05.2012 – „Mixturae concentratae – kontrola dawkowania w kroplach stosowanych per os.”
KONTROLA DAWKOWANIA
W KROPLACH STOSOWANYCH PER OS
Krople do użytku wewnętrznego stanowią postać leku rzadko stosowaną w praktyce aptecznej. Definicja postaci leku precyzuje krople jako postać płynną o przeznaczeniu do użytku wewnętrznego lub zewnętrznego. Zwykle lekarz przepisuje je w ilościach od 5g do 30g, czasami do 50g.
Krople do użytku wewnętrznego możemy podzielić ze względu na zastosowanie lecznicze:
– krople o działaniu nasercowym – Guttae cardiacae
– krople o działaniu uspokajającym – Guttae sedativae
– krople żołądkowe – Guttae stomachicae
Krople wykonujemy podobnie do roztworów lub mieszanek.
Zasady wykonania:
• Odważenie odpowiedniej ilości substancji leczniczej i rozpuszczenie w odpowiednim rozpuszczalniku, którym może być: woda, etanol, parafina płynna, oleje.
• W przypadku substancji o strukturze krystalicznej i trudno rozpuszczalnych można je dodatkowo przed rozpuszczeniem rozetrzeć w moździerzu.
• Krople można też otrzymać przez zmieszanie kilku nalewek, lub innych składników płynnych.
• W przypadku przepisania w recepcie roztworu wodnego należy go przygotować na początku, a potem dodać pozostałe składniki płynne.
• Do kropli stosowanych per os nie dodaje się środków poprawiających smak, ponieważ dawkuje się je najczęściej po rozcieńczeniu wodą lub na łyżeczce cukru.
• Krople należy wydać z apteki w butelkach z kroplomierzem.
W kroplach do użytku wewnętrznego często zapisywane są substancje z wykazu A, B, N. Jednorazowo podaje się 5-30 kropli (nie więcej niż 50), dlatego ważnym zagadnieniem jest dawkowanie kropli stosowanych doustnie, gdyż stężenie substancji leczniczych w kroplach jest znacznie wyższe niż w pozostałych płynnych postaciach leków.
Dawka leku w kroplach stosowanych doustnie zależy od:
– kształtu kroplomierza;
– gęstości, lepkości, napięcia powierzchniowego kropli roztworu.
Z tego względu, krople różnych cieczy mają różną masę, a ilość ich w 1 gramie może być także inna w zależności od zastosowanego rozpuszczalnika.
FP IV w tomie II podawała spis cieczy i zawartość kropli w 1 gramie oraz masę kropli danej cieczy, opierając się na pomiarach za pomocą kroplomierza znormalizowanego. Określenie – „kropli” znajdujemy również w FP IX, oznacza ono znormalizowane krople, które wypływają ze standardowego kroplomierza. Kroplomierz standardowy zgodnie z FP, powinien być wykonany ze szkła bezbarwnego z okrągłym otworem w jego dolnym końcu, o płaskiej powierzchni i kącie prostym wobec osi. 20 kropli wody OD w temp. 20± 1°C, spuszczonych swobodnie z tego kroplomierza, przy stałym wypływie 1 kropli na sekundę powinno ważyć 1000 ± 50mg. Masę kropli nalewek w przybliżeniu określamy jednakowo, co odpowiada ciężarowi 1 kropli nalewki ValerianaeTinturae i wynosi 19mg (Tabela FP).
Niektóre roztwory oficynalne mają ilość kropli określoną w monografii, np.:
• Woda i roztwór wodny 1g – 20 kropli, 1kropla waży 50mg
• Etanolum 95° – 1g – 65 kropli, 1 kropla waży 15mg
• Etanolum 90° – 1g – 62 kropli, 1 kropla waży 16mg
• Nicethamidum solutum 1g – 30 kropli, 1kropla waży 33mg
• Nitroglicerynom solutum 1g – 65 kropli, 1kropla waży 15mg
Sposoby obliczania masy jednej kropli leku
a. W przypadku zapisu takich samych ilości płynnych składników na recepcie obliczmy średnią masę kropli. Obliczamy metodą analogiczną do obliczania masy łyżki mikstury.
