Receptariusz. Collodium salicylicum, czyli płyn na odciski

03.2009, nr 31/9 online

 

COLLODIUM SALICYLICUM,

 

CZYLI PŁYN NA ODCISKI

– SOLUTIO CONTRA CLAVOS
 

   Przedstawiony przepis to popularna receptura płynu na odciski. Na bazie podobnych przepisów skomponowanych jest kilka leków gotowych, niemniej lek recepturowy daje większą swobodę w doborze stężeń ingrediencji.
   Bazą recepty jest ciekawy składnik – kolodium. Ma ono płynną, ale gęstą konsystencję (nazwa tego surowca nawiązuje do greckiego wyrazu „lepki, kleisty”) i specyficzny zapach eteru. Jest to substancja bardzo łatwopalna. Chemicznie jest roztworem koloksyliny w eterze etylowym zmieszanym z alkoholem. Specyficzną właściwością kolodium jest szybkie wysychanie po rozprowadzeniu cienką warstwą. Powstała błonka jest elastyczna, chociaż w celu polepszenia sprężystości warstwy do kolodium można dodawać oleju rycynowego. Powstaje wówczas tzw. collodium elasticum. Przed przystąpieniem do wykonania recepty należy sprawdzić, jaki rodzaj kolodium przepisał na recepcie lekarz – zwykłe, czy „elasticum”. Dzięki właściwości szybkiego wytwarzania sprężystej warstewki kolodium per se stosowane było jako szybki sposób na opatrzenie drobnych ran. Kolodium odegrało znaczącą rolę w dziejach fotografii, współcześnie znajduje zastosowanie w poligrafii, oraz co ciekawe – przy produkcji środków charakteryzatorskich. Mianowicie efekt ściągnięcia skóry podczas zasychania kolodium powoduje powstanie efektu bardzo realistycznej blizny ciętej. Natomiast w przytoczonej powyżej recepcie zastosowanie kolodium jako rozpuszczalnika umożliwia dokładne zaaplikowanie leku i jego właściwe przyleganie do zgrubienia.
   Kluczem do prawidłowego przygotowania tej recepty jest zmieszanie wszystkich składników od razu w butelce. Wszelkie próby przelania kolodium do zlewki, czy moździerza i rozpuszczania, czy też rozcierania kwasu salicylowego za pomocą pistla lub bagietki zakończą się odparowaniem eteru i wysuszeniem kolodium na ściankach użytych utensyliów. Kwas salicylowy, nawet jeżeli dysponujemy grubszymi kryształkami bez problemu rozpuści się w przygotowanej mieszance płynów. Trwa to jednak od kilku do kilkunastu minut.

   Preparat najlepiej przygotowywać pod wyciągiem, ograniczając okres kontaktu z kolodium do minimum. Substancja bowiem wchłania się jest w postaci par, w skrajnych przypadkach może doprowadzić nawet do znieczulenia ogólnego. Ze względu na wysoką łatwopalność kolodium należy chronić butelki przed przegrzaniem i unikać odzieży z tkanin podatnych na elektryzowanie się.
   Podana receptura bywa czasami wzbogacona dodatkiem Tinctura Iodi, o właściwościach odkażających i antyseptycznych. Natomiast kwas mlekowy (acidum lacticum) jest środkiem trawiącym zgrubiałą tkankę. W przypadku stosowania na brodawki o etiologii wirusowej, kwas mlekowy działa także niszcząco na wirusy. Kwas salicylowy w zastosowanym w tej recepcie stężeniu ma działanie keratolityczne. Warto zwrócić uwagę, że preparaty z kwasem salicylowym (zwłaszcza w wysokich stężeniach zastosowanych przy leczeniu odcisków) nie powinny być używane przez osoby cierpiące na cukrzycę.

 

   Przed zastosowaniem płynu należy dobrze wymoczyć, a następnie osuszyć miejsce aplikacji. Należy chronić zdrową skórę wokół odcisku przed działaniem preparatu – na przykład poprzez posmarowanie jej wazeliną lub tłustym kremem. Rozmiękczone fragmenty odcisku należy sukcesywnie usuwać (nie zrywać ich jednak na siłę, ani nie wycinać). Leczenie może być długotrwałe – w zależności od umiejscowienia i wielkości zgrubienia może trwać od kilku do kilkunastu dni (czasami nawet dłużej). Po pozbyciu się odcisku zdrowa skóra powinna w pełni odbudować przebieg linii papilarnych. W przypadku odcisków powstających na stopach głównym winowajcą jest zbyt ciasne obuwie. Zmiana butów na miękkie i wygodne to główny środek profilaktyczny przeciwko odciskom.
  Pewien kłopot może sprawić pacjentowi aplikacja przygotowanego w aptece preparatu. Specyfiki fabryczne mają bowiem przymocowany do zakrętki pędzelek lub szpatułkę ułatwiającą nakładanie preparatu. Pacjent może we własnym zakresie zaopatrzeć się np. w drewniane kopytko do pedicure, które wydaje się dobrze spełniać rolę aplikatora.

mgr farm. Olga Sierpniowska

 

fot. autorki