01.2015 – „Technologia Efektywnych Mikroorganizmów.”

styczeń 2015, nr 101/79 online

 

 

   Efektywne Mikroorganizmy to nazwa handlowa wyrobów marki EM™, pamiętać należy, że pojęcie to nie jest ogólnym określeniem odnoszącym się do wszelakich preparatów wzbogaconych bakteriami czy grzybami. Mówiąc o Efektywnych Mikroorganizmach, mówimy o marce i wyrobie, który jest efektem wieloletniej pracy twórcy tejże technologii, która zakłada zastosowanie zestawu specyficznych organizmów – jest nim profesor Teruo Higa z Uniwersytetu Ryukyus na Okinawie. Teruo Higa od zawsze był zainteresowany rolnictwem, poprawą efektywności produkcji żywności. Przez długi okres czasu w laboratorium w którym pracował, analizował różne potencjalne szczepy szeroko pojętych pożytecznych bakterii, pod kątem możliwości ich zastosowania na plantacjach. Finalnie doprowadziło to do opisania „autentycznej technologii” EM-ów.

   Efektywne Mikroorganzimy to mieszanka złożona z 81 różnych rodzajów mikroorganizmów, m.in. bakterii mlekowych (Lactobacillus casei, Streptococcus lactis), drożdży (Saccharomyces, Candida utilis), bakterii fotosyntetyzujących (Rhodopseudomonas palustrus, Rhodobacter spae), pleśni (Aspergillus oryzae, Mucom hiemalis) czy promieniowców (Streptomyces, Streptomyces griseus). Według twórcy, prawidłowo i systematycznie wprowadzane do środowiska nadają mu potencjał biodynamicznej samoodnowy i regeneracji. Pełnią funkcję korektora procesów zachodzących w różnych ogniwach łańcucha pokarmowego, przez co wspierając bioróżnorodność życia roślinnego, zwierzęcego oraz ludzi, stymulując naprawę i regenerację wszelkiego rodzaju ekosystemów.

   W chwili obecnej na rynku znajdziemy szeroki, różnoraki asortyment Efektywnych Mikroorganizmów. Począwszy od preparatów, które według materiałów rozpowszechnianych przez dystrybutorów odtwarzają strukturę gruzełkowatą gleby, mogących udostępniać niedostępne dla roślin makro i mikroelementy, przyśpieszać humifikację organicznej masy, która znajduje się w glebie, które modulują – wzmacniają odporność roślin, chronią przed chorobami i odstraszają szkodniki. W zapewnieniach i reklamach znajdziemy także wątek polepszenia stanu materiału wyjściowego do produkcji roślin, poprawę stanu korzeni, stymulację wzrostu i żywotności roślin, zwiększenie liczby i masy owoców czy warzyw po prawidłowym korzystaniu z tej technologii przeznaczonej do ogrodu, sadu lub warzywnika. Kolejną grupę dostępnego towaru stanowią Efektywne Mikroorganizmy w założeniu przyspieszające rozkład materii organicznej np. w kompostownikach. W przypadku chowu i hodowli w gronie EM-ów znajdują się preparaty przeznaczone dla roślin pszczelich, według twórców poprawiające kondycję i zdrowotność pszczół. Inne to antypasożytowe rozwiązania dla zwierząt domowych, maści, medykamenty dla nich, probiotyki do zastosowania w trakcie chowu zwierząt gospodarskich, czy preparaty do czyszczenia budynków gospodarczych. Dla domu znajdziemy Efektywne Mikroorganizmy do czyszczenia pomieszczeń mieszkalnych oraz rurki ceramiczne z przeznaczeniem m.in. do uzdatniania wody np. do użytku w basenach, akwariach, urządzeniach AGD. W zróżnicowanej ofercie produktów na bazie EM-ów znajdują się także napoje, kosmetyki – olejki, kremy, mydła, energetyzujące spraye i produkty higieny codziennej, takie jak pasty do zębów, a nawet wszelkiego rodzaju biżuteria z EM – ceramiką czy ceramiczne ekrany, które w założeniu producentów, naklejone np. na telefon komórkowy łagodzą i minimalizują negatywne skutki działania fal elektromagnetycznych.

