TTS mikroelektroniczny

Występują systemy jednorazowego i wielokrotnego użytku. W jednorazowym systemie wszystkie elementy systemu są zawarte w elastycznym polimerowym filmie o grubości 100-200 µm. W systemach wielokrotnego użytku do elektronicznej jednostki kontrolującej uwalnianie wmontowany jest wymienny polimerowy nośnik leku.

Wadą stosowania takich systemów jest możliwość podrażnienia nerwów. Można je zmniejszyć przez zastosowanie pulsacyjnego pola elektrycznego. W systemie tym uwalnianie jest kontrolowane przepływem prądu (pulsacyjnym dwufazowym). Zastosowanie pulsacyjnego pola elektrycznego określa się jako elektroporacja. Dzięki elektroporacji w lipidowej warstwie rogowej naskórka tworzą się pory wypełnione wodą, przez które substancja lecznicza wnika na zasadzie elektroforezy lub też elektroosmozy.

systemy_terapeutyczne_3 — Ryc. 3. TTS mikroelektroniczny: 1- folia zewnętrzna, 2- warstwa rozdzielająca, 3- anoda, 4- katoda, 5- skóra, D+ kation substancji leczniczej, A-anion, C+ kation [6]

TTS ultradźwiękowy

W systemach terapeutycznych tego typu czynnikiem kontrolującym uwalnianie są ultradźwięki. Zbadano, że zastosowanie ultradźwięków o częstotliwości 20 kHz – 3,6 Mhz oraz o mocy 0,15-4 W/m2 może zwiększyć przenikanie substancji leczniczej przez skórę 20-krotnie. Zwiększenie przenikania przez skórę pod wpływem dźwięku wyjaśnia się interakcją fal ultradźwiękowych z podwójną warstwą lipidową skóry.

Badania systemów transdermalnych (FP X 2014)

Farmakopea Polska X zaleca następujące badania dla TTS:

– jednolitość jednostek preparatów dawkowanych;

– jednolitość zawartości (badanie C);

– badanie uwalniania substancji leczniczej.

Badanie uwalniania przeprowadza się w zestawie aparatu łopatkowego jedną z trzech metod:

metoda z dyskiem nośnym;
z komorą ekstrakcyjną;
z wirującym cylindrem.

Zalety stosowania TTS

– biodostępność można porównać z wlewem dożylnym;

– prawie stałe stężenie leku we krwi przez cały okres stosowania;

– ominięcie przewodu pokarmowego;

– możliwość regulacji dawkowania wielkością powierzchni TTS;

– możliwość przedłużenia działania substancji leczniczych o krótkim biologicznym okresie półtrwania.

Wady stosowania TTS

– wywołanie podrażnień lub uczuleń skóry;

– uszkodzenie skóry, szczególnie przy długim stosowaniu TTS w tym samym miejscu;

– możliwe działanie alergizujące;

– działanie niepożądane na skórę mogące się pojawiać z pewnym opóźnieniem.

Zastosowanie TTS w niektórych schorzeniach

z przykładowymi substancjami leczniczymi

– w dusznicy bolesnej – nitrogliceryna;

– w chorobach lokomocyjnych – L- hioscyjamina;

– w terapii przeciwnikotynowej – nikotyna;

– w leczeniu bólu i stanów zapalnych – fentanyl, flurbiprofen i diklofenak;

– w chorobie nadciśnieniowej – klonidyna, propranolol, mepindolol;

– w terapii hormonalnej – estradiol, testosteron.

Najczęściej stosowane i najbardziej popularne są TTS, ale należy pamiętać, że są też systemy terapeutyczne podawane innymi drogami.

Doustne systemy terapeutyczne

Ogólnie ujmując. w doustnych systemach terapeutycznych dozowanie leku następuje na skutek wytworzenia wysokiego ciśnienia osmotycznego, które powoduje wypychanie roztworu substancji leczniczej ze zbiornika z otworem w otoczce. Wyróżnia się systemy jednokomorowe i wielokomorowe.

systemy_terapeutyczne_4 — Ryc. 4. System jednokomorowy [3]

W systemie jednokomorowym zwanym też elementarną pompą osmotyczną (OROS – Oral Osmotic System z ang.), w tabletce zawarta jest substancja lecznicza rozpuszczalna w wodzie, która jest otoczona błoną przepuszczalną dla wody lecz nieprzepuszczalną dla roztworu substancji leczniczej. Woda rozpuszcza substancję leczniczą, a powstały roztwór, pod wpływem wytworzonego ciśnienia osmotycznego, zostaje wypchnięty przez otwór dozujący do światła żołądka lub jelit. Układy jednokomorowe są dostępne z nifedypiną, fenylopropanoloaminą, prazosyną, salbutamolem i oksybutyniną.

