Bezpieczeństwo i higiena pracy w aptece cz. 3. Narażenie na promieniowanie jonizujące i ochrona przed nim podczas sporządzania leków radiofarmaceutycznych.

PrzezRedakcja Aptekarza Polskiego

Lekami radiofarmaceutycznymi są substancje, które w swojej budowie zawierają atomy pierwiastków radioaktywnych. Podaje się je w celach diagnostycznych i terapeutycznych. Istotą ich działania jest emisja promieniowania jonizującego, które jeżeli jest przenikliwe np. promieniowanie gamma, może być rejestrowane i służyć do oceny budowy i czynności fizjologicznej danego narządu lub układu. Jeżeli zaś ma niską częstotliwość, a wysoką energię (promieniowanie β) może służyć do terapii np. przeciwnowotworowej, przeciwzapalnej lub leczenia przeciwbólowego w określonych typach nowotworów. Emitowane przez radionuklid promieniowanie, poprzez jonizację lub wzbudzenie, powoduje wtórne reakcje w związkach chemicznych budujących żywe organizmy, w efekcie wywołując śmierć komórek. O kierunku działania danego radionuklidu decyduje jego postać chemiczna (kompleks, sól danej substancji, substancje znakowane, wymienienie nuklidu niepromieniotwórczego na promieniotwórczy w danym związku chemicznym, połączenia z przeciwciałami monoklonalnymi) lub jego podobieństwo chemiczne do pierwiastków pełniących ważne funkcje fizjologiczne i wchodzenie w reakcje zamiast tych pierwiastków. Radiofarmaceutyki otrzymuje się metodą reaktorową, cyklotronową i generatorową.

Radionuklidy reaktorowe uzyskuje się poprzez napromieniowanie w reaktorze, będącym źródłem neutronów. W wyniku reakcji jądrowej zachodzi konwersja danego nuklidu do oczekiwanego radionuklidu i dalej  jego separacja metodami chemicznymi lub fizycznymi.

Radionuklidy cyklotronowe otrzymuje się w wyniku bombardowania izotopu matczynego przez przyspieszone cząstki i jego konwersję do radionuklidu na drodze wychwytu elektronu. Radionuklidy generatorowe są otrzymywane z radioizotopu matczynego w wyniku rozpadu promieniotwórczego pierwiastka umieszczonego na nośniku i następnie jego elucji z nośnika na skutek zmian jego cech fizycznych lub chemicznych po rozpadzie promieniotwórczym.

W medycynie stosuje się najczęściej następujące radionuklidy:

– emitery promieniowania γ (technet Tc99m, jod I131, kobalt Co57, ind In111)

– emitery promieniowania β (stront Sr89, erb Er169, samar Sm153)

– emitery promieniowania β+ (fluor F18)

Szkodliwość promieniowania jonizującego była obserwowana już od początku badań nad promieniotwórczością. Skutki działania promieniowania zależą od dawki pochłoniętej, rozłożeniu tej dawki na poszczególne narządy oraz sposobu ekspozycji na promieniowanie (ekspozycja stała lub przerywana). Promieniowanie jonizujące pochodzące z rozpadu substancji radioaktywnych (i nie tylko) jest czynnikiem mutagennym, rakotwórczym oraz zaburzającym funkcje rozrodcze. Nowotwory wywołane prze promieniowanie jonizujące w środowisku pracy są chorobami zawodowymi. Bezpośrednie narażenie na promieniowanie skóry np. rąk podczas pracy przy sporządzaniu leków radiofarmaceutycznych powoduje tzw. chroniczne popromienne zapalenie skóry (radiodermatitis chronica), objawiające się owrzodzeniem, martwicą miejscową skóry, teleangiektazją i hiperkeratozą. Chroniczne popromienne zapalenie skóry jest chorobą zawodową.

Do oceny narażenia na promieniowanie jonizujące używa się wielkości fizycznych, takich jak:

Aktywność, jest to liczba przemian jądrowych zachodzących w źródle promieniotwórczym w jednostce czasu. Jednostką aktywności jest bekerel (Bq).

Dawka ekspozycyjna to miara jonizacji, jaka zachodzi w powietrzu pod wpływem promieniowania X lub gamma i wyraża się ją jako przyrost wartości ładunku w określonej masie powietrza. Jednostką dawki ekspozycyjnej jest kulomb na kilogram (C/kg).

