09.2009 – „Miód – słodkie złoto.”
Pierwsze informacje dotyczące zastosowania miodu ze względu na jego właściwości przeciwbakteryjne pochodzą sprzed 4000 lat pne. Sam Hipokrates uważał miód za podstawowy składnik maści. Wierzono, iż zapewni on zdrowie, dobry stan oraz długowieczność.
Najcenniejszą właściwością miodu jest jego działanie przeciwbakteryjne, zarówno w kierunku bakterii Gram-dodatnich, jak i Gram-ujemnych i grzybów z rodzaju Candida. Wysoką aktywnością antybiotyczną charakteryzują się miody spadziowe ze spadzi iglastej, miody nektarowo-spadziowe, a także miód gryczany czy lipowy. Za działanie to odpowiedzialna jest głównie oksydaza glukozy, enzym warunkujący powstanie z glukozy nadtlenku wodoru, czyli znanej substancji o silnym działaniu antybiotycznym. Reakcja ta zachodzi bardzo wolno w miodzie naturalnym, jest jednak wielokrotnie szybsza po rozcieńczeniu miodu z wodą. Przeciwbakteryjne działanie wykazują też składniki olejków eterycznych, flawonoidy, garbniki katechinowe czy lizozym, jakie w miodzie znajdujemy. Dzięki temu miód uznać można także za świetny składnik konserwujący.
Okazało się także, iż wzrost paciorkowców Streptococcus mutans, będących główną przyczyną próchnicy, hamowany jest przez nadtlenek wodoru obecny w miodzie.
Miód działa bardzo silnie przeciwutleniająco. Najważniejszymi substancjami odpowiedzialnymi za to działanie są kwasy fenolowe, flawonoidy, kwas askorbinowy, karotenoidy, enzymy, wolne aminokwasy. Badania prowadzone na przestrzeni wielu lat dowiodły, iż miody ciemne wykazują znacznie większą aktywność od miodów jasnych. Miód więc może obniżyć w znacznym stopniu w organizmie poziom wolnych rodników ponadtlenkowych, tym samym zabezpieczając go przed powstawaniem ciężkich schorzeń o podłożu rodnikowym.
Glukoza i fruktoza, będące głównymi składnikami miodu są doskonałą dawką energii dla organów wewnętrznych. Glukoza zawarta w miodzie, oprócz odżywiania komórek wątrobowych, odgrywa także dużą rolę w procesach odtruwania organizmu. Fruktoza natomiast prawie całkowicie wykorzystywana jest do syntezy glikogenu, zwiększając w ten sposób jego zapas w wątrobie. Prowadzi to do przyspieszenia przemiany materii w tkankach.
Acetylocholina oraz potas w miodzie występujące wzmacniają siłę skurczu i wydolność mięśnia sercowego. Miód hamuje też rozwój miażdżycy, obniża ciśnienie krwi, oraz działa przeciw arytmicznie. Rozszerza również naczynia wieńcowe, oraz poprawia krążenie.
Składniki terpenowe wchłaniają się przez błonę śluzową górnych dróg oddechowych, a następnie wydalane są z powietrzem, działając dezynfekująco na nabłonek śluzowy. Dodatkowo upłynniana jest wydzielina oskrzelowa i pobudzone są ruchy rzęsek, co ułatwia jej wykrztuszenie. Zmniejsz także obrzęk błon śluzowych dróg oddechowych.
Wykazano, iż miód normalizuje czynności wydzielnicze zarówno żołądka jak i jelit, regenerując dodatkowo śluzówkę. Regularne przyjmowanie miodu pozwala wyeliminować zgagę.
W dermatologii miód ma zastosowanie podczas leczenia ran i oparzeń. Dzięki szybkiemu przenikaniu przez skórę zaopatruje tkanki w glukozę oraz inne substancje energetyczne, przyspieszając w ten sposób regenerację. Powoduje on szybkie oczyszczanie rany z ropnej wydzieliny, a także umożliwia dostęp makrofagów do chorych miejsc.
Miód, który ma być używany jako lekarstwo musi być dobrany pod względem składu chemicznego i swoich właściwości stosownie do leczonego schorzenia.
Miody zawierające dużo glukozy, a więc miód rzepakowy lub malinowy będą najodpowiedniejsze dla osób o chorym sercu lub wątrobie. Z kolei miód akacjowy cechujący się dużą zawartością fruktozy będzie odpowiedni dla diabetyków. Najlepszym miodem dla panów po czterdziestce jest miód wrzosowy. Miody rzepakowy i akacjowy zawierają najmniej aminokwasów i biopierwiastków, więc są najbardziej odpowiednie dla osób ze schorzeniami nerek i przewodu moczowego.
Badania wykazały także, że miody, które powstały z roślin górskich zawierają znacznie więcej związków o działaniu bakteriostatycznym, niż miodu z roślin nizinnych,. Są one w mniejszym stopniu narażone na skażenia.
Podstawową dawką miodu dla dorosłych jest jedna łyżka (20 g) dziennie, choć osobom w starszym wieku oraz rekonwalescentom zwłaszcza po długotrwałym leczeniu antybiotykami zaleca się przyjmowanie od 40 do 100 g miodu dziennie. Dzieci w wieku 5-13 lat nie powinny przekraczać dobowe dawki miodu 5-40 g.
dr n. farm. Krystyna Skalicka-Woźniak
Katedra i Zakład Farmakognozji z Pracownią Roślin Leczniczych
Uniwersytet Medyczny w Lublinie
2. E. Hołderna-Kędzia, B. Kędzia „Badania nad przeciwutleniaj¹cymi w³a.ciwo.ciami miodu pszczelego” Acta Agrobotanica, 59, 265-269, 2006
3. Schramm D.D., Karim M., Schrader H.R., Holt R.R., Cardetti M., Keen C. L., 2003. Honey with high levels of antioxidants can provide protection to healthy human subjects. J. Agric. Food Chem. 51: 1732-1735.
4. Gheldof N., Wang X.H., Engeseth N.J., 2003. Buckwheat honey increases serum antioxidant capacity in humans. J. Agric. Food Chem. 51: 1500-1505.
5. VENKATACHALAM MULLAI, M.Sc., and THANGAM MENON, Ph.D. Bactericidal Activity of Different Types of Honey Against Clinical and Environmental Isolates of Pseudomonas aeruginosa. THE JOURNAL OF ALTERNATIVE AND COMPLEMENTARY MEDICINE , 13, 439-441, 2007
6. Makowiczowa H. – Pszczele cuda. Wydawnictwo ”Lotos”, Warszawa 1992
7. Górnicka J. – Apteka natury. Poradnik zdrowia, Agencja Wydawnicza Morex, Kielce
