08.2009 – „Najstarszy lek Słowian.”
sierpień 2009, nr 36/14 online
NAJSTARSZY LEK SŁOWIAN
Kit pszczeli, czyli propolis (nazwa pochodzi ze starożytnej greki προ „przed“ i πόλις „miasto“) to lepka substancja żywiczna powstająca z żywic roślinnych zebranych przez pszczoły z pączków i młodych pędów topoli, osiki, sosny, brzozy, świerku, kasztanowca i innych drzew oraz roślin zielonych. Skład chemiczny tego naturalnego antybiotyku jest tyle na tyle zróżnicowany, co złożony. W ponad połowie propolis składa się z żywic pochodzenia roślinnego zebranych przez pszczoły, 30 % wosku, 10 % olejków eterycznych i substancji zapachowych, 5 % pyłku kwiatowego oraz 5 % pozostałych substancji, w tym wielu aktywnych biologicznie. Skład propolisu jest więc bardzo zróżnicowany i zdeterminowany przez szatę roślinną występującą w zasięgu pszczelich skrzydeł. Kit pszczeli jest specyficzną substancją pochodzenia mieszanego, bo zawiera komponent roślinny (żywice, balsamy) oraz zwierzęcy (pszczeli) w postaci wosku oraz enzymów. Dzięki temu obecne są w nim substancje ochronne roślin i pszczół, co wielokrotnie zwiększa jego aktywność biologiczną.
Po co pszczołom kit?
Pszczoły wykorzystują propolis, tak jak ludzie zwykły kit do różnych uszczelnień i innych prac wymagających związania luźnych elementów, powlekania wgłębień, uszkodzeń i szpar w ścianach ula. Oprócz doskonałych właściwości uszczelniających, wynikających z cech fizykochemicznych propolisu, który jest substancja lepką i smolistą, twardszą w niskich temperaturach, a plastyczną w temperaturze ok. 36ºC i co bardzo ważne nierozpuszczalną a więc i nieprzepuszczającą wody, spełnia on w ulu funkcje „sanitarne”. Ze względu na działanie bakteriobójcze i bakteriostatyczne oraz przeciwgrzybiczne służy do dezynfekcji wnętrza ula. Poza tym pszczoły „wtapiają” w propolis różne szkodniki pojawiające się w ulu. Pokrywają nim ("mumifikują" – w celu zapobieżenia ich rozkładowi) ciała martwych szkodników, które wtargnęły do ula (ryjówki, myszy), a których, ze względu na rozmiary, nie są w stanie usunąć na zewnątrz.
Człowiek jako wnikliwy obserwator przyrody dawno już dostrzegł korzystne działanie propolisu. Wykorzystywali go już w lecznictwie kapłani egipscy na 3000 lat przed narodzeniem Chrystusa, a z ich doświadczeń korzystali Persowie, starożytni Grecy i Rzymianie, o czym świadczą zapiski Wergiliusza. Znany i wykorzystywany był tez przez narody słowiańskie tak powszechnie, że został uznany za najstarszy lek Słowian.
Człowiek jako wnikliwy obserwator przyrody dawno już dostrzegł korzystne działanie propolisu. Wykorzystywali go już w lecznictwie kapłani egipscy na 3000 lat przed narodzeniem Chrystusa, a z ich doświadczeń korzystali Persowie, starożytni Grecy i Rzymianie, o czym świadczą zapiski Wergiliusza. Znany i wykorzystywany był tez przez narody słowiańskie tak powszechnie, że został uznany za najstarszy lek Słowian.
Na co propolis pomoże?
W lecznictwie wykorzystywany jest etanolowy ekstrakt z kitu pszczelego, pozbawiony w wyniku ekstrakcji wosków i innych substancji balastowych. Otrzymana w ten sposób nalewka propolisowa zawiera jednak przesądzające
o właściwościach terapeutycznych propolisu substancje takie jak flawonoidy, fenolokwasy, związki sterolowe, witaminy, aminokwasy oraz minerały.
Lecznicze właściwości propolisu są tak rozległe, że zyskał on niemal status „panaceum”. I choć wiadomo, że nie istnieje lek na wszystko lista chorób w leczeniu jakich propolis i jego preparaty są skuteczne i przynoszą ulgę jest imponująca.