Dawka pochłonięta jest miarą pochłaniania energii promieniowania przez różne materiały o danej masie. Jednostką jest grej (Gy).

Równoważnik dawki jest iloczynem dawki pochłoniętej w tkance lub narządzie tzw. współczynnika jakości zależnego od rodzaju promieniowania np. gamma, X, beta. Jednostką jest siwert (Sv).

Efektywny równoważnik dawki jest miarą równoważnika dawki pochłoniętej przez różne narządy i tkanki. Poszczególne narządy cechują się różną wrażliwością na promieniowanie jonizujące. Jednostką jest siwert (Sv).

Efektywny równoważnik dawki pochłoniętej jest miarą narażenia przy napromienieniu wewnętrznym spowodowanym wchłonięciem izotopu długożyciowego. Jednostką jest siwert (Sv).

Dawka graniczna (wartość graniczna dawki skutecznej) jest to dawka skuteczna lub równoważna dla określonych osób narażonych zawodowo na promieniowanie jonizujące, której nie można przekroczyć.

Pracownie radiofarmaceutyczne powinny stanowić wydzieloną część apteki szpitalnej (zgodnie z art. 86 ustawy Prawo farmaceutyczne). Najczęściej jednak stanowią część zakładu medycyny nuklearnej. Powstawanie i organizację pracowni radiofarmaceutycznych reguluje ustawa Prawo atomowe. Wydanie zgody na prowadzenie działalności związanej z narażeniem na promieniowanie jonizujące w celach medycznych polegającej na udzielaniu świadczeń zdrowotnych z zakresu radioterapii onkologicznej, w tym leczenia chorób nowotworowych przy użyciu produktów radiofarmaceutycznych należy do kompetencji Głównego Państwowego Inspektora Sanitarnego. W jednostce ochrony zdrowia udzielającej świadczeń zdrowotnych z zakresu badań diagnostycznych i leczenia produktami radiofarmaceutycznymi tworzy się zakład (pracownię) medycyny nuklearnej.

 W pracowni wyznacza się:
1)   obszar przechowywania i preparacji produktów radiofarmaceutycznych;
2)   obszar obsługi pacjenta;
3)   obszar działalności klinicznej – w przypadku leczenia stacjonarnego.

W zakresie wymagań dla pracowni radiofarmaceutycznych obowiązuje rozporządzenie Ministra Zdrowia z 12 lipca 2006 roku w sprawie szczegółowych warunków bezpiecznej pracy ze źródłami  promieniowania jonizującego.

W zależności od aktywności stosowanych jednocześnie izotopów promieniotwórczych i ich przynależności do grupy izotopów promieniotwórczych, pracownie izotopowe z otwartymi źródłami promieniotwórczymi zalicza się do klasy III, II i I.

Tab.1. Klasyfikacja pracowni  izotopowych ze względu na aktywność i radiotoksyczność stosowanych w niej radionuklidów.

Grupa izotopów Klasa pracowni
I II III
Aktywność stosowanych jednocześnie w pracowni izotopów promieniotwórczych
     
I (brak izotopów stosowanych w medycynie) >1000 Powyżej 1 do 1000 Do 1
II (I 131) >10 000 Powyżej 1000 do 10 000 Do 10
III (P32, Tc99m, In111,Sr89,Er169 Co57,Ga67,Y90,Sm153,Re186) >100 000 Powyżej 10 000 do 100 000 Do 100
IV (Tl201 ,  F18) >1 000 000 Powyżej 100 000 do 1 000 000 Do 1000

W przypadku pracowni izotopowej klasy III, czyli tej najczęściej spotykanej przy pracy z radiofarmaceutykami, może być to wyodrębniona część budynku mieszkalnego z osobnym wejściem. Powierzchnie robocze wykonuje się w sposób uniemożliwiający rozprzestrzenianie się skażeń promieniotwórczych oraz umożliwiający ich usuwanie. Jeżeli jest to konieczne ze względu na rodzaj prowadzonych prac, stanowiska pracy wyposaża się w wyciągi radiochemiczne, a także w komory rękawicowe lub inne urządzenia. Podłogi, ściany i instalacje przygotowuje się w sposób umożliwiający usuniecie powstałych na ich powierzchniach skażeń promieniotwórczych oraz zapewnia się wentylowanie mechaniczne pomieszczeń odrębnym systemem wentylacyjnym umożliwiającym co najmniej 3-krotną wymianę powietrza w ciągu godziny.

