05.2013 – „Pielęgnacja pękających pięt.”

maj 2013, nr 81/59 online

 

   Skóra stanowi jedną z najważniejszych barier ochronnych, jakimi dysponuje człowiek i składa się z następujących warstw:

 

1.    Naskórek, który stanowi najbardziej zewnętrzną warstwę skóry, pełniąc funkcję ochronną i rozrodczą. Posiada barwnik – melaninę, który nadaje włosom i skórze barwę. Naskórek dzieli się na 4 lub 5 warstw w zależności od grubości i są to: warstwa rogowa, strefa pośrednia, warstwa ziarnista, warstwa kolczysta, warstwa podstawna.
2.    Skóra właściwa, która zawiera receptory, naczynia krwionośne, nerwy, gruczoły, a także korzenie włosów, pełni funkcję odżywczą i wspierającą.
3.    Tkanka podskórna zbudowana jest z tkanki łącznej właściwej luźnej i zawiera komórki tłuszczowe oraz izoluje przed nagłymi zmianami temperatury.

 

 

   Powierzchnia zajmowana przez skórę wynosi około 1,5-2,0 m², a jej masa wraz z tkanką podskórną wynosi około 18-20 kg, z czego naskórek stanowi około 0,5 kg, a skóra właściwa około 3,5 kg. Grubość skóry uzależniona jest od miejsca ciała, w którym występuje oraz narażenia na czynniki zewnętrzne, takie jak promieniowanie, urazy czy obciążenia.

   Skóra stóp, która jest nieustannie narażona na duże obciążenia oraz naprężenia, jest nawet 5-krotnie grubsza niż skóra w innych częściach ciała i tak na przykład skóra twarzy ma grubość około 1 mm, natomiast skóra na podeszwach stóp może mieć nawet 5 mm grubości. Co więcej, grubość skóry na samej stopie jest dodatkowo zróżnicowana. Warstwa podskórna w okolicach sklepienia łuków stopy jest słabo rozwinięta, ponieważ tam działają najmniejsze siły nacisku. Skórę stóp charakteryzuje rozbudowana warstwa zewnętrzna skóry (naskórek), który pod wpływem ucisku i obciążenia ulega rozbudowaniu. Deformacje kostne oraz nieprawidłowa budowa stopy prowadzą do zgrubień zarówno naskórka, jak i często warstwy ziarnistej, powodując powstawanie modzeli oraz nagniotków. Stosunkowo gruby naskórek, cienka tkanka podskórna, duża ilość gruczołów potowych na podeszwach stóp (łącznie nawet 300 tysięcy) oraz dużo receptorów nerwowych powodują, że skóra stóp skutecznie spełnia swoje funkcje. Odpowiednią ochronę stopy zapewnia duża liczba ułożonych głębiej włókien kolagenowych oraz włókien elastylowych zlokalizowanych bliżej naskórka. Dzięki rozbudowanej sieci naczyń krwionośnych następuje szybka regeneracja okolic narażonych na uszkodzenia. Z drugiej jednak strony brak gruczołów łojowych oraz mieszków włosowych na podeszwach stóp prowadzą do nadmiernej suchości i zwiększonego ryzyka wystąpienia otarć.

   Zdrowa skóra stóp jest gładka i odporna na czynniki zewnętrzne stanowiąc doskonałą ochronę przed czynnikami mechanicznymi, fizycznymi, chemicznymi oraz mikrobiologicznymi (bakterie, wirusy, grzyby). W przypadku nadmiernego wysychania, gdy naskórek traci drogocenne komórki lipidowe i następuje utrata wody, skóra stóp twardnieje, zmniejsza swoją elastyczność. Guz piętowy jest miejscem największego nacisku, stąd grubość naskórka na piętach wynosi ok. 4 mm, a tkanka tłuszczowa w tym miejscu jest istotnie rozbudowana. Pod wpływem czynników zewnętrznych dochodzi do nadmiernego zrogowacenia i w przypadku suchej i twardej skóry mogą pojawić się pęknięcia oraz szczeliny. Mogą one być bardzo głębokie, sięgające warstw głębokich skóry, aż do mięśni, co powoduje krwawienia, ból i stanowi wrota zakażenia dla drobnoustrojów chorobotwórczych. Problem popękanych pięt stanowi nie tylko defekt kosmetyczny, może być objawem innych zaburzeń, które pozornie nie zawsze mają związek z problemami skórnymi. Są to: zaburzenia układu krążenia, zaburzenia hormonalne (niedoczynność tarczycy) i przemian metabolicznych (cukrzyca), w tym nadwaga, choroby skóry takie jak atopowe zapalenie skóry i łuszczyca, patologie ortopedyczne czy nadmierne obciążenie wynikające z intensywnej aktywności sportowej, a także niedobory niektórych witamin (witaminy A, B₅).