   Często wszystkie te preparaty, komercyjne produkty uznawane są za wielce uniwersalne, do zastosowania dla każdego, w każdym wieku, do każdej uprawy, dla wszelkich zwierząt, czy też w każdym mieszkaniu. Stąd też wielkie zainteresowanie konsumentów, a wprowadzanie nowych produktów zawierające EM-y odbywa się bardzo dynamicznie. Z tego też względu wykorzystanie technologii preparatów zawierających Efektywne Mikroorganizmy ma tyle samo zwolenników, co przeciwników. Naukowcy z różnych krajów zmagają się wciąż z próbą odpowiedzi na pytania „działają czy nie działają?”, „jeśli tak, to w jakich uprawach, dla jakich zwierząt, na jakie choroby, dla jakiej skóry?”, „jak powinno się je stosować?” i miliony innych, które niestety pozostają bez odpowiedzi. Nieustannie prowadzone są badania mające na celu przedstawienie spektrum wpływu i dokonanie racjonalnej oceny działania preparatów, które zawojowały światowy rynek swoją „potencjalną uniwersalnością”.

   Istnieje szereg wyników badań, które wskazują na pozytywne oddziaływanie żywych kultur mikroorganizmów zastosowanych w postaci preparatów zawierających EM-y. Wykazano, iż zastosowane startery fermentacyjne na bazie EM-ów w kompostownikach, wysypiskach śmieci, przydomowych oczyszczalniach, miejscach składowania materii organicznej mogą przyczynić się do zwiększenia gęstości populacji pożytecznych mikroorganizmów w odpadkach organicznych i prowadzić do zmiany zapachu w szambach czy kompostownikach.

   Shrivastava i wsp. w badaniach opublikowanych w 2012 roku, udowodnili, że systematyczne używanie preparatów z EM-ami zdecydowanie przyspiesza remediację zanieczyszczonych wód i rekultywację skażonej gleby. Podobnie Higa, powołując się na badania własne wykonane na terenie okolic Czarnobyla, stwierdził, iż wykorzystane doglebowo Efektywne Mikroorganizmy zmniejszyły obciążenie radioaktywne terenu o około 15%. Jak podaje zaś Mau w swym opracowaniu, Efektywne Mikroorganizmy wykorzystane w piecach spalarni śmieci, ograniczają znacząco powstawanie dioksyn. Technologia ta jest również bardzo skuteczna w hamowaniu syntezy trujących związków chloropochodnych podczas spalania, a może być stosowana przy zaangażowaniu małych funduszy i bez konieczności modyfikowania procesów i mechanizmów działających podczas spalania. Dodatkowym atutem jest fakt, iż zapobiegają w bardzo znaczącym stopniu rdzewieniu metalowych części maszyn.

   Według innych zwolenników używania EM-ów, stosowanie ich w rolnictwie i sadownictwie poprawia stan gleby, prowadzi do przyspieszenia rozkładu materiału organicznego, likwidacji patogenów znajdujących się na resztkach pożniwnych, a także tych mogących zagrażać uprawom, a bytującym w glebie. Istnieją również badania naukowe dowodzące, że systematyczne używanie odpowiednio namnożonych EM-ów może neutralizować skutki suszy i wpływać na powrót do homeostazy środowiskowej po powodziach. Niektórzy dowodzą również, że EM-y mają wpływ na wydajność i jakość plonów, zwiększenie ilości wartościowych składników mineralnych, substancji biologicznie aktywnych.

   EM – X to napój, powszechnie spożywany w Azji Południowo – Wschodniej, gdzie znajduje także zastosowanie w praktyce klinicznej. Napój ten powstaje w wyniku fermentacji brązowego ryżu i wapnia z koralowców, otrąb ryżowych oraz wodorostów, przy udziale właśnie Efektywnych Mikroorganizmów. Od roku 2002 trwają na obszarze Azji ciągłe, systematyczne badania nad tym napojem. Udowodniono do tej pory, że regularne dawkowanie moduluje funkcje immunologiczne u zwierząt, wydłuża czas przeżycia myszy w wysokich temperaturach, jak również w warunkach niedotlenienia. Po zastosowaniu EM – X modelowe organizmy – muszki owocowe (Drosophila melanogaster) żyły dłużej niżeli zwierzęta z próby kontrolnej – bez preparatu.