W zależności od rodzaju prowadzonych prac z otwartymi źródłami promieniotwórczymi zapewnia się:

a) pomiar zawartości substancji promieniotwórczych w powietrzu i ściekach usuwanych z tej pracowni;

b) zbieranie oraz przechowywanie stałych i ciekłych odpadów promieniotwórczych w specjalnych pojemnikach lub zbiornikach;

c) oczyszczanie usuwanego z tej pracowni powietrza;

d) wyposażenie techniczne do oczyszczania odzieży roboczej stosowanej w pracowni;

e) podciśnienie w szczelnych komorach roboczych, wynoszące co najmniej 200 Pa (paskali) w stosunku do otoczenia.

W pracowni izotopowej klasy III nie jest dopuszczalne wykonywanie czynności, które mogłyby ułatwić wprowadzenie substancji promieniotwórczych do wnętrza organizmu, w szczególności spożywanie posiłków i palenie tytoniu. Organizacja pracy w pracowni izotopowej klasy III zapewnia komunikację między pomieszczeniami bez konieczności wychodzenia na zewnątrz pracowni.

W zakładzie medycyny nuklearnej, poza wymaganiami określonymi dla odpowiedniej klasy pracowni izotopowej są wydzielone pomieszczenia przeznaczone na przyjmowanie i przechowywanie źródeł promieniotwórczych oraz prowadzenie prac związanych z preparatyką i dozowaniem produktów. Minimalne wyposażenie w urządzenia pomocnicze zakładu opieki zdrowotnej, który prowadzi leczenie za pomocą produktów radiofarmaceutycznych obejmuje wyciąg radiochemiczny, laboratoryjne osłony osobiste zabezpieczające przed promieniowaniem jonizującym, osłony na strzykawki pochłaniające promieniowanie gamma i beta, kolimatory do kamery scyntylacyjnej odpowiednie do stosowanych produktów radiofarmaceutycznych, fantomy do przeprowadzania podstawowych wewnętrznych testów kontroli parametrów urządzeń radiologicznych.

Zakład jest wyposażony w aparaturę do pomiarów aktywności produktów radiofarmaceutycznych, mocy dawki, skażeń promieniotwórczych, miernik skażeń osobistych, właściwych dla rodzaju i zakresu prowadzonych prac oraz właściwe osłony przed promieniowaniem jonizującym. Wyjścia z oddziału, w którym do terapii onkologicznej stosuje się otwarte źródła promieniotwórcze, są monitorowane za pomocą bramki dozymetrycznej z sygnałem dźwiękowym. Dla zapewnienia bezpieczeństwa personel zakładu jest obowiązany stosować osłony przed promieniowaniem jonizującym, właściwe dla rodzaju źródeł i zakresu prowadzonych prac, w tym powinien używać strzykawek jednorazowych wyposażonych w osłony pochłaniające promieniowanie gamma i beta.  Niedozwolona jest manipulacja źródłami o aktywności wyrażonej w megabekerelach większej niż 100 MBq bez osłony o grubości co najmniej równoważnej 3 mm Pb w sposób umożliwiający ich dotykowy kontakt ze skórą dłoni i palców, również osłoniętych rękawicą zapobiegającą skażeniom powierzchniowym. Personel zakładu stosujący otwarte źródła jodu-131 dla leczenia raka tarczycy podlega wewnętrznej kontroli zawartości jodu promieniotwórczego w gruczole tarczowym. W zakładach, w których stosuje się znakowanie produktów radiofarmaceutycznych izotopem 99mTc uzyskiwanym z generatora, należy oznaczać indywidualne dawki promieniowania dla skóry dłoni osób przeprowadzających procedury znakowania przy dziennym zużyciu izotopu większym niż 1 GBq.

W przypadku pracowni izotopowej klasy II zapewnia się dodatkowo:

1) spełnienie wymagań określonych dla pracowni izotopowej klasy III;

2) powierzchnię, z wyłączeniem śluzy sanitarno-dozymetrycznej i pomieszczenia do przechowywania źródeł i odpadów promieniotwórczych, nie mniejszą niż 15 m2;

3) wejście i wyjście przez śluzę sanitarno-dozymetryczną;

4) wentylację mechaniczną nawiewno-wyciągową gwarantującą:

  1. przepływ powietrza w kierunku pomieszczeń, w których istnieje większe prawdopodobieństwo powstawania skażeń promieniotwórczych,
  2. ruch powietrza lub układ ciśnień, który zapobiega rozprzestrzenianiu się skażeń promieniotwórczych powstających na stanowiskach pracy,
  3. wyrzut powietrza na wysokości co najmniej 1m ponad kalenicą budynku pracowni izotopowej klasy II i budynku sąsiadującego.

W przypadku pracowni izotopowej klasy I:

1) zapewnia się spełnienie wymagań określonych dla pracowni izotopowej klasy II, z tym, że pracownia klasy I może być zlokalizowana tylko w obiekcie budowlanym, który nie jest budynkiem mieszkalnym ani budynkiem zamieszkania zbiorowego;

2) źródła i odpady promieniotwórcze przechowuje się oddzielnie, w wydzielonych magazynach, o wentylacji mechanicznej nawiewno-wyciągowej zapewniającej w czasie przebywania tam pracowników co najmniej 6-krotną wymianę powietrza w ciągu godziny, przy czym włączenie wentylacji następuje co najmniej 10 minut przed wejściem pracowników do magazynu.

Pracownikom pracowni radioizotopowych nie można powierzać do prania odzieży roboczej.

Radiofarmaceutyki są źródłami otwartymi promieniowania, co oznacza, że ich cząstki mogą się przedostać do otoczenia na skutek np. wycieku, stłuczenia się fiolki lub po prostu podania go pacjentowi.

W pracowniach z otwartymi źródłami promieniotwórczymi należy stosować aparaturę dozymetryczną pozwalającą na kontrolę skażeń osobistych, powierzchni w pracowni, kontrolę skażeń w ściekach i w powietrzu. Za kontrolę dozymetryczną i bezpieczeństwo radiacyjne personelu pracującego przy wytwarzaniu radionuklidów do celów medycznych,  jest odpowiedzialny inspektor  ochrony radiologicznej.

W zakresie badań profilaktycznych pracowników narażonych na promieniowanie, istotne wymagania podaje rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z 30 maja 1996 w sprawie przeprowadzania badań lekarskich, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów  przewidzianych w Kodeksie Pracy. Rozporządzenie określa konieczność przeprowadzania badań lekarskich okresowych nie rzadziej niż co 3 lata w zakresie ogólnego badania lekarskiego ze zwróceniem szczególnej uwagi na stan skóry, z badaniem okulistycznym wraz z oceną stanu soczewek oraz badaniem morfologii krwi z rozmazem. Od pierwszego kwietnia 2015 roku, obowiązuje zmiana dotycząca wzoru skierowań na badania lekarskie wstępne i okresowe (Dz.U. 2015 poz. 457). Pracodawca ma obowiązek zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 24 lipca 2012 r. w sprawie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy (Dz.U. 2012 poz. 890). prowadzić rejestr osób narażonych promieniowanie jonizujące. Kierownik zakładu prowadzi także rejestr dawek indywidualnych pracowników narażonych na promieniowanie jonizujące. Redukcję wpływu promieniowania jonizującego pochodzącego z radiofarmaceutyków można uzyskać poprzez: ograniczenie stosowania, automatyzację i hermetyzację procesu przygotowania, zmniejszanie liczby pracowników narażonych, rotację personelu, zmniejszanie czasu ekspozycji, oddalenie od źródła, stosowanie osłon radiologicznych, wprowadzenie stosowania środków ochrony indywidualnej, właściwej odzieży roboczej, zasad higieny, szkolenia personelu, kwalifikacji zdrowotnej pracownika przed dopuszczeniem go do pracy. Do narażenia farmaceutów dochodzi podczas elucji radiofarmaceutyków z generatora, rozdozowywaniu radiofarmaceutyku oraz znakowania radioizotopem innych substancji. W ochronie radiologicznej obowiązuje zasada ALARA (as low as reasonably achievable), co oznacza, że praca ze źródłami promieniotwórczymi była zorganizowana w sposób jak najbardziej ograniczający ryzyko. Można osiągnąć to na poprzez:

a) oddalenie od źródła (natężenie promieniowania jest odwrotnie proporcjonalne do kwadratu odległości);

b) ograniczenie czasu ekspozycji (im krótszy czas tym mniejsza dawka pochłonięta);

c) ustawienie osłon do drodze promieniowania.

