12.2011 – „Monitorowanie zużycia antybiotyków w szpitalu.”

PrzezRedakcja Aptekarza Polskiego
grudzień 2011, nr 64/42 online
 
MONITOROWANIE ZUŻYCIA
 
ANTYBIOTYKÓW W SZPITALU
 
 
Lekooporność drobnoustrojów
   Narastanie lekooporności wśród drobnoustrojów jest jednym z głównych problemów współczesnej terapii zakażeń. Rozprzestrzenianie się wieloopornych szczepów bakteryjnych wśród pacjentów szpitalnych oraz w obszarach medycznych pozaszpitalnych, a także coraz częstsze sytuacje znacznego ograniczenia wyboru leku przeciwdrobnoustrojowego skłaniają do racjonalizacji profilaktyki antybiotykowej oraz leczenia zakażeń. Jednym z ważnych elementów w prewencji powstawania i rozprzestrzeniania się szczepów alarmowych w obszarze medycznym jest wielopoziomowe prowadzenie nadzoru nad sposobem użycia leków przeciwdrobnoustrojowych.  
   Prowadzenie nadzoru nad antybiotykami w szpitalu powinno odbywać się na kilku poziomach, którymi są:
 
•    opracowanie i wdrożenie zasad profilaktyki i leczenia zakażeń,
•    bieżące konsultowanie doboru antybiotyku w terapii zakażeń pozaszpitalnych i szpitalnych
•    okresowa ocena zużycia leków przeciwzakaźnych w poszczególnych oddziałach.
 
   Zużycie antybiotyków przedstawia się w definiowanych dawkach dobowych.
 
Definiowana dawka dobowa
 
   Definiowana dawka dobowa (z ang. define daily dose, DDD) to określona w gramach ilość leku, służąca do obliczeń statystycznych i oceny zużycia różnych leków. DDD opracowana została jako jednostka miary leku, ponieważ lek lekowi nierówny i nie można równoważyć ilości środka leczniczego (1g) z siłą jego działania. Nie można również porównywać zużycia leków bezpośrednio zestawiając liczbę gramów zastosowanych farmaceutyków. Definiowana dawka dobowa nie jest dobową dawką terapeutyczną, ale uśrednioną dawką leku stosowaną w terapii różnych schorzeń osoby dorosłej o wadze 70kg.
   Wykaz DDD został opracowany przez Norwegów pod egidą WHO i jest ciągle aktualizowany. Można na bieżąco śledzić aktualne DDD dla starych i nowych leków na stronie www.whocc.no/atcddd.

   Przykładowe DDD dla antybiotyków:
piperacylina/tazobaktam – 14g,
ceftazydym – 4g,
imipenem – 2g,
meropenem – 2g,
wankomycyna – 2g.

Wykorzystanie DDD do obliczeń zużycia leków
 

   DDD służy do oceny konsumpcji leków oraz zestawień statystycznych wykorzystywanych najczęściej w pracach, których celem jest zwiększenie poprawności stosowania, np. leków przeciwbakteryjnych. Przy użyciu DDD można porównywać konsumpcję leków nie tylko pomiędzy oddziałami, szpitalami, regionami lub krajami, ale również oceniać w tym samym oddziale, szpitalu, regionie lub kraju w różnych okresach czasu.

   Dla celów statystycznych DDD przelicza się na 1000 osobodni, a uzyskane dane dają możliwość porównywania oddziałów, ponieważ na wartość wskaźnika DDD/1000 osobodni nie mają wpływu różnice związane z wielkością oddziału lub stopniem jego obłożenia.
 
   Konsumpcja antybiotyków w DDD/1000 osobodni może stanowić punkt wyjścia do oceny efektywności wdrażanych procedur związanych z profilaktyką i leczeniem zakażeń. Należy jednak pamiętać, że na wartość DDD/1000 osobodni wpływa wiele czynników, np. stopień referencyjności szpitala, zachorowalność na choroby zakaźne, ogniska epidemiczne w szpitalu,  przyzwyczajenia w oddziale,  promocje leków, pora roku. Ocenę należy traktować orientacyjnie, zwracając uwagę na nagłe, duże wzrosty wartości DDD/1000 osobodni oraz kosztów leczenia zakażeń jednego osobodnia. Regularny, stopniowy wzrost zużycia i kosztów terapii może świadczyć o zmianie flory bakteryjnej w oddziale na taką, która wymaga leczenia antybiotykami o szerszym spektrum działania, a więc także często również bardziej kosztownymi.
 
   Korzystając z wykazu DDD można obliczyć zużycie antybiotyków oraz ich koszty w  szpitalu. Zakres czasowy może obejmować – w zależności od naszych potrzeb – kwartał, półrocze lub rok. Do obliczeń potrzebne są następujące dane z oddziałów:
 
–    rodzaj i ilość zużytych antybiotyków na poszczególnych oddziałach w określonym czasie, z uwzględnieniem wielkości opakowań,
–    koszty tych antybiotyków,
–    liczba osobodni leczonych pacjentów w poszczególnych oddziałach w określonym czasie.
 
   Przykładowy sposób obliczenia DDD dla poszczególnych leków w jednym oddziale przedstawiony został w tabeli nr 1.
 
Tabela nr 1: Sposób obliczenia DDD (definiowanych dawek dobowych) antybiotyków zużytych w oddziale. Zużycie wszystkich antybiotyków: …. DDD. Koszt wszystkich antybiotyków: …….. zł.
 