Wielokomorowy doustny system terapeutyczny (OROS push-pull i push-stick z ang.) przeznaczony jest do umieszczania w nim substancji trudno rozpuszczalnych w wodzie. System zwykle posiada dwie komory (push-pull). Jedna komora, z otworkiem, zawiera substancję leczniczą w postaci zawiesiny, a druga oddzielona błoną elastyczną wypełniona jest substancją osmotycznie czynną (np. chlorkiem sodu) lub pęczniejącym hydrożelem (powoduje wzrost ciśnienia hydrostatycznego). Powstałe przy rozpuszczeniu chlorku sodu ciśnienie osmotyczne oddziałuje na elastyczną błonę, wypychając ze stałą szybkością zawiesinę substancji leczniczej przez otwór na zewnątrz. Systemy dwukomorowe występują z teofiliną, salbutamolem, metoprololem, oksprenololem.

Należy podkreślić, że wymienione doustne systemy terapeutyczne (pompy osmotyczne) mogą być też modyfikowane przez powlekanie czy nadanie otoczki o kontrolowanej porowatości.

W związku z tym pompy osmotyczne różnią się sposobem uwalniania substancji leczniczej: przez otwór lub przez błonę o określonej wielkości porów.

Na szybkość uwalniania wpływają:

– rozpuszczalność substancji leczniczej (powinna wynosić od 50 do 300 mg/mL) – jeśli substancja ma dobre właściwości osmotyczne, to sporządzane są jednoskładnikowe systemy terapeutyczne (Single Composition Osmotic Tablet, SCOT) z takiej formulacji nawet 90% substancji uwalnia się ze stałą szybkością. W przypadku substancji dysocjujących zaleca się stosowanie ich soli. Do substancji trudno rozpuszczalnych dodaje się polimery pęczniejące w wodzie. Dodawane są też substancje modyfikujące pH, obniżające napięcie powierzchniowe, tworzące kompleksy inkluzyjne z cyklodekstrynami;

– wielkość ciśnienia osmotycznego (powinna być stała) – jako substancje osmotycznie czynne dodaje się pojedyncze składniki: chlorek sodu, chlorek potasu, fruktozę, glukozę, sacharozę, mannitol, ale też ich mieszaniny, np. fruktoza plus mannitol oraz glukoza plus sacharoza. Wprowadza się też wodorowęglan sodu lub potasu jako czynniki musujące dla substancji o ograniczonej rozpuszczalności w pH poniżej 7 lub w celu zapobiegania zaklejaniu otworka systemu;

– wielkość otworu w tabletce – otwór (szczelina) wykonywany jest techniką laserową, średnica otworu dostarczającego lek wynosi od 0,05 do 0,15 mm i ma wpływ na szybkość dozowania. Odpowiednia wielkość otworu zapewnia uwalnianie zgodne z kinetyką zerowego rzędu do ok. 20%, a potem przebiega zgodnie z kinetyką pierwszego rzędu;

– właściwości membrany – powinna być wybiórczo przepuszczalna dla wody i biozgodna. Jako otoczki stosowane są pochodne celulozy – octan celulozy, etyloceluloza, etyloceluloza z hydroksypropylo-metylocelulozą, wodne dyspersje polimerów metakrylowych, a jako plastyfikatory glikole polioksyetylenowe 300, 400, 600, 1500 lub 6000. Stosowane są też otoczki zawierające substancję leczniczą, co zapewnia natychmiastowe uwalnianie oraz możliwość łączenia dwóch substancji leczniczych w jednym systemie.