Rp. 1
Sol. Ethylomorphini hydrochloridi 2%
Nicethamidi aa 25,0
D.S. 3 razy dziennie po 15 kropli
Masa leku wynosi 50 g.
Obliczenie masy kropli.
masa 1 kropli roztworu wodnego wynosi 50 mg
masa 1 kropli roztworu niketamidu wynosi 33 mg
Masa 1 kropli tej mieszaniny jest średnią arytmetyczną mas poszczególnych składników.
Można ją obliczyć dwoma sposobami:
1. Sumujemy masę poszczególnych kropli składników i wyliczamy średnią.
2. Uwzględniamy ilość składnika w stosunku do całej masy i mnożymy przez ciężar kropli.
Ocena dawkowania, dawki.
Pacjent jednorazowo zażyje 15 kropli, dobowo będzie to 3 x więcej.
1 kropla mieszanki kropli waży – 41,5 mg
15 kropli waży – 622,5 mg
Całkowita masa kropli zapisana przez lekarza wynosi 50 g (50 000 mg).
Obliczenie dawek dioniny i kardiamidu jakie jednorazowo zażyje pacjent:
a. Obliczenie w całym leku
• dioniny
2 – 100g
x – 25 g x = 0,5 g dioniny
w 50g (50 000 mg) – jest 0,5 g dioniny
622,5 mg (dawka jednorazowa) – jest 0,00622g (6,22 mg)
1867,5mg (dawka dobowa) – jest 0,01867g (18,67 mg)
Dj. max. FPIX – 0,05 g
Dd. max. FPIX – 0,15 g
Dawki etylomorfiny nie zostały przekroczone.
• W podobny sposób można obliczyć dawki kardiamidu:
25 g kardiamidu – 50 g kropli
x – 0,622 (dawka jednorazowa)
x = 0,311 niketamidu
dawka dobowa z recepty 3 x 0,311 = 0,933
Dj. max FP VI= 0,5
Dd. max FP VI = 1,5
b. przeliczamy lek na krople
50 g : 0,0415 = 1204,8 kropli
w 1205 kroplach – 0,5 g dioniny
w 15 kroplach (dawka jednorazowa) – 0,00622 g (6,22 mg)
w 1205 kroplach – 25 g kardiamidu
w 15 kroplach (dawka jednorazowa) – 0,00311 g (3,11 mg)
Rp. 2
Convallariae maialis tinct.
Crataegi tinct.
Valerianae tinct.
Nicethamidi sol. aa 5,0
M. f. guttae.
D.S. 3 razy dziennie po 15 kropli
Masa leku wynosi 40 g.
Obliczenie średniej masy 1 kropli:
I. 
II. 
b. W przypadku gdy mamy w recepcie dodatkowo substancję stałą, to w odróżnieniu od obliczenia mikstury, masę substancji stałej w kroplach doliczamy do masy tego rozpuszczalnika, w którym dana substancja lepiej się rozpuszcza.
Rp. 3
Phenobarbitali 0,4
Convallariae maialis tinct.
Crataegi tinct.
Valerianae tinct. aa 10,0
M.f.guttae
D.S. 3x dziennie po 15 kropli
Masa leku wynosi 30,4 g.
Ocena dawkowania, dawki
Masa 1 kropli wynosi 19 mg, bo rozpuszczalnikiem są same nalewki. Fenobarbital rozpuszcza się w nalewkach. Pacjent jednorazowo zażyje 15 kropli, dobowo będzie to 3 x więcej.
1 kropla mieszanki kropli waży – 19 mg
15 kropli waży – 285 mg
Całkowita masa kropli zapisana przez lekarza wynosi 30,4 g (30 400 mg).
30,4 g (30 400 mg) kropli – jest 0,4 g fenobarbitalu
285 mg (dawka jednorazowa) – jest 0,00375 g (3,75 mg)
855 mg (dawka dobowa) – jest 0,01125 g (11,25 mg)
Dj. max. FP IX – 0,3 g
Dd. max. FP IX – 0,6 g
Dawki fenobarbitalu nie zostały przekroczone.
Rp. 4
2% Sol. Papaverini hydrochloridi
Belladonnae tint. aa 20,0
M.f. guttae
D.S. 3 x dziennie po 15 kropli dla dziecka 10 letniego
Masa 1 kropli Tint. Valerianae = 19 mg
Woda i roztwór wodny, 1g = 20 kropli, 1 kropla = 50 mg.
Obliczenie masy kropli
1. Ocena dawkowania chlorowodorku papaweryny, dawki.
• Obliczenie ilości chlorowodorku papaweryny
2 – 100
x – 20 x = 0,4
Pacjent jednorazowo zażyje 15 kropli, dobowo będzie to 3 x więcej.
1 kropla mieszanki kropli waży – 34,5 mg
15 kropli waży – 517,5 mg
0,4 – 40 g
x – 0,517 x = 0,00517 dawka jednorazowa z recepty
x – 1,551 x = 0,01551 dawka dobowa z recepty
Dj. max. FP IX – 0,2 g
Dd. max. FP IX – 0,6 g
Dawki chlorowodorku papaweryny nie zostały przekroczone.
c. Obliczanie masy kropli w przypadku różnych ilości składników.
Należy uwzględnić w obliczeniu ilości poszczególnych składników.
Rp. 5
Sol. Papaverini hydrochloridi 2% 25,0
Convallariae maialis t-rae 10,0
M.f. guttae
D.S. 3 razy dziennie po 15 kropli
Masa leku 25 g.
masa 1 kropli roztworu wodnego wynosi 50 mg
masa 1 kropli nalewki wynosi 19 mg
Masa 1 kropli tej mieszaniny jest średnią arytmetyczną mas poszczególnych składników.
19 mg = 35,7 + 7,6 = 43,3 mg
1. Ocena dawkowania chlorowodorku papaweryny, dawki.
2 – 100
x – 20 x = 0,4
Pacjent jednorazowo zażyje 15 kropli, dobowo będzie to 3 x więcej.
1 kropla mieszanki kropli waży – 43,3 mg
15 kropli waży – 649,5 mg
0,4 – 35 g
x – 0,6495 x = 0,00743 (dawka jednorazowa z recepty)
x – 1,9485 x = 0,0223 (dawka dobowa z recepty)
Dj. max. FP IX – 0,2 g
Dd. max. FP IX – 0,6 g
Dawki chlorowodorku papaweryny nie zostały przekroczone.
Rp. 6
Phenobarbitali 0,15
Cardiamidi liq. 10,0
Convallariae mai. 40,0
M.f. guttae
D.S. 3 x dziennie po 25 kropli przed jedzeniem
Masa leku 50,15.
1. Ocena dawkowania, dawki.
Fenobarbital rozpuszczamy w nalewce z konwalii majowej, to stanowi razem masę 40,15.
masa 1 kropli nalewki wynosi 19 mg
masa 1 kropli roztworu kardiamidu wynosi 33 mg
Obliczamy średnią masę kropli:
Pacjent jednorazowo zażyje 25 kropli, dobowo będzie to 3 x więcej.
1 kropla mieszanki kropli waży – 21,79 mg
25 kropli waży – 544,75 mg
Całkowita masa kropli zapisana przez lekarza wynosi 50,15 g (50 150 mg).
50,15 g kropli – jest 0,15 g fenobarbitalu
0,545 g (545 mg; dawka jednorazowa) – jest 0,00163 g
1,635g (1425mg; dawka dobowa) – jest 0,00489 g
Dj. max. FP IX – 0,3 g
Dd.max. FP IX – 0,6 g
Dawki fenobarbitalu nie zostały przekroczone.
dr n. farm. Maria Zuń
Katedra i Zakład Farmacji Stosowanej
Fot. Fotolia.com
Piśmiennictwo:
1. Jachowicz R.: Receptura apteczna. PZWL. Warszawa,2002.
2. Krówczyński L., Jachowicz R.: Ćwiczenia z receptury. Wyd.UJ. Kraków, 2000.
3. Jachowicz R.: Farmacja praktyczna. PZWL.Warszawa, 2008.
4. Farmakopea Polska IX , Warszawa 2011.