ODDZIAŁ

NAZWA LEKU

ILOŚĆ LEKU W 1 TABL./ AMPUŁCE (g)

ILOŚĆ TABL./ AMPUŁEK W 1 OPAKOWANIU

DDD DLA 1 TABL./ AMPUŁKI

ILOŚĆ ZUŻYTYCH OPAKOWAŃ

(przykładowy)

SUMA DDD

CENA (przykładowa)

……………………

pefloksacyna

0,4

10

0,8

1

5

1

 

pefloksacyna

0,4

10

0,8

1

5

1

 

norfloksacyna

0,4

20

0,8

1

10

1

 

ciprofloksacyna

0,25

10

1

1

2,5

1

 

ciprofloksacyna

0,5

10

1

1

5

1

 

ciprofloksacyna

0,1

10

1

1

1

1

 

amikacyna

0,5

1

1

1

0,5

1

 

ampicylina

0,5

16

2

1

4

1

 

amoksycyl/klaw.i.v.

1,2

10

1

1

12

1

 

amoksycyl/klaw.p.o.

0,625

21

1

1

13,12

1

 

piperacylina/inh

4,5

1

14

1

0,32

1

 

ceftriakson

1

1

2

1

0,5

1

 

cefotaksym

1

1

4

1

0,25

1

 

cefuroksym

1,5

10

3

1

5

1

 

cefuroksym aksetyl

0,5

10

0,5

1

10

1

 

cefotaksym

1

1

4

1

0,25

1

 

imipenem

0,5

5

2

1

1,25

1

 

Ko-trimoksazol p.o.

0,48

20

1,92

1

5

1

 

Ko-trimoksazol i.v.

0,48

10

1,92

1

2,5

1

 

klindamycyna

0,6

1

1,8

1

0,33

1

 

metronidazol i.v.

0,5

1

1,5

1

0,33

1

 

metronidazol p.o.

0,25

20

1,5

1

3,33

1

 

klaritromycyna p.o.

0,5

14

0,5

1

14

1

 

klaritromycyna i.v.

0,5

1

0,5

1

1

1

 

doksycyklina p.o.

0,1

10

0,1

1

10

1

 

wankomycyna

1

1

2

1

0,5

1

 

 

 

 

 

RAZEM

112,69

26

 

   Przykład sposobu obliczenia DDD/1000 osobodni oraz kosztu 1 osobodnia w oddziale przedstawiony został w tabeli nr 2. Wskaźnik DDD/1000 osobodni oblicza się według wzoru: suma DDD/liczba osobodni x1000. Koszt 1 dnia antybiotykoterapii oblicza się według wzoru: koszt ogólny/ liczba osobodni.
 
Tabela nr 2: Sposób obliczenia DDD/1000 osobodni oraz kosztu 1 osobodnia w oddziale.

ODDZIAŁ

SUMA DDD

KOSZT OGÓLNY

LICZBA OSOBODNI

DDD/1000 OSOBODNI

KOSZT ANTYBIOTYKOTERAPII/ 1 OSOBODZIEŃ

Oddział

112,69

26

zzz

112,69/zzz*1000

26/112,69=0,23
 
Ograniczenia metody
 
   Podczas analizy przygotowanych danych należy pamiętać, że dane z apteki nie uwzględniają ilości leków przeterminowanych, zniszczonych, zastosowanych nie dla pacjenta, ale dla personelu oraz zapasów w oddziałach. Dokładniejsze dane są możliwe do uzyskania jeśli szpital pracuje w systemie komputerowym rozliczającym wszystkie procedury i leki zastosowane dla pacjenta. Dodatkowo dawki leków stosowane u dzieci są inne niż dla dorosłych, a DDD określone zostały tylko dla dorosłych. Nie można więc porównywać oddziałów dziecięcych z oddziałami dla dorosłych. Część leków stosuje się w innych dawkach niż standardowe, czyli w tzw. dawkach modyfikowanych w szczególnych chorobach, np. w niewydolności nerek. Takiego oddziału, który często stosuje modyfikowanie dawek leków, nie należy porównywać z innymi oddziałami.
   Najwłaściwsze jest wykorzystanie danych zużycia antybiotyków do porównywania tych samych oddziałów w różnym czasie. Na wartości nie ma wtedy wpływu charakterystyka leczonych pacjentów, ponieważ zazwyczaj są oni podobni w tym samym oddziale, niezależnie od zakresu czasowego, który bierzemy pod uwagę podczas obliczeń.
 
Wnioski
 
   Ocena  konsumpcji antybiotyków przy użyciu wskaźników takich jak DDD/1000 osobodni leczenia oraz koszt leczenia zakażeń jednego osobodnia jest ważnym, aczkolwiek nie jedynym elementem nadzoru nad antybiotykami. Obliczenia te również należy traktować orientacyjnie, zwracając uwagę na nagłe, duże wzrosty wartości wskaźników. Regularny, stopniowy wzrost zużycia i kosztów terapii może świadczyć o zmianie flory bakteryjnej w oddziale na taką, która wymaga leczenia antybiotykami o szerszym spektrum działania.

Marta Kania-Pudło
Wojskowy Instytut Medyczny
Warszawa
Stowarzyszenie Higieny Lecznictwa

Podobne wpisy