03.2015 – „Organizacja okulistyki w Polsce w aspekcie starzenia się narządu wzroku.”

marzec 2015, nr 103/81 online

 

   Proces starzenia się narządu wzroku powoduje obniżenie funkcji, komfortu widzenia i jakości życia osoby starzejącej się. Biorąc pod uwagę fakt, że obecnie około 15% mieszkańców Europy to osoby powyżej 65 roku życia i że liczba ta stale rośnie, gdyż wydłuża się okres życia, szacuje się, że już w roku 2020 osoby po 65 roku życia będą stanowiły powyżej 20% populacji. Jest to wielkie wyzwanie natury organizacyjnej i finansowej, gdyż proces starzenia się należy rozpatrywać zarówno w aspekcie biologicznym, jak i psychologicznym, a także społeczno-socjalnym.

    Należy więc poważnie zastanowić się nad rozwiązaniami systemowymi, które mogłyby sprostać narastającym problemom i które mogłyby poprawić istniejąca sytuację.

    Zmiany w narządzie wzroku związane ze starzeniem się dotyczą wszystkich tkanek układu wzrokowego, a więc zarówno aparatu ochronnego oka, jak i przedniego i tylnego odcinka gałki ocznej, również oczodołu i dalszego odcinka drogi wzrokowej włączając także korę mózgową. Problemami na które najpierw należałoby zwrócić największą uwagę, gdyż poważnie upośledzają funkcję narządu wzroku i powodują obniżenie jakości i komfortu życia osób starzejących się są:

• 1. Zwyrodnienie plamki związane z wiekiem (AMD);

• 2. Powikłania siatkówkowe w cukrzycy;

• 3. Zatory i zakrzepy naczyń siatkówki;

• 4. Jaskra i niedokrwienna neuropatia nerwu wzrokowego;

Ad. 1. Zwyrodnienie plamki związane z wiekiem (age-related macular degeneration – AMD)

    Występuje głównie u ludzi po 50. roku życia, szczególnie dotyczy to populacji krajów wysokorozwiniętych, w tym także Polski. Wysiękowa postać AMD, wg specjalistów WHO, wzrośnie dwukrotnie w roku 2020.

    Wysiękowa postać AMD nieleczona prowadzi do nieodwracalnej utraty ostrości widzenia i prawie do całkowitej ślepoty. W Polsce dotyczy to około 130 tys. osób, a rocznie notuje się kilkanaście tysięcy nowych zachorowań.
    Pacjent z wysiękową postacią AMD winien być poddany bezzwłocznemu leczeniu. Wszystkie te przypadki należy traktować jako pilne, gdyż w krótkim czasie może dojść do nieodwracalnych zmian w centralnej części siatkówki. Aktualne środki przeznaczone na terapię są niewystarczające, co utrudnia leczenie.

    Aktualnym standardem leczenia wysiękowej postaci AMD są iniekcje doszklistkowe leków z grupy antagonistów VEGF takich jak ranimizumab, aflibercept, czy stosowany off-label bewacizumab. Wymienione leki nie likwidują przyczyny AMD, mają głównie działanie objawowe, gdyż etiologia tego schorzenia nie została jeszcze dokładnie poznana, co stwarza konieczność poszukiwania nowych metod leczenia tej patologii groźnej dla widzenia.

Ad. 2. Powikłania siatkówkowe w cukrzycy

    Na cukrzycę choruje w Polsce około 2 mln osób. Powikłania siatkówkowe cukrzycy prowadzące, bez leczenia, do nieodwracalnej ślepoty występują u około 12% chorujących na cukrzycę. Najczęstsze to: obrzęk siatkówki centralnej (obrzęk plamki), zmiany proliferacyjne szklistkowo-siatkówkowe, krwotoki do ciała szklistego i siatkówki, a także trakcyjne odwarstwienie siatkówki.

    Właściwe leczenie winno być prowadzone przy ścisłej współpracy diabetologa i okulisty, właściwym przestrzeganiu diety i stosowaniu się do zaleceń lekarzy specjalistów. Standardy leczenia powikłań siatkówkowych cukrzycy to: farmakoterapia, leczenie laserowe, iniekcje doszklistkowe anty VEGF i steroidów oraz leczenie operacyjne – witrektomia.

