05.2012 – „Naturalna witamina E.”

   Naturalna witamina E obejmuje grupę 8 hydrofobowych pochodnych – tokoferoli – zbudowanych z podjednostki izoprenoidowej oraz pierścienia aromatycznego. Najaktywniejszym homologiem jest alfa−tokoferol. Witamina ta ma postać lepkiego, gęstego, żółtawego oleju, jest ona dobrze rozpuszczalna w tłuszczach i większości rozpuszczalników organicznych. Jest dość odporna na działanie kwasów, zasad oraz wysokiej temperatury. Wolne tokoferole są wrażliwe na działanie tlenu i promieni ultrafioletowych.

   Tokoferol posiada silne właściwości antyoksydacyjne, uważana jest również za jeden z głównych związków chroniących nasz organizm przed stresem oksydacyjnym, efektywnie wygaszając tlen singletowy. Tym samym nie dochodzi do jego reakcji z resztami wielonienasyconych kwasów tłuszczowych zawartych w fosfolipidach błon komórkowych oraz hamowana jest reakcja peroksydacji i generowania rodników. Ponadto witamina E reaguje z wolnymi rodnikami nadtlenkowymi lipidów i unieczynnia je, a równocześnie przerywa ich wytwarzanie oraz hamuje ciąg wolnorodnikowych reakcji łańcuchowych uszkadzających komórki.

   Działanie antyoksydacyjne witamin E i C było wykorzystane w poprawie skuteczności leczenia przewlekłego zapalenia trzustki (PZT) i rozwoju powikłań. Według badań przeprowadzonych przez Jarosza i wsp. stosowanie witaminy C w dawce 400 mg/dobę i witaminy E w dawce 300 mg dziennie jest skutecznym leczeniem objawów PZT, takich jak ból oraz upośledzenie czynności zewnątrz- i wewnątrzwydzielniczej trzustki. Podczas podawania wymienionych witamin istotnie wzrosło ich stężenie we krwi, co zwiększyło potencjał antyoksydacyjny niezbędny do zmniejszenia zaburzeń równowagi oksydacyjnej występujących w tej chorobie. Niemniej jednak terapia antyoksydantami powinna być prowadzona pod okresową kontrolą ich stężenia w surowicy krwi.

   Za istotny czynnik w patogenezie choroby Alzheimera przyjmuje się procesy oksydacyjne. Jak podają Zawidzka i wsp. udowodniono, że suplementacja witaminą E (400 j.m.) i C (1000 mg) pozwala na podwyższenie stężenia antyoksydantów w płynie mózgowo–rdzeniowym, co może zmniejszyć nasilenie procesów utleniania lipoprotein w tej chorobie.

   Nie bez znaczenia jest także wpływ suplementacji witamin i minerałów na nasz układ immunologiczny. Jak przedstawili Krzysik i wsp. mogą one regulować rozwój i funkcjonowanie różnych komórek układu immunologicznego. Modulowanie odpowiedzi immunologicznej przez te składniki diety może okazać się skuteczną metodą w zmniejszaniu ryzyka zachorowania i/lub leczenia niektórych chorób, np. selen i witamina E osłabiają patogenność m.in. wirusa grypy zarówno przez bezpośredni wpływ na jego genom, jak i odpowiedź immunologiczną gospodarza.

   Niedobór witaminy E jest niezmiernie rzadki, gdyż jest ona szeroko rozpowszechniona w przyrodzie. Awitaminoza E może powstawać wtórnie do zaburzeń wchłaniania, wad dróg żółciowych lub zbyt małej ilości tej witaminy w diecie wcześniaków. Zalecane dzienne spożycie (RDA) witaminy E wynosi 12 mg. Dobowe zapotrzebowanie na tę witaminę jest wprost proporcjonalne do ilości spożywanych wielonienasyconych kwasów tłuszczowych. Dzieci potrzebują jej mniej niż dorośli. Jej wchłanialność jest odwrotnie proporcjonalna do wielkości jednorazowej dawki, np.: z dawki jednorazowej 100 mg ulega resorpcji 80%, z dawki jednorazowej 500 mg – tylko 68 %.

   Niedobór witaminy E może wystąpić u osób z upośledzonym procesem wchłaniania tłuszczów. W przypadku niedoborów może dochodzić do następujących zaburzeń:

– zwiększonego ryzyka chorób sercowo-naczyniowych,
– niedokrwistości u niemowląt i dzieci,
– upośledzonego funkcjonowania i osłabienia mięśni szkieletowych (dystrofia),
– rogowacenia i przedwczesnego starzenia się skóry oraz utrudnionego gojenia się ran, osłabienia zdolności koncentracji i stanów rozdrażnienia, zaburzeń płodności.

   Należy pamiętać także o interakcjach w których udział może brać witamina E. Może ona działać antagonistycznie do witaminy K, zwłaszcza wśród osób przyjmujących doustne leki przeciwzakrzepowe lub estrogeny. Preparaty zawierające żelazo mogą osłabiać działanie witaminy E, dlatego też należy zachować kilkugodzinny odstęp pomiędzy przyjmowaniem tych leków. Witamina E zwiększa wchłanianie, wykorzystanie i magazynowanie witaminy A.

dr n. farm. Tomasz Baj
Katedra i Zakład Farmakognozji
Uniwersytet Medyczny w Lublinie

Piśmiennictwo:
Rutkowski M. i wsp. Witaminy E, A i C jako antyoksydanty. Pol. Merk. Lek., 2010, XXIX, 174, 377.
Jarosz M. i wsp. Antyoksydanty w leczeniu przewlekłego zapalenia trzustki. Gastroenterol. Pol., 2010, 17 (1), 41-46.
Zawidzka i wsp. Rola witamin w prewencji chorób związanych ze starzeniem. Nowiny Lekarskie 2009, 78, 2, 168-174.
Krzysik i wsp. Wpływ wybranych składników odżywczych pożywienia na funkcjonowanie układu odpornościowego Cz. II. Immunomodulacyjne działanie witamin i pierwiastków śladowych na organizm człowieka. Adv Clin Exp Med 2007, 16, 1, 123–133.
Roik J. Choroby cywilizacyjne. Wyd. Złote Myśli, Gliwice.