lipiec 2013, nr 83/61 online
Obserwując rynek suplementów ziołowych nie sposób nie oprzeć się wrażeniu, że z każdym miesiącem przybywa nam substancji roślinnych dostępnych w pożywieniu. Najbardziej znanym przykładem produktu o statusie nowej żywności na polskim rynku jest z pewnością sok z owoców Morinda citrifolia, czyli sok z owoców noni. Jest on najczęściej wprowadzany do obrotu jako suplement diety. Wprowadzanie do obrotu sproszkowanych przetworów z owoców Morinda citrifolia L. (Noni), które uznano za nową żywność zostało autoryzowane decyzją Komisji Europejskiej. Zezwolenia udzielono jednej z amerykańskich firm. Warunkiem użycia tego składnika m.in. w suplementach diety jest zgodność specyfikacji oraz limitów określonych w decyzji.
Wiele dziś stosowanych substancji wchodzących w skład produktów leczniczych roślinnych i suplementów diety wywodzi się etnicznie z różnych kultur. Były one stosowane przez wiele stuleci w tradycyjnej medycynie ludowej. Jedną z takich roślin jest Morinda citrifolia, znana bardziej pod nazwami morwa indyjska lub noni. Naturalnie występuje ona w Chinach, Japonii, Tajwanie, Półwyspie Indyjskim, Indochinach, Malezji, na wyspach Andamany i Nikobary oraz w Australii. To wiecznie zielone drzewko często porasta przybrzeżne otwarte strefy, na terenach leśnych występuje do ok. 1300 m npm.
Wśród roślin leczniczych stosowanych przez przodków Polinezyjczyków, Morinda citrifolia L. jest jednym z tradycyjnych, ludowych roślin leczniczych, które są wykorzystane od ponad 2000 lat do chwili obecnej. Tradycyjnie sok z noni posiada szeroki zakres działania terapeutycznego. Warto zauważyć, że noni cechuje wysoka zawartość mikroelementów. Poza obszarami gdzie jej spożywanie należy do tradycji jest ona przede wszystkim dostępna w postaci soków i napojów. W krajach Unii Europejskiej sok z noni zaklasyfikowano jako tzw. nową żywność (novel food), uznano za bezpieczną i dopuszczono do obrotu rynkowego.
Zainteresowanie tą rośliną wiąże się z jej bogatym składem fitochemicznym, który jest różny w zależności od organu rośliny. Dotychczas zidentyfikowano w noni około 160 związków. Są to głównie mikroelementy, związki fenolowe i alkaloidy.
Jak w swojej metaanalizie podaje Daniewski (2009) znamienną cechą soków z noni jest wyższa zawartość sodu oraz niższa węglowodanów i beta-karotenu niż w sokach owocowych. Zawartość białka, potasu, wapnia i fosforu w nie fermentowanym soku z noni jest większa niż w pozostałych sokach z noni oraz sokach z innych owoców. Badania przeprowadzono porównując skład soków z noni z Tabelami składu i wartości odżywczej produktów żywności (Kunachowicz i wsp. PZWL, Warszawa, 2005).
W produkcji soku z noni stosuje się głównie dwie metody. W pierwszej z nich dojrzewające owoce umieszcza się w pojemniku, gdzie w czasie kilku tygodni powstaje z nich sok, z pozostałych części robi się puree. Sok jest koloru ciemno-brązowego. W drugiej metodzie z dojrzałych owoców wyciska się sok, który stanowi gotowy do spożycia produkt.
Coraz częściej noni jest przedmiotem badań fitochemików. W roku 2010 Basar i wsp. w badaniach nad wpływem soku z owoców noni na łagodzenie bolesnych stanów zapalnych, takich jak zapalenie stawów stwierdzili, na podstawie badań doświadczalnych na modelach zwierzęcych, że wyciąg z owoców zmniejszał wrażliwość na ból. Warto również zwrócić uwagę na właściwości przeciwbakteryjne soku z noni. Według Stobnickiej i wsp. (2011) sok ten wykazywał wyższą aktywność hamującą wzrost bakterii G (-) w porównaniu do soków z żurawiny, rokitnika i goji.
Stosowanie żywności nawet uznanej za bezpieczną nie może być bezkrytyczne, prof. Widy-Tyszkiewicz zwróciła uwagę, że – coraz pospolitszy sok z owocu noni, polecany na przykład w napięciu przedmiesiączkowym doprowadził już – wypijany w zbyt dużych ilościach – do co najmniej jednego przeszczepu wątroby z powodu swojej toksyczności – zatem należy preparaty spożywać zgodnie z zaleceniami producenta.
Sok z owoców noni uważany jest za preparat do stosowania w wielu schorzeniach i dolegliwościach. Przypisywane mu są właściwości wspomagające leczenie m.in. chorób serca i krwioobiegu, chorób wątroby, obniżonej odporności organizmu, chorób skóry, dolegliwości bólowych, cukrzycy, stosowany jest jako adaptogen przy braku energii życiowej i witalności. Czasem przypisuje mu się również działanie hamujące rozwój komórek nowotworowych. Wraz z rozwojem badań wiele z tych wskazań będzie wymagało naukowego potwierdzenia.
Część ze wskazań do stosowania soku z noni nie ma w pełni potwierdzonych badań klinicznych, ale niewątpliwie jest to preparat, który można stosować w szeroko pojętej profilaktyce zdrowia.
dr n. farm. Tomasz Baj
Katedra i Zakład Farmakognozji
Uniwersytet Medyczny w Lublinie
Fot. Fotolia.pl
Piśminennictwo:
1. Basar S., Uhlenhut K., Högger P., Schöne F., Westendorf J.: Analgesic and antiinflammatory activity of Morinda citrifolia L. (Noni) fruit. Phytother Res. 2010 Jan;24(1):38-42. doi: 10.1002/ptr.2863
2. Daniewski W.: Zastosowanie i wartość odżywcza produktów z morwy indyjskiej (NONI) Bromat. Chem. Toksykol. – XLII, 2009, 2, str. 162 – 168
3. http://vitaco.pl/files/2013/01/wywiad_mlodosc.pdf
4. http://www.foodie.pl/faq.html
5. http://www.intechopen.com/books/phytochemicals-a-global-perspective-of-their-role-in-nutrition-and-health/phytochemical-constituents-and-activities-of-morinda-citrifolia-l-
6. Jorge Antonio Pino J.A., Eliosbel Márquez E., Quijano C.E., Castro D.: Volatile compounds in noni ( Morinda citrifolia L.) at two ripening stages. Ciênc. Tecnol. Aliment. 30)1, 183-187, 2010
7. Krishnaiah D., Nithyanandam R., Sarbatly R.: Phytochemical Constituents and Activities of Morinda citrifolia L. w Venketeshwer Rao (ed.) Phytochemicals – A Global Perspective of Their Role in Nutrition and Health. www.intechopen.com (2012)
8. Naukowcy: Uwaga na leki ziołowe. http://fakty.interia.pl/nauka/news-naukowcy-uwaga-na-leki-ziolowe,nId,866250?utm_source=paste&utm_medium=paste&utm_campaign=firefox (on-line 02.09.2009)
9. Stobnicka A., Gniewosz M., Miętuszewska A.: Przeciwbakteryjne działanie soków owocowych z żurawiny, rokitnika, noni i goji. Bromat. Chem. Toksykol. – XLIV, 2011, 3, str. 650–655