   Pielęgnacja skóry stóp powinna być systematyczna i powinna obejmować zarówno zabiegi kosmetyczne prowadzone w warunkach domowych, w gabinetach specjalistycznych, jak i w razie konieczności opiekę lekarską. W pierwszej kolejności zaleca się dokładne wymoczenie stóp w ciepłej wodzie z dodatkiem soli ziołowej, oliwy z oliwek czy lawendy, która przyśpiesza proces gojenia się ran oraz posiada właściwości przeciwbakteryjnie. Można też zastosować wyciąg z nasion lnu, który po wymoczeniu pozostawia się do wyschnięcia. Po wysuszeniu stóp należy nałożyć na zgrubiały naskórek preparaty o właściwościach keratolitycznych zawierających mocznik w wysokich stężeniach, ponieważ w niższych działa on tylko nawilżająco (powyżej 10% aż do 50%), kwas salicylowy, kwas mlekowy, czy kwas glikolowy. Długotrwałe działanie wymienionych kwasów stymuluje aktywność fibroblastów, które syntetyzują kolagen i elastynę. Preparaty złuszczające należy nakładać na zmieniono chorobowo wilgotną skórę, ponieważ woda zwiększa ich penetrację. Należy pamiętać, że preparatów keratolitycznych nie należy stosować u osób z cukrzycą, ponieważ ich działanie może pogłębić istniejące rany, prowadząc do powstania trudno gojących się owrzodzeń. Ten wstępny etap ma na celu zmiękczenie i uelastycznienie zgrubiałego naskórka, który w dalszej kolejności musi zostać usunięty mechanicznie bądź w przypadku nieznacznych zgrubień poprzez zastosowanie odpowiedniego peelingu. Zgrubiały naskórek usuwamy za pomocą odpowiednich produktów (pumeks, frezerka) wzdłuż pęknięć. Należy pamiętać, że często podczas pierwszego zabiegu nie uda się usunąć wszystkich zgrubień. Podczas prowadzonej regularnie pielęgnacji pięt zrogowacenia będą stopniowo się zmniejszały, a naskórek nie będzie ulegał tak szybkiej odbudowie. Na koniec zaleca się zastosowanie odpowiedniej maski (przez co najmniej 30 minut), na którą nakładamy folię bądź opatrunek okluzyjny celem polepszenia penetracji aktywnych składników maski, takich jak: parafina, lanolina, masło shea, witamina A i E, olej jojoba, wosk pszczeli, wyciągi z szałwii, rozmarynu, arniki górskiej, alantoina, panthenol, mocznik czy gliceryna. Celem zastosowanych składników jest stymulacja gojenia się ran, nawilżenie, odżywianie, natłuszczanie, regeneracja oraz regulacja wzrostu tkanki nabłonkowej. Tak prowadzony zabieg należy powtarzać systematycznie przynajmniej raz w tygodniu aż do momentu całkowitego wyleczenia skóry stóp. Pomiędzy prowadzonymi kuracjami należy codziennie rano i wieczorem pielęgnować skórę stóp poprzez stosowanie odpowiednich kremów, maści po nałożeniu których można zakładać na noc bawełniane skarpetki. Wieczorem powinny być stosowane maści o działaniu natłuszczającym i zmiękczającym, natomiast rano kremy z dodatkiem substancji o działaniu aseptycznym, przeciwbakteryjnym i przeciwgrzybiczym. Ponadto dieta powinna zostać uzupełniona w produkty bogate w witaminę A, D oraz witaminy z grupy B, bądź odpowiednie suplementy diety. Należy pamiętać, że u osób szczególnie narażonych na nadmierne rogowacenie naskórka pięt oraz ryzyko powstania pęknięć niezwykle ważna jest profilaktyka, która obejmuje codzienną podstawową pielęgnację stóp z zastosowaniem preparatów o działaniu natłuszczającym, nawilżającym i regenerującym.