Stosowany jest on powszechnie w dermatologii do leczenia ropnego zapalenia skóry, różnych rodzajów grzybic, egzem, odleżyn (posiada właściwości przyśpieszające proces ziarninowania, więc gojenia skóry), oparzeń, odmrożeń oraz żylakowego zapalenia podudzi. Przyspiesza proces gojenia trudno gojących się i rozległych ran, a co jest szczególnie korzystne ogranicza w znacznym stopniu tworzenie się blizn.
Równie skuteczny bywa propolis i jego preparaty w schorzeniach otolaryngologicznych takich jak stany zapalne i ropne uszu, jamy ustnej, gardła czy zatok. Jest on bardzo skuteczny w anginach, zawłaszcza ropnych. Pomaga także w stanach zapalnych dziąseł i przyzębia, zwłaszcza paradontozie.
Bardzo często stosowanych jest schorzeniach proktologicznych, zwłaszcza hemoroidach, w leczeniu których jest bardzo skuteczny. Dobre wyniki daje także leczenie kitem pszczelim chorób kobiecych, między innymi stanów zapalnych pochwy, nadżerek szyjki macicy oraz ran po zabiegach położniczych.
Zastosowanie propolisu we wszystkich wymienionych schorzeniach wynika z jego dużej aktywności przeciwgrzybicznej i bakteriobójczej, zwłaszcza wobec gronkowców i paciorkowców. Liczne badania prowadzone nad kitem pszczelim udowodniły także jego właściwości przeciwzapalne, hipoglikemiczne oraz przeciwwirusowe (wobec wirusa opryszczki typu 2). Ekstrakty z propolisu wzmagają także aktywność enzymatyczną komórek wątroby.
o właściwościach terapeutycznych propolisu substancje takie jak flawonoidy, fenolokwasy, związki sterolowe, witaminy, aminokwasy oraz minerały.
Lecznicze właściwości propolisu są tak rozległe, że zyskał on niemal status „panaceum”. I choć wiadomo, że nie istnieje lek na wszystko lista chorób w leczeniu jakich propolis i jego preparaty są skuteczne i przynoszą ulgę jest imponująca.
Stosowany jest on powszechnie w dermatologii do leczenia ropnego zapalenia skóry, różnych rodzajów grzybic, egzem, odleżyn (posiada właściwości przyśpieszające proces ziarninowania, więc gojenia skóry), oparzeń, odmrożeń oraz żylakowego zapalenia podudzi. Przyspiesza proces gojenia trudno gojących się i rozległych ran, a co jest szczególnie korzystne ogranicza w znacznym stopniu tworzenie się blizn.
Równie skuteczny bywa propolis i jego preparaty w schorzeniach otolaryngologicznych takich jak stany zapalne i ropne uszu, jamy ustnej, gardła czy zatok. Jest on bardzo skuteczny w anginach, zawłaszcza ropnych. Pomaga także w stanach zapalnych dziąseł i przyzębia, zwłaszcza paradontozie.
Bardzo często stosowanych jest schorzeniach proktologicznych, zwłaszcza hemoroidach, w leczeniu których jest bardzo skuteczny. Dobre wyniki daje także leczenie kitem pszczelim chorób kobiecych, między innymi stanów zapalnych pochwy, nadżerek szyjki macicy oraz ran po zabiegach położniczych.
Zastosowanie propolisu we wszystkich wymienionych schorzeniach wynika z jego dużej aktywności przeciwgrzybicznej i bakteriobójczej, zwłaszcza wobec gronkowców i paciorkowców. Liczne badania prowadzone nad kitem pszczelim udowodniły także jego właściwości przeciwzapalne, hipoglikemiczne oraz przeciwwirusowe (wobec wirusa opryszczki typu 2). Ekstrakty z propolisu wzmagają także aktywność enzymatyczną komórek wątroby.
Nie dajmy sobie wcisnąć kitu.
Propolis, a w zasadzie jego ekstrakt etanolowy możemy kupić w aptece pod postacią dziesiątek jeśli nie setek preparatów w postaci kropli, aerozoli, maści, lub czopków. Można też kupić propolis w postaci naturalnej do samodzielnego sporządzenia nalewki.
Niezależnie od postaci w jakiej nabywamy tą cenną substancję, musimy pamiętać, że propolis jako substancja aktywna biologicznie zachowuje swe cenne właściwości tylko przez dwa lata.
Ważną rzeczą jest też to, by nie nabywać propolisu z niepewnych, niesprawdzonych źródeł, bo istnieje duże ryzyko, że nabędziemy stary (starszy niż dwuletni) nieaktywny produkt.
Przed zażyciem płynnych postaci propolisu warto obserwować, czy nie powstały straty lub osad, co świadczy o małej aktywności preparatu, a spowodowane jest jego wiekiem lub wyparowaniem alkoholu niezbędnego do rozpuszczenia propolisu.
Niezależnie od postaci w jakiej nabywamy tą cenną substancję, musimy pamiętać, że propolis jako substancja aktywna biologicznie zachowuje swe cenne właściwości tylko przez dwa lata.
Ważną rzeczą jest też to, by nie nabywać propolisu z niepewnych, niesprawdzonych źródeł, bo istnieje duże ryzyko, że nabędziemy stary (starszy niż dwuletni) nieaktywny produkt.
Przed zażyciem płynnych postaci propolisu warto obserwować, czy nie powstały straty lub osad, co świadczy o małej aktywności preparatu, a spowodowane jest jego wiekiem lub wyparowaniem alkoholu niezbędnego do rozpuszczenia propolisu.
mgr farm. Jarosław Widelski
Katedra i Zakład Farmakognozji
z Pracownią Roślin Leczniczych
Katedra i Zakład Farmakognozji
z Pracownią Roślin Leczniczych
Fot. Olga Sierpniowska
Bibliografia:
1. Ghedira K., Goetz P., Le Jedne R.: Propolis. Phytoterapie, vol. 7, (2009), pp. 100-105
2. Górnicka J.: Apteka natury. Poradnik zdrowia. Agencja Wydawnicza “Morex”, Kielce
3. Melliou E., Chinou I.: Chemical analysis and antimicrobial activity of greek propolis. Planta Medica, vol. 70, 2004, pp. 515-519
4. Melliou E., Stratis E., Chinou I.: Volatile constituents of propolis from various regions of Greece – Antimicrobial activity. Food Chemistry, vol. 103, (2007), pp. 375-380
5. Kalogeropoulos N., Konteles S.J., Troullidou E., Mourtzinos I., Karathanos V.T.: Chemical composition, antioxidant activity and antimicrobial properties of propolis extracts from Greece and Cyprus., Food Chemistry, vol. 116, (2009), pp. 452-461
6. Makowiczowi H.: Pszczele cuda, Wydawnictwo „Lotos”, Warszawa 1992
7. Seidel V., Peyfoon E., Watson D. G., Fearnley J.: Comparative study of the antibacterial activity of propolis from different geographical and climatic zones. Phytother. Res., vol. 22, (2008), pp. 1256–1263
1. Ghedira K., Goetz P., Le Jedne R.: Propolis. Phytoterapie, vol. 7, (2009), pp. 100-105
2. Górnicka J.: Apteka natury. Poradnik zdrowia. Agencja Wydawnicza “Morex”, Kielce
3. Melliou E., Chinou I.: Chemical analysis and antimicrobial activity of greek propolis. Planta Medica, vol. 70, 2004, pp. 515-519
4. Melliou E., Stratis E., Chinou I.: Volatile constituents of propolis from various regions of Greece – Antimicrobial activity. Food Chemistry, vol. 103, (2007), pp. 375-380
5. Kalogeropoulos N., Konteles S.J., Troullidou E., Mourtzinos I., Karathanos V.T.: Chemical composition, antioxidant activity and antimicrobial properties of propolis extracts from Greece and Cyprus., Food Chemistry, vol. 116, (2009), pp. 452-461
6. Makowiczowi H.: Pszczele cuda, Wydawnictwo „Lotos”, Warszawa 1992
7. Seidel V., Peyfoon E., Watson D. G., Fearnley J.: Comparative study of the antibacterial activity of propolis from different geographical and climatic zones. Phytother. Res., vol. 22, (2008), pp. 1256–1263