Opracowany został także system trójkomorowy (push-stick), w którym w dwóch komorach znajduje się substancja czynna w różnych stężeniach, a trzecia komora jest wypełniona polimerem pęczniejącym w środowisku wodnym. Całość systemu (tabletki) pokryta jest membraną półprzepuszczalną. Do momentu dotarcia tabletki do jelita cienkiego błona zewnętrzna ulega erozji, dzięki czemu woda może wnikać do wnętrza tabletki, po czym następuje pęcznienie polimeru i w wyniku tego wypychanie substancji czynnej przez szczelinę z określoną prędkością. Do warstwy zawierającej substancję leczniczą proponuje się dodatek rozpuszczalnych w wodzie substancji pomocniczych, aby zapobiec aglomeracji cząsteczek substancji leczniczej. W formie tego systemu podawany jest chlorowodorek metylofenidatu w leczeniu ADHD.

systemy_terapeutyczne_5 — Ryc. 5. System trójkomorowy [3]

Modyfikowanie systemów osmotycznych

Systemy OROS-CT jest to forma o opóźnionym uwalnianiu (dojelitowe, dookrężnicze). W tym systemie rdzeń zawiera substancję leczniczą, mikrokrystaliczną celulozę, pH wrażliwy polimer np. karbomer. Całość pokryta jest nierozpuszczalną otoczką opóźniającą uwalnianie i otoczką dojelitową. Po rozpuszczeniu otoczki dojelitowej, otoczka z nierozpuszczalnego polimeru zabezpiecza substancję leczniczą przed zbyt wczesnym uwalnianiem w jelicie cienkim.

Doustny system o kontrolowanej absorpcji (Oral Controlled Absorption Sysytem, OCAS^®) zapewnia ciągłe i jednolite uwalnianie substancji czynnej wzdłuż całego przewodu pokarmowego i utrzymanie stałego stężenia przez 24 godz. System OCAS^® występuje w postaci tabletki składającej się z żelowej matrycy zawierającej glikol polietylenowy, który zapewnia bardzo szybkie uwodnienie hydrofilowego żelu w górnej części przewodu pokarmowego. Żel jest utrzymany w uwodnionym stanie także w jelicie grubym, dzięki czemu substancja czynna może cały czas uwalniać się w tym samym stopniu, pomimo niewielkiej ilości wody w tym odcinku przewodu pokarmowego. Ten system zapewnia uwalnianie substancji czynnej niezależnie od obecności pokarmu i niezależnie od pH środowiska przewodu pokarmowego. System OCAS^® został zaprojektowany jako nośnik tamsulozyny, w leczeniu łagodnego przerostu prostaty.

Oczny system terapeutyczny (Insert)

Przykładem takiego systemu jest Ocusert zawierający pilokarpinę w krążku z kwasu alginowego. Substancja lecznicza uwalnia się przez membranę otaczającą krążek. Membrany wykonane są z kopolimeru etylenu z octanem winylu. Proces uwalniania zachodzi na skutek różnicy ciśnienia osmotycznego między roztworem we wnętrzu zbiorniczka, a płynem łzowym. Uwalnianie leku do płynu łzowego zachodzi zgodnie z kinetyką zerowego rzędu i oparte jest na dyfuzji.

Domaciczny system terapeutyczny

System taki ma kształt litery T, którego ramię poziome oraz dwie nylonowe nitki ułatwiają utrzymanie systemu w organizmie. Przykładowy system zawiera progesteron zawieszony w oleju silikonowym, z dodatkiem siarczanu baru, ułatwiającego lokalizację systemu. Uwalnianie leku zachodzi wskutek dyfuzji przez membranę z polimeru tworzącą ścianę zbiornika.

Implantacyjny system terapeutyczny

System ten występuje w postaci kulek lub kapsułek wytwarzanych na bazie silikonów. Przeznaczony jest do umieszczania pod skórę po nacięciu chirurgicznym. Silikony pełnią funkcję zbiornika substancji leczniczej. Uwalnianie leku odbywa się na drodze powolnej dyfuzji substancji z silikonowego materiału systemu do tkanki. Systemy są wszczepiane pod skórę na okres 1 roku lub więcej. Są to systemy z lewonorgestrelem, estradiolem, octanem gosereliny.

