12.2010 – „Właściwości hipolipemiczne karczocha zwyczajnego.”

grudzień 2010, nr 52/30 online

 

WŁAŚCIWOŚCI HIPOLIPEMICZNE

 

KARCZOCHA ZWYCZAJNEGO

   W leczeniu zmian miażdżycowych duże znaczenie ma właściwa suplementacja diety, mająca na celu ograniczenie działania czynników miażdżycowych. Jednym z nich jest podwyższony poziom cholesterolu we krwi. Hipercholesterolemia jest nieprawidłowością metaboliczną. W profilaktyce utrzymania właściwego stężenia cholesterolu w organizmie pomocne są substancje roślinne. Jedną z nich jest karczoch zwyczajny (Cynara scolymus).

   Miażdżycowe stwardnienie tętnic (miażdżyca, arterioskleroza) jest stanem chorobowym zaliczanym do grupy chorób zwyrodnieniowych (degeneracyjnych) z charakterystycznymi zmianami w obrębie ściany naczyń tętniczych, które noszą nazwę blaszek lub płytek miażdżycowych. Zmiany te zachodzą w błonie wewnętrznej i środkowej tętnic, głównie w aorcie, tętnicach wieńcowych i mózgowych, rzadziej w tętnicach kończyn. Etiopatogeneza miażdżycy nie jest w pełni poznana. Do promotorów jej powstania i rozwoju zaliczamy najczęściej hipercholesterolemię, cukrzycę, nadciśnienie tętnicze, niewłaściwy sposób odżywiania, zaburzenia krzepnięcia krwi, a także stres. Prawdopodobnie istotną rolę w patogenezie miażdżycy odgrywa także czynnik infekcyjny (bakterie z rodzaju Chlamydia lub nanobakterie). Miażdżyca tętnic występuje częściej u mężczyzn oraz nasila się z wiekiem.

   Karczoch zwyczajny (Cynara scolymus) w stanie naturalnym występuje w Północnej Afryce, na Wyspach Kanaryjskich oraz w Południowej Europie. Roślina jest uprawiana w wielu krajach Europy, w tym także i w Polsce jako roślina spożywcza (zmięśniałe kwiatostany) oraz dla potrzeb przemysłu farmaceutycznego (liście i szczytowe pędy).

   Liście karczochów zawierają duże ilości kwasów fenolowych m.in. kwas kawowy, pochodne kwasów mono-  oraz dikawoilochinowego. Do tej ostatniej grupy należy kwas 1,3-dikawoilochinowy, który jest prekursorem do powstania (w trakcie procesu ekstrakcji) cynaryny. Ponadto w substancji roślinnej obecne są laktony seskwiterpenowe (cyanopikryna), flawonoidy (cynarozyd, skolymozyd), triterpeny (taraksasterol), związki mineralne oraz kwasy organiczne.

   Substancję roślinną używaną w medycynie stanowią świeże lub wysuszone liście karczocha (Folium Cynarae scolymi) oraz przygotowane z nich przetwory galenowe.

   Pomimo wielowiekowej tradycji stosowania karczocha w medycynie ludowej, jego właściwości terapeutyczne zostały potwierdzone stosunkowo niedawno. Badania naukowe wykazały celowość zastosowania tej substancji roślinnej w zakresie działania żółciopędnego i żółciotwórczego (cholagogum i cholereticum), zaburzeń trawienia (stomachicum), w hipercholesterolemii oraz w zespole drażliwego jelita.  Liście karczocha stosuje się także przy braku łaknienia.

   Uważa się, że za właściwości obniżające stężenie trójglicerydów i cholesterolu we krwi odpowiedzialna jest cynaryna. Po raz pierwszy jej zdolności obniżania poziomu cholesterolu u ludzi udokumentowano w 1970 roku. Późniejsze, randomizowane badania kliniczne prowadzone przez Bundego i wsp. nad oceną wpływu ekstraktu z liści karczocha na obniżenie poziomu cholesterolu w osoczu krwi wykazały korzystną różnicę istotną statystycznie po 12 tygodniowej kuracji. Badaniami objęto grupę 131 dorosłych z łagodną lub umiarkowaną hipercholesterolemią. Poziom cholesterolu całkowitego zmniejszył się w grupie leczonej o 4,2%, zaś zwiększył w grupie kontrolnej o średnio 1,9%. Poprawie uległo także samopoczucie leczonych osób o 11%, zaś w grupie kontrolnej o 9%.

 

   Działanie hipolipemiczne cynaryny odbywa się głównie poprzez:
– hamowanie syntezy cholesterolu w wątrobie,
– zwiększenie eliminacji cholesterolu z żółcią,
– nasiloną przemianę cholesterolu do kwasów żółciowych.

 

   Oprócz właściwości obniżających poziom cholesterolu nie bez znaczenia są właściwości antyoksydacyjne i diuretyczne. Substancję można stosować w zespole nerczycowym.

   W literaturze można także znaleźć wiele przepisów polecających karczoch jako dodatek do potraw w codziennym pożywieniu. Proste w wykonaniu przepisy na nalewkę i wino z ziela lub liści karczocha podaje Lewkowicz-Mosiej w książce "Domowe  porady ziołowe".

   Nalewkę można sporządzić zalewając 100 g suszonego i rozdrobnionego ziela karczocha 200 g 40% alkoholu, następnie należy odstawić na 15 dni, często wstrząsając. Po odcedzeniu pić po 10-30 kropli w kieliszku wody, kilka razy dziennie godzinę przed posiłkiem.

   Wino przygotowujemy zalewając 50 g świeżych liści karczocha litrem białego, wytrawnego wina. Całość odstawiamy na 8 dni, po tym okresie odcedzamy i pijemy po małym kieliszku, 3 lub 4 razy dziennie przed jedzeniem jako środek żółciopędny, przeciwmiażdżycowy i moczopędny.

 

   Karczoch wchodzi w skład wielu mieszanek i preparatów ziołowych. Dawka dzienna wynosi 6,0 g odpowiednio przygotowanego surowca.

Piśmiennictwo:
Bundy R. wsp.: Artichoke leaf extract (Cynara scolymus) reduces plasma cholesterol in otherwise healthy hypercholesterolemic adults: a randomized, double blind placebo controlled trial. Phytomedicine. 15(9), 668-75, 2008,   
Lamer-Zarawska E. [red.]: Fitoterapia i leki roślinne w geriatrii, PZWL, Warszawa, 2009.
Lewkowicz-Mosiej T.: Domowe porady ziołowe. Świat Książki, Warszawa, 2006.
Menghini i wsp.:  Antiproliferative, protective and antioxidant effects of artichoke, dandelion, turmeric and rosemary extracts and their formulation. Int J Immunopathol Pharmacol., 23(2):601-10, 2010.
Van Wyk B.E. Wink M.: Rośliny lecznicze świata. MedPharm Polska, Wrocław, 2008.