12.2010 – „Sesja plakatowa 2010 – A. Żukowicka-Surma.”

Konieczność leczenia zaburzeń lipidowych stała się oczywista od czasu pionierskich badań Framingham Hart Study, kiedy to określono, że jednym z trzech głównych czynników ryzyka choroby niedokrwiennej serca jest podwyższone stężenie cholesterolu. Dziś nasza wiedza na temat tzw. lipidowych czynników ryzyka choroby niedokrwiennej serca  jest znacznie szersza. O ile działania zapobiegawcze, celowane na zmniejszenie spożycia cholesterolu egzogennego i tłuszczów zwierzęcych, stanowiły od początku racjonalną podstawę interwencji w zakresie zaburzeń lipidowych, o tyle farmakoterapia była jednak przedmiotem kontrowersji. Zanim w 1976 roku japońscy badacze Endo i Kurod wyizolowali z grzybni Penicillium citrinum mewastatynę, badania nad sposobami farmakologicznego zahamowania szlaku syntezy cholesterolu prowadził już w latach 60-tych ubiegłego stulecia polski uczony Janusz Supniewski, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego i Akademii Medycznej w Krakowie. W 1987 roku, w Stanach Zjednoczonych został zarejestrowany nowy lek hipolipemizujący – lowastatyna. Rozpoczęła się era statyn. Pierwszym zarejestrowanym lekiem była lowastatyna – naturalny inhibitor reduktazy HMG-CoA, wyizolowany z grzybni Aspergillus terreus. W rok później zarejestrowano kolejne statyny – simwastatynę i prawastatynę, a w latach 90-tych pojawiły się nowe, silne inhibitory reduktazy HMG-CoA, będące w przeciwieństwie do wymienionych wcześniej statyn naturalnych, związkami całkowicie syntetycznymi (atorwastatyna, ceriwastatyna). Grupę statyn stanowi obecnie 5 leków. Tradycyjnie statyny dzieli się na „naturalne” i „syntetyczne”. W wyniku zahamowania reduktazy HMG-CoA pod wpływem statyn dochodzi do zmian w stężeniach lipidów w surowicy krwi. Statyny w wyniku działania hipolipemizującego, jak również w wyniku wielu pozalipidowych efektów, powodują stabilizację blaszki miażdżycowej, zmniejszają jej gotowość do pękania, tym samym prowadzą do redukcji częstości ostrych incydentów niedokrwiennych i związanej z nimi umieralności. Statyny różnią się między sobą pod wieloma względami, mają odmienną budowę chemiczną, właściwości farmakokinetyczne i farmakodynamiczne, różnią się także dodatkowymi właściwościami, określanymi jako działanie pleotropowe. Mają także zróżnicowany profil bezpieczeństwa. Wśród korzystnych działań pleotropowych należy wymienić działanie normalizujące funkcję śródbłonka, udowodnione dla większości statyn. W przypadku innych efektów pleotropowych (działanie przeciwzakrzepowe, profibrynolityczne, antyproliferacyjne, przeciwzapalne i in.) wpływ poszczególnych statyn jest zróżnicowany. Niezmiernie ciekawe są nowe właściwości statyn, takie jak ich wpływ na remodeling i przerost lewej komory serca, ich działanie hipotensyjne, czy wpływ na zaburzenia arytmiczne. Istotne wydaje się ustalenie ich roli terapeutycznej u chorych z niewydolnością serca. Trwają także badania poza kardiologią, nad właściwościami statyn nefroprotekcyjnymi, antyproliferacyjnymi, przeciwotępiennymi, czy wreszcie zapobiegającymi osteoporozie. Lista potencjalnych działań ubocznych obejmuje działanie hepatotoksyczne, uszkodzenie mięśni, aż do rabdomiolizy z następową mioglobinurią i możliwością ostrej niewydolności nerek. Mniej groźne działania niepożądane dotyczą skóry, przewodu pokarmowego, także OUN. Obserwacje pochodzące z wielu badań klinicznych, a także z praktyki stosowania statyn w leczeniu zaburzeń lipidowych wskazują, że są to nie tylko leki skuteczne, ale co równie ważne, bezpieczne. Statyny ciągle nie są lekami tanimi. Analiza kosztów leczenia statynami wskazuje jednak na zasadność ekonomiczną takiego postępowania.