   Wiele wypowiedzi pozytywnych na temat zastosowania EM- ów jako środków myjąco – rewitalizujących można odnaleźć w mediach. Haslinger podaje, iż teoretycznie rzecz ujmując nie są one przeznaczone do dezynfekcji powierzchni, jednakże systematycznie stosowane mają zasiedlać pielęgnowany obszar pożądaną florą bakteryjną, co zdecydowanie ułatwia prace porządkowe. Również w różnych badaniach udowodniono pozytywny wpływ zastosowanych Efektywnych Mikroorganizmów na chów zwierząt gospodarskich. W wynikach badań zwrócono uwagę m.in. na „odkażanie” i niwelowanie procesów gnicia w ściółce, co w konsekwencji związane było z wytworzeniem korzystnego środowiska dla życia zwierząt.

   Postawa naukowców co do wpływu Efektywnych Mikroorganizmów na całokształt różnych procesów na Ziemi jest nie zawsze entuzjastyczna. Często pojawiają się postulaty, doniesienia naukowe, wyniki badań, świadczące o tym, że Efektywne Mikroorganizmy nie działają tak, jak prezentują to szeroko media, dystrybutorzy czy sklepy oferujące całą gamę tego typu preparatów.

   Przeciwnicy stosowania Efektywnych Mikroorganizmów argumentują swoją postawę tym, iż najwięcej badań dokumentujących pozytywne oddziaływanie Efektywnych Mikroorganizmów na uprawę, warunki glebowe, wodne, kondycję zwierząt gospodarskich czy też zdrowie, prowadzi się w krajach azjatyckich i tamże także publikuje, często w nierecenzowanych czasopismach, lub też wyniki prezentowane są na spotkaniach, konferencjach lub jako krótkie komunikaty w komercyjnych dziennikach. Można spotkać się także z zarzutami na temat „sponsorowanych” przez koncerny badań. Dużo wątpliwości wśród niektórych wzbudza skład mieszanek i ich jakość (współistnienie tak różnorodnych rodzajów bakterii). W 2006 roku Szwajcarzy badali ilość i oceniali jakość mikrobiologiczną produktów z technologią EM. Za pomocą reakcji łańcuchowej polimerazy – PCR – DGGE (ang. Polymerase Chain Reaction Denaturing Gradient Gel Electrophoresis) analizowano wyekstrahowany DNA ze szczepionki EM–A i stwierdzono małe zawartości mikroorganizmów w handlowym preparacie, co w konsekwencji może przypuszczalnie dowodzić ich dużej zmienności i niestabilności. Z tego też względu wysunięto hipotezę, iż stosowanie Efektywnych Mikroorganizmów niezależnie w jakim preparacie, może nie mieć wpływu na poprawę czy też zmianę parametrów upraw, zdrowia zwierząt, ludzi oraz innych, tak zwanych, korzystnych zjawisk. Również istnieją i takie wyniki badań, które zdają się zdecydowanie potwierdzać taką tezę. W Instytucie Ochrony Roślin w Poznaniu, analizowano parametry owoców truskawek – uprawy w której wykorzystywano Efektywne Mikroorganizmy. Stwierdzono, iż decydujący wpływ na plony i ich jakość, w przypadku przeprowadzonych badań, miały wyłącznie rodzaj prowadzenia uprawy, walory glebowo – środowiskowe i warunki ekologiczno – rolnicze oraz sama odmiana. Podobne doświadczenia prowadzili Mayer i wsp., którzy podczas stosowania przez okres 4 lat (w latach 2003 – 2007) nawożenia gleby i ochrony roślin preparatami z Efektywnych Mikroorganizmów nie wykazali istotnego wpływu na plony lucerny, jęczmienia ozimego, ziemniaka oraz na właściwości gleby zasilanej EM-ami w porównaniu do poletka kontrolnego, gdzie ich nie stosowano.

   Niektórzy sceptycy wykorzystywania Efektywnych Mikroorganizmów wróżą katastroficzny finał ