08.2013 – „Zmiany skórne.”
sierpień 2013, nr 84/62 online
Na skórze każdego z nas występują zmiany. Jeżeli pojawiają się okresowo to są to tak zwane wykwity, jeżeli towarzyszą nam „od zawsze” mówimy o znamionach. Już w pierwszych dniach życia mogą pojawić się zmiany skórne takie jak ciemieniucha, odparzenia, potówki, łojotokowa wysypka zapalna czy kontaktowe zapalenie skóry. Zmiany skórne, które pojawiają się okresowo na skórze dzielimy na pierwotne i wtórne. Do pierwotnych zmian, które najczęściej pojawiają się w pierwszej fazy chorób skóry należą: plama, grudka, guz, guzek, bąbel, pęcherzyk, pęcherz, krosta. Wykwity wtórne powstają po ustąpieniu wykwitów pierwotnych oraz występują w okresie dalszego rozwoju bądź jej ustępowania. Są to: nadżerka, przeczos, owrzodzenie, rozpadlina lub szczelina, strup, łuska i blizna.
Do zmian pierwotnych należą również zgrubienia (modzele), odciski (nagniotki) oraz brodawki (kurzajki). W przeciwieństwie do brodawek nagniotki oraz modzele nie są objawem infekcji ale reakcją organizmu na miejscowy ucisk skóry.
Modzele (callus) to niewyraźne odgraniczone płaskie zgrubienie warstwy rogowatej skóry o żółtym zabarwieniu i twardej strukturze. Najczęściej modzele nie sprawiają bólu, ponieważ nie są unerwione. Często jednak raportowanym przez pacjentów z modzelami objawem jest piekący ból przy tzw. „głębokim ucisku”, który wynika z faktu, że modzele uciskają na okoliczne unerwione tkanki. Pojawiają się w miejscach (ręce i nogi) narażonych na powtarzający się ucisk lub drażnienie, na przykład na kolanach, na podeszwach stóp, na spłaszczeniu poprzecznego łuku stopy oraz na podeszwowej stronie palców.
Nagniotki, odciski (clavus), podobnie jak modzele, wywołane są nadmiernym uciskiem lub tarciem i powstają ze spłaszczonych komórek warstwy rogowej skóry. Dalszy ucisk powoduje wgniatanie komórek w głąb skóry i pobudzanie do tworzenia nowych. Są to okrągłe i twarde zgrubienia naskórka z centralnie zlokalizowanym czopem rogowym, który zwykle ma kształt stożka z ostrym wierzchołkiem skierowanym w głąb skóry, co może powodować podrażnienie zakończeń nerwowych i napadowy ból. Na skutek ucisku może powstać stan zapalny i zaczerwienienie tkanek zlokalizowanych wokół nagniotka. Pojawiają się nad drobnymi wystającymi pod skórą wyniosłościami kostnymi (występują głównie na powierzchniach grzbietowych III, IV i V palca). Niekiedy nagniotki mogą być mylone z brodawkami, które jednak nie posiadają rdzenia tak jak nagniotki i krwawią po nacięciu.
Przyczyną powstawania modzeli i nagniotków na skórze stóp są:
■ zaburzenia statyki ciała;
■ niewygodne obuwie (zarówno ciasne, jak i zbyt luźne, które powoduje powstawanie otarć);
■ buty na wysokim obcasie obciążające przednią część stopy;
■ zniekształcenia stóp spowodowane nadwagą;
■ zaburzenia chodu (płaskostopie);
■ zaburzenia struktury kostnej (ostrogi);
■ nieleczone reumatoidalne zapalenie stawów.
Najczęstszym powodem dla którego walczymy z modzelami i nagniotkami jest ich nieestetyczny wygląd. Najlepsze rezultaty daje wymoczenie skóry w ciepłej wodzie, a następnie ścieranie jej pumeksem. Leczenie polega na stosowaniu maści złuszczających i zmiękczającym zawierających kwas salicylowy, kwas benzoesowy, kwas mlekowy, kwas trójchlorooctowy, kwas glikolowy i mocznik w wysokim stężeniu (50%). Substancje te działają keratolitycznie i złuszczająco, ułatwiając usunięcie zrogowaciałego naskórka oraz regulują proces nadmiernego rogowacenia skóry. Zapobieganie modzelom i nagniotkom ogranicza się do noszenia miękkiego, dobrze dopasowanego do stopy obuwia, w tym obuwia ortopedycznego. W przypadku trudno leczących się modzeli i nagniotków można przeprowadzić zabieg chirurgiczny usunięcia tych zmian.
Zmianą skórną o zupełnie innym charakterze jest brodawka (papilla), wywołana wirusem brodawczaka ludzkiego HPV (Human papilloma virus), który jest wirusem proliferacyjnym, czyli atakującym komórki dzielące się. Jest to najczęściej występująca choroba wirusowa skóry (75% wszystkich przypadków). Obecnie wiadomo, że istnieje ponad 100 typów wirusa brodawczaka ludzkiego, które wywołują brodawki skóry i błon śluzowych. Zmiany skórne charakteryzują się delikatnym rozrostem skóry bądź błony śluzowej, przybierając kształt narośli o nieregularnej, kalafiorowatej powierzchni, początkowo nieodróżniające się kolorem od skóry zdrowej. Zakażenie następuje poprzez bezpośredni kontakt z osobą chorą bądź pośredni poprzez używanie tych samych przyborów toaletowych, bielizny i ręczników. Czynnikami sprzyjającymi zakażeniu są:
■ uszkodzenia skóry;
■ choroby skóry, takie jak atopowe zapalenie skóry;
■ obniżona odporność pacjenta (chorzy na AIDS);
■ stosowanie leków immunosupresyjnych;
■ wiek (dzieci).
Brodawki mogą występować w każdym miejscu, choć najczęściej pojawiają się na skórze rąk, stóp oraz w okolicy narządów płciowych. Brodawki wywołane wirusem HPV mogą przyjmować różne postaci kliniczne. Wyróżniamy:
– brodawki zwykłe (verrucae vulgares) nazywane popularnie kurzajkami, pojawiają się w miejscach narażonych na uszkodzenia np. dłonie, łokcie, kolana, twarz, skóra głowy i w okolicach paznokci, są to tak zwane brodawki okołopaznokciowe;
– brodawki stóp (verrucae plantares), które mogą być płaskie i szorstkie, bądź rozsiane i głębokie;
– brodawki płaskie (brodawki młodocianych; verrucae planae, verrucae juveniles) są zmianami o lekko uwypuklonej i gładkiej powierzchni, występujące głównie na twarzy i grzbietach rąk;
– kłykciny kończyste (condylomata acuminata) przenoszone są drogą płciową, a nieleczone mogą zapoczątkować zmiany nowotworowe;
– brodawki płaskie narządów płciowych (condylomata plana), występujące w szyjce macicy i na napletku, związane są z rozwojem raka szyjki macicy;
– brodawki olbrzymie narządów płciowych (guzy Buschke-Lowensteina) zlokalizowane są pod napletkiem i w okolicy odbytu;
– brodawki nitkowate (papillae filiformes) to długie i wąskie zmiany skórne występujące na twarzy, szyi i powiek.
– brodawki stóp (verrucae plantares), które mogą być płaskie i szorstkie, bądź rozsiane i głębokie;
– brodawki płaskie (brodawki młodocianych; verrucae planae, verrucae juveniles) są zmianami o lekko uwypuklonej i gładkiej powierzchni, występujące głównie na twarzy i grzbietach rąk;
– kłykciny kończyste (condylomata acuminata) przenoszone są drogą płciową, a nieleczone mogą zapoczątkować zmiany nowotworowe;
– brodawki płaskie narządów płciowych (condylomata plana), występujące w szyjce macicy i na napletku, związane są z rozwojem raka szyjki macicy;
– brodawki olbrzymie narządów płciowych (guzy Buschke-Lowensteina) zlokalizowane są pod napletkiem i w okolicy odbytu;
– brodawki nitkowate (papillae filiformes) to długie i wąskie zmiany skórne występujące na twarzy, szyi i powiek.
Prawie połowa wszystkich brodawek ustępuje samoistnie, zwykle w ciągu 2 lat. Większość z nich nie jest niebezpieczna, jednak należy pamiętać, że pozostawione mogą infekować pozostałe części ciała. W aptekach dostępne są bez recepty specjalne środki do usuwania brodawek o działaniu keratolitycznym (kwas salicylowy, kwas dwu- lub trójchlorooctowy, kwas mlekowy). Niszczą one stopniowo naskórek zainfekowany wirusem. Stosuje się również leki cytostatyczne (5-fluorouracyl, bleomycyna) hamujące rozwój wirusa, podofilinę (inhibitor przemian mitotycznych), imikwimod pobudzający odporność wrodzoną i nabytą. Wykorzystywane są również wyciągi roślinne, takie jak sok z glistnika, olejek arganowy, goździkowy, cynamonowy lub z drzewa herbacianego. Terapia jest powolna i długotrwała, wymaga częstych aplikacji i wielu powtórzeń. Często bywa nieskuteczna i może powodować uszkodzenia zdrowej skóry wokół brodawki. Inną metodą leczenia jest zamrażanie (krioterapia) brodawek z użyciem aplikatorów z ciekłym azotem. Krioterapia prowadzi do martwicy tkanek zakażonych wirusem HPV oraz stanu zapalnego, który stymuluje odpowiedź immunologiczną typu komórkowego. Stosuje się również terapię fotodynamiczną wykonywaną w gabinetach lekarskich charakteryzującą się wysoką skutecznością. W trakcie wykonywanego zabiegu dochodzi do częściowej martwicy tkanek oraz apoptozy komórek i stymulacji lokalnej odporności komórkowej.
dr n. farm. Anna Serafin
Specjalista ds. Pharmacovigilance Aflofarm
Specjalista ds. Pharmacovigilance Aflofarm
Fot. Fotolia.pl