Zastosowanie radiofarmaceutyków do celów diagnostycznych i leczniczych będzie w następnych latach znacznie wzrastać na skutek rozwoju technik diagnostycznych i poszerzenia zastosowań radiofarmaceutyków w leczeniu wielu chorób i nadanie im nowych postaci farmaceutycznych, sprzęgania z przeciwciałami monoklonalnymi, cytostatykami i innych. Ponadto dostępność pewnych technik diagnostycznych, jak pozytronowa tomografia emisyjna (PET) będzie wzrastać. Przewiduje się, że stosowanie tych leków nie będzie ograniczane i nie uzyska się w ten sposób zmniejszenia narażenia pracowników służby zdrowia ogółem. Jednym z rozwiązań ograniczającym narażenie pracownika na promieniowanie jonizujące jest skrócenie czasu pracy. Należy nadmienić, że w tej chwili  brak jest przepisów, które nakazywałyby pracodawcy skrócić czas pracy farmaceuty (i innych pracowników służby zdrowia) zatrudnionego przy sporządzeniu radiofarmaceutyków. Pracodawca sam decyduje, czy skraca czas pracy. Może to zrobić po konsultacji z pracownikami lub ich przedstawicielami oraz po zasięgnięciu opinii lekarza sprawującego profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikami. Skrócenie czasu pracy może nastąpić na mocy artykułu 145 Kodeksu Pracy poprzez ustanowienie dodatkowych przerw wliczanych do czasu pracy lub obniżenie norm czasu pracy. Dobowy wymiar czasu pracy farmaceutów zatrudnionych w pracowniach radiofarmaceutycznych w szpitalach, zgodnie z Ustawą z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej, wynosi 7 godzin i 35 minut, natomiast tygodniowy 37 godzin i 55 minut.

Rozporządzenie Rady Ministrów z 18 stycznia 2005 określa dawkę graniczną promieniowania jonizującego, wyrażoną jako dawka skuteczna, na jakie może być narażony pracownik w ciągu roku i ustalona jest ona na 20 mSv na rok. Może ona zostać podwyższona do 50 mSv pod warunkiem, że w ciągu kolejnych 5 lat nie przekroczy sumarycznie 100 mSv. Osobno jest ustalona efektywna dawka pochłonięta dla:

 – soczewek oczu = 150 mSv

 – skóry = 500mSv dla dowolnie wybranej powierzchni 1 cm2 skóry

 – dłoni, przedramion i podudzi = 500 mSv

Szczególnemu narażeniu poddane są dłonie i opuszki palców pracowników zatrudnionych przy sporządzaniu radiofarmaceutyków. W rutynowych pomiarach oceny narażenia pracownika na promieniowanie stosuje się dozymetr w formie pierścienia na palec środkowy. Pomiary dawki pochłoniętej z dozymetrów umieszczonych na opuszkach palców, przeliczenie ich na efektywny równoważnik dawki i zestawienie ich z aktywnością roztworów roboczych, umieszczonych w osłonach, pozwoliły  na stwierdzenie, że pomiary za pomocą dozymetru w postaci pierścienia na palcu są nawet pięciokrotnie zaniżone w porównaniu do pomiarów dokonanych bezpośrednio na opuszkach palców. Efektywny równoważnik dawki pochłoniętej na opuszkach palców często przekracza więc limit roczny 500mSv. Praca z izolatorem lub wyciągiem radiochemicznym pozwala na zabezpieczenie pracownika przed bezpośrednim kontaktem ze źródłami otwartymi.

comecer
Fot.1. Wyciąg radiochemiczny FHR1 50 LAF z nawiewem laminarnym przeznaczony do sporządzania jałowych radiofarmaceutyków w standardzie GMP. Zdjęcie dzięki uprzejmości firmy COMECER.

Aby zwiększyć dystans pracownika od źródła należy unikać manipulowania fiolkami z radionuklidem bezpośrednio rękoma i stosować szczypce oraz manipulatory. Odsunięciem od źródła jest także trzymacie strzykawki za jej niewypełniony koniec lub tłoczek.

Czynności z radiofarmaceutykami należy wykonywać szybko i sprawnie, aby ograniczyć czas ekspozycji. Sprawne i szybkie przygotowanie pozwala również zaoszczędzić czas, w którym radionuklid się rozpada. Ma to duże znaczenia dla radionuklidów krótkożyciowych. Ponadto należy pracować z roztworami możliwie najbardziej rozcieńczonymi i korzystać ze strzykawek o małej średnicy i małej pojemności. Ustawienie osłon na drodze promieniowania oznacza „zamknięcie” fiolek, strzykawek w specjalnych pojemnikach i futerałach oraz ustawianie ekranów promieniochronnych na stołach roboczych. Osłony mogą być wykonane z ołowiu, wolframu, wolframu i plastiku w zależności od rodzaju promieniowania (gamma czy beta wraz z wtórnym promieniowaniem hamowania) lub szkła ołowiowego (ekrany). Skażenia promieniotwórcze pojawiają się przy sporządzaniu leków radiofarmaceutycznych na skutek uwolnienia substancji promieniotwórczej w postaci pyłu, pary, aerozolu lub rozlania się leku. W celu ochrony rąk przed skażeniem promieniotwórczym i promieniowaniem, należy stosować rękawice ochronne. Do tego celu służą specjalne rękawice promieniochronne. Istnieją dwa typy rękawic, które stosuje się w zależności od rodzaju zagrożenia. W przypaku prac z otwartymi źródłami promieniotwórczymi oraz w przypaku usuwania wycieków należy stosować rękawice promieniochronne, który gwarantują również odporność chemiczną.

pikto1
Ryc. 2. Piktogram oznaczający ochronę rąk przed skażeniem promieniotwórczym zgodnie z normą EN 421:2010.
pikto2
Ryc. 3. Piktogram oznaczający ochronę rąk przed promieniowaniem jonizującym zgodnie z normą EN 421:2010.

W przypadku pracy z zamkniętymi źrodłami promieniowania i promieniowaniem akceleratorowym stosuje się rękawice zawierające ołów lub inny materiał barierowy.

Według badań najmniej przepuszczalne dla dezoksy-F18-fluoroproglukozy stosowanej w diagnostyce PET,  są rękawiczki  z polichlorku winylu z diisononyloftalanem.

Przy pracy z substancjami promieniotwórczymi emitującymi promieniowanie gamma wymagana jest ochrona oczu w postaci okularów chroniących przed promieniowaniem. Charakteryzuje je parametr zwany ekwiwalentem ołowiu, który odpowiada grubości warstwy ołowiu chroniącej przed promieniowaniem. Ochronę oczu należy stosować zawsze przy pracy z radionuklidami, ponieważ narażenie oczu na promieniowanie prowadzi do zaćmy popromiennej, która jest chorobą zawodową.

W przypadku rozlania się radiofarmaceutyku, wyciek należy usunąć za pomocą zestawu awaryjnego, w skład którego wchodzą: rękawice, maska ochronna, sorbent, ochraniacze na włosy i buty, taśma znakująca, worek plastikowy, pojemnik na odpady wraz z oznakowaniem. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 20 lutego 2007 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie planów postępowania awaryjnego w przypadku zdarzeń radiacyjnych nakazuje opracowanie planu postepowania w przypadku zdarzeń radiacyjnych, którym może być np. rozlanie substancji promieniotwórczej i narażenie pracowników na przekroczenie dawki granicznej.

W zakresie kształcenia podyplomowego pracowników mających znaczenie w ochronie zdrowia, został przewidziany 3-letni kurs specjalizacyjny, dla osób chcących uzyskać tytuł specjalisty w dziedzinie radiofarmacji, gdzie 15 godzin z 167 godzin wykładów jest poświęconych ochronie radiologicznej. Celem kształcenia podyplomowego jest wszechstronne wykształcenie kandydata, tak, żeby potrafił on w ośrodku macierzystym zorganizować, przeprowadzać i nadzorować przygotowanie radiofarmaceutyków do podania pacjentom zgodnie z aktualnie obowiązującymi wymaganiami. Ponadto w wyniku kształcenia kandydat nabiera umiejętności pozwalające na przestrzeganie zasad ochrony radiologicznej w trakcie znakowania i przygotowywania porcji radiofarmaceutyków dla pacjentów oraz organizowanie i nadzorowanie pracy personelu pracowni radiofarmacji. Ukończenie kursu specjalizacyjnego, w znacznej mierze przyczynia się do podniesienia poziomu bezpieczeństwa w pracowni radiofarmaceutycznej. W zakresie ochrony radiologicznej, kierownik jednostki organizacyjnej  jest obowiązany zapewnić prowadzenie wstępnych i okresowych – nie rzadziej niż co 5 lat, szkoleń pracowników w zakresie bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej, zgodnie z opracowanym przez siebie programem obejmującym konkretne miejsce i warunki pracy.

mgr farm. Marta Orel-Regucka

Piśmiennictwo:

  1. Królicki L., Medycyna nuklearna, Fundacja im. Ludwika Rydygiera, 1996, str. 33
  2. Materiały firmy COMECER, Castel Bolognese, Włochy
  3. Nazwisko chińskie bez transliteracji łacińskiej, New trends in the development of radiopharmaceuticals, Annals of Nuclear Medicine and Molecular Imaging, 2013, 26,1-4
  4. Ridone S., Matheoud R., Valzano S., Di Martino R.,Vigna L., Brambilla M., Permeability of gloves used in nuclear medicine departments to [99m Tc]-pertechnetate and [18F]-fluorodeoxyglucose: Radiation protection considerations, Physica Medica, 2013, Sep; 29(5):545-8
  5. Rozporządzenie Ministra Zdrowia  z dnia 2 lutego 2011 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz.U. Nr 33 , poz. 166)
  6. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 12 lipca 2006 roku w sprawie szczegółowych warunków bezpiecznej pracy ze źródłami promieniowania jonizującego (U. Nr 75 poz.528)
  7. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 30 września 2002 w sprawie uzyskiwania tytułu specjalisty w dziedzinach mających zastosowanie w ochronie zdrowia ( Dz.U. Nr. 173 poz.1419)
  8. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 12 listopada 2015 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie warunków bezpiecznego stosowania promieniowania jonizującego dla wszystkich rodzajów ekspozycji medycznej (U. 2015 poz. 2040)
  9. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 24 kwietnia 2012 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie minimalnych wymagań dla zakładów opieki zdrowotnej ubiegających się o wydanie zgody na prowadzenie działalności związanej z narażeniem na promieniowanie jonizujące w celach medycznych, polegającej na udzielaniu świadczeń zdrowotnych z zakresu radioterapii onkologicznej (U. 2012 poz. 471)
  10. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 24 lipca 2012 roku w prawie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy (Dz.U.2012.poz.890)
  11. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 24 lipca 2015 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy (Dz.U. 2015 poz. 1090)
  12. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 26 marca 2015 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy (U. 2015 poz. 457)
  13. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 sierpnia 2012 r. w sprawie stanowisk mających istotne znaczenie dla zapewnienia bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej oraz inspektorów ochrony radiologicznej (Dz.U.2012 poz 1022)
  14. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 12 lipca 2006 r. w sprawie szczegółowych warunków bezpiecznej pracy ze źródłami promieniowania jonizującego (Dz.U. 140, poz. 994)
  15. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 13 października 2015 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie wykazu prac szczególnie uciążliwych lub szkodliwych dla zdrowia kobiet (U. 2015 poz. 1737)
  16. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 stycznia 2005 r. w sprawie dawek granicznych promieniowania jonizującego (Dz.U. Nr 20 poz.168)
  17. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 23 marca 2007 r.w sprawie wymagań dotyczących rejestracji dawek indywidualnych (Dz.U. Nr 131 , poz. 913)
  18. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 8 maja 2012 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie chorób zawodowych (U. 2012 poz. 662)
  19. Ustawa z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (U. 2011 nr 112 poz. 654)
  20. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (U. 1974 nr 24 poz. 141 i pózn. zmianami)
  21. Wrzesień M., Olszewki J., Jankowski J., Hand exposure to ionizing radiation of nuclear medicine workers, Radiation Protection Dosimetry, 2008, February, 1-6

Podobne wpisy