Infuzyjny system terapeutyczny

Mogą być wprowadzane do organizmu przez wszczepianie pod skórę, lub mogą być umieszczane na zewnątrz – na przedramieniu lub w okolicy klatki piersiowej. Służą do dozowania substancji leczniczej bezpośrednio do naczynia krwionośnego. Cechą wspólną tych systemów jest maksymalna miniaturyzacja. Jako źródło energii wykorzystane jest w nich zjawisko osmozy lub energia mechaniczna. Przykładem jest infuzyjna pompa osmotyczna Alzet.

Ściana zbiornika zawierającego roztwór substancji leczniczej jest elastyczną błoną nieprzepuszczalną wykonaną z poliestru. Ulega ona odkształceniu pod wpływem rosnącego ciśnienia osmotycznego substancji umieszczonej w zbiorniku zewnętrznym (np. NaCl lub KCl). Taka pompa ma zastosowanie do podawania fluorourydyny lub morfiny.

Infuzyjny system służący do implantacji, oparty na mechanicznym źródle energii posiada w obudowie elastyczny zbiornik z roztworem substancji leczniczej oraz zbiornik na skroplony gaz (np. fluoropentan). W temperaturze ciała wytwarza się równowaga między ciekłym gazem i jego parami. Wytworzone ciśnienie powoduje odkształcanie się ściany zbiornika i wypychanie roztworu substancji leczniczej przez kapilarę do żyły. System może pozostawać pod skórą do kilku lat.

Zbiornik uzupełnia się roztworem substancji leczniczej co 14 dni za pomocą strzykawki, przekłuwając silikonowy korek zbiornika. Został on opracowany do podawania heparyny, insuliny oraz morfiny.

Infuzyjny system terapeutyczny do stosowania zewnętrznego – Infuzor

Ma postać strzykawki lub słoiczka, w których wnętrzu umieszczona jest rurka z elastomeru. Podczas napełniania infuzora roztworem leku, rurka rozciąga się i napełnia lekiem. Dozowanie roztworu za pomocą infuzora jest precyzyjne ze względu na powolne kurczenie się elastomeru ze szybkością niezmienną w czasie. W zależności od typu infuzora możliwe jest dozowanie roztworu z szybkością 0,5-10 ml/h do 7 dni. Może służyć do podawania np. cytostatyków.

systemy_terapeutyczne_6 — Ryc. 6. System Infuzor: 1 – połączenie z przewodem do cewnika, 2- zbiornik z elastomeru napełniony roztworem, 3- przewód do napełniania [5]

Inne zewnętrzne przenośne pompy infuzyjne to noszony na ramieniu Travenol o pojemności 60-100 mL do podawania leków przeciwzakrzepowych, antybiotyków, cytostatyków czy noszony na szyi Promedos – do podawania insuliny lub leków z grupy opiatów.

Podsumowując temat systemów terapeutycznych mam nadzieję, że powyższe zestawienie wiadomości pozwoli Czytelnikowi na szybkie i owocne powtórzenie wiadomości z tego tematu przed egzaminem specjalizacyjnym.

dr n. farm. Regina Kasperek
Katedra i Zakład Farmacji Stosowanej
Uniwersytet Medyczny w Lublinie

Fot. Fotolia.pl

Ryciny – opracowała mgr farm. Olga Sierpniowska na podstawie pismiennictwa.

Piśmiennictwo:

Bauer K.H., Frömming K.H., Führer C. (red. wyd. pol. Pluta J.). Technologia postaci leku z elementami biofarmacji. MedPharm Polska, Wrocław 2012.
Farmakopea Polska X. Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, PTF Warszawa 2014.
Gimpel K., Luliński P., Maciejewska D.: Wybrane technologie optymalizujące dostarczanie substancji czynnych w nowoczesnych postaciach leku. Biul. Wydz. Farm. WUM: 3, 19-23, 2009.
Jachowicz R. (red.). Postać leku. Optymalizacja leków doustnych i do oczu w nowoczesnej technologii farmaceutycznej. Wydawnictwo lekarskie. PZWL Warszawa 2013.
Janicki S., Fiebig A., Sznitowska M. (red.). Farmacja stosowana. Podręcznik dla studentów farmacji. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2008.
Muller R.H., Hildebrand G.E. (tłum. Jachowicz J., Kubis A.A., Klawe J.). Technologia nowoczesnych postaci leków. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2003.