    Poziom wiedzy społeczeństwa dotyczący tego zagadnienia jest niewystarczający i konieczne byłoby działanie edukacyjne, a także okresowe badania screeningowe, gdyż pacjenci, zgłaszając się do okulisty, mają już zbyt zaawansowane zmiany proliferacyjne siatkówkowe, źle rokujące mimo stosowanej terapii. Świadomość powikłań okulistycznych cukrzycy jest w społeczeństwie w dalszym ciągu zbyt niska.

Ad. 3. Zatory i zakrzepy naczyń siatkówki

    Starzejąca się populacja jest dotknięta chorobami układu krążenia i naczyń, niewydolnością serca, miażdżycą – co ma niebagatelny wpływ na powstawanie zakrzepów żyły środkowej siatkówki lub jej gałęzi, a także zatorów tętnicy środkowej siatkówki.

    Obecnie standardem leczenia zakrzepów prowadzących do obrzęków centralnej części siatkówki jest podawanie iniekcji doszklistkowych preparatów anty VEGF i steroidowych. Podobnie jak w leczeniu wysiękowej postaci AMD, niewystarczające nakłady finansowe stwarzają wiele problemów. W profilaktyce występowania tych patologii konieczna jest współpraca lekarzy chorób wewnętrznych, kardiologów i okulistów.

Ad. 4. Jaskra i niedokrwienna neuropatia nerwu wzrokowego

    Jaskra jest również problemem społecznym w Polsce. Choruje na nią obecnie ok. 400 tys. osób, a szacuje się, że liczba ta może zwiększyć się o połowę w ciągu najbliższych 20 lat. Nieleczona jaskra może prowadzić do nieodwracalnej ślepoty, gdyż jest to postępująca degeneracja nerwu wzrokowego.

    Leczenie jaskry to: farmakoterapia, laseroterapia i leczenie chirurgiczne oraz ścisła współpraca okulistów, a także lekarzy zajmujących się schorzeniami naczyń. Edukacja pacjentów, większy odsetek wcześniejszych rozpoznań i właściwe leczenie – (może sieć Poradni Jaskrowych?) – to również poważne wyzwania mające na celu zmniejszenie „inwalidztwa wzrokowego”. W świetle powyższych danych należy rozważyć:

• 1. Działania edukacyjne skierowane do ogółu społeczeństwa – mające duże znaczenie w profilaktyce chorób;

• 2. Współpracę okulistów i lekarzy innych specjalności zajmujących się pacjentami starszymi ze szczególnym uwzględnieniem współpracy z diabetologami;

• 3. Współpracę okulistów i geriatrów w zakresie potrzeb wzrokowych i ograniczeń pacjenta z upośledzoną funkcją widzenia. Obniżenie ostrości wzroku nasila depresję i mózgowe zespoły organiczne, a także wpływa niekorzystnie na pacjenta i jego rodzinę.

    Należy podkreślić ścisły związek powstawania zaburzeń ostrości wzroku z większością schorzeń występujących u pacjenta starszego, w szczególności należy zwrócić uwagę na:

 

• choroby układu krążenia i serca (miażdżyca naczyń);
• choroby hematologiczne i zaburzenia krzepnięcia;
• choroby metaboliczne (cukrzyca);
• choroby reumatyczne;
• choroby tarczycy;
• choroby i zaburzenia neurologiczne (korowe ubytki pola widzenia);
• inne

 

    Poszerzenie wiedzy dotyczącej zagadnień związanych ze starzeniem się powinno przyczynić się do usprawnienia i zwiększenia skuteczności leczenia, a także wpłynąć na efektywniejszą profilaktykę. Organizacja ochrony zdrowia w starzejącej się populacji jest ogromnym wyzwaniem.

 

 

  

   Redakcja Aptekarza Polskiego dziękuje Fundacji na rzecz Zdrowego Starzenia się za udostępnienie powyższego artykułu oraz za wyrażenie zgody na jego publikację w Aptekarzu Polskim. Artykuł pochodzi z raportu "Okulistyka i choroby siatkówki w aspekcie zdrowego i aktywnego starzenia się"  Warszawa, 2015 (© Copyright by Fundacja na rzecz Zdrowego Starzenia się).