07.2010 – HERBARIUM – „Siano pachnie i leczy.”

   Lato w pełni, a wraz z tą porą roku – czas na sianokosy. W zeschłej, zwiędniętej roślinnej biomasie prócz traw, znaleźć można także rośliny lecznicze, co sprawia, że siano może mieć właściwości terapeutyczne. Większość z nasz pewnością o tym słyszała lub nawet stosowała tę metodę fitoterapii.
   Siano nie jest jednorodne pod względem zawartości substancji roślinnych. Najczęściej stanowi mieszaninę suszonych traw, zawiera także rośliny z rodziny motylkowych (Papilionaceae) i inne pospolicie rosnące rośliny, niektóre o właściwościach leczniczych. Roślin tych nie wysiewa się na trwałych użytkach zielonych, ale stanowią one cenny składnik suszonej zielonki. Wśród gatunków mogących znaleźć się w sianie wyliczyć można m.in.: kozłka lekarskiego, biedrzeńca wielkiego, kminek zwyczajny, żywokost lekarski, mniszka pospolitego, szałwię łąkową, babkę lancetowatą i krwawnik pospolity. Substancje te oprócz związków biologicznie czynnych zawierają także wiele składników mineralnych.

   Właściwości lecznicze siana znane i stosowane były np. w kąpielach przy schorzeniach związanych z rehabilitacją chorób narządu ruchu. Aby kuracja odniosła pożądany efekt, zaleca się kąpiele pełne co drugi dzień przez okres 4 tygodni. Następnie powinna nastąpić dłuższa przerwa czasowa. Kąpiele z dodatkiem ziół powinny trwać od 5 do 15 minut w wodzie o temperaturze ok. 30oC, dłuższe przebywanie w wannie jest niecelowe, a nawet niewskazane. Po kąpieli należy odpoczywać w pozycji leżącej około godziny. U osób z nie uszkodzonym układem krążenia i bez czynnego procesu zapalnego można stopniowo zwiększać temperaturę kąpieli do 39°C. W literaturze można znaleźć wiele przepisów na ww. kąpiele.

   Kąpiele w wywarze i okłady z siana. Do kąpieli najlepiej nadaje się siano z łąk koszonych podczas kwitnienia traw. Gotuje się ok. 2 kg siana w 6 l wody przez pół godziny. Do kąpieli dodać można całość wywaru wraz z sianem albo sam odlany wywar.

   W schorzeniach reumatycznych zaleca się także okłady z siana stosowane jako zabiegi miejscowe. Wg Ożarowskiego okłady z siana powinno się przygotowywać w następujący sposób: woreczek płócienny napełniony w 2/3 sianem wkłada się do garnka i zalewa wrzątkiem. Pod przykryciem trzyma się przez 10 min. Po wyciągnięciu wyciska się zbędną wodę między dwiema deseczkami i spłaszczony worek przykłada na chore miejsce, przykrywając kocem na okres ok. godziny.

   Aktualnie coraz częściej salony odnowy biologicznej oferują kąpiele z dodatkiem siana jako zabiegi działające rozluźniająco, rozkurczowo, uspokajająco i przeciwbólowo, zwiększające ukrwienie i pobudzające przemianę materii. Kąpiel w sianie jest stosowana także jako zabieg antycellulitowy i redukujący miejscowe otłuszczenie. Jest również doskonałym zabiegiem oczyszczającym stosowanym przy niestrawnościach i chorobach układu wydalniczego.

   Należy pamiętać o ostrożności w korzystaniu z dobrodziejstw natury. Kontakt ze świeżo skoszonym sianem może również powodować różnego rodzaju dolegliwości skórne. Jak podaje Śpiewak, w badaniach ankietowych przeprowadzonych wśród  rolników, w grupie 145 osób kłopoty skórne wystąpiły aż u 36, co stanowiło blisko 25% badanych. Najczęściej wskazywanymi czynnikami powodującymi objawy skórne były substancje pochodzenia roślinnego. 5 osób wskazało, że bezpośrednią przyczyną dermatoz było siano suche lub świeżo skoszone. Najczęściej wśród dolegliwości związanych z sianem wymieniano: wyprysk skóry odsłoniętej, świąd skóry odsłoniętej oraz pokrzywka rozsiana. 3 osoby wskazały, że zioła takie jak: tymianek, szałwia, majeranek, dziurawiec, cząber, melisa były czynnikami prowokującymi objawy skórne.
   Ze względu na bogatą florę siano może również zawierać rośliny z rodzin Rutaceae i/lub Umbelliferae, które w swoim składzie zawierają furanokumaryny, a więc związki mające właściwości fitofotouczulające. Przy silnym nasłonecznieniu kontakt nieosłoniętej skóry z ww. roślinami może być przyczyną poparzeń.

   Powyżej przedstawiono główne terapeutyczne zastosowanie siana, ale jak wspomniano – należy uważać podczas wakacyjnych wycieczek. Nie w każdym przypadku skoszona łąka może być naturalnym „materacem” podczas podziwiania błękitnego nieba. W przypadku wystąpienia dolegliwości skórnych należy zwrócić się do lekarza dermatologa.

Fot. Fotolia.com

Piśmiennictwo:
Śpiewak R., Dolegliwości skórne prowokowane przez pracę w rolnictwie – badania ankietowe 145 rolników z województwa lubelskiego. Post. Derm. Alerg., 2001, 18(3): 194-199.
Ożarowski A., Ziołolecznictwo. PZWL Warszawa, Wyd. III, 1962.
http://www.domurodyzdrowia.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=43&Itemid=46
Spałek K., Trzewikowska I., Kuracja ziołowa w ramach metody Sebastiana Kneippa stosowana w uzdrowiskach w Niemczech, Post. Fitoter., 2007, 4: 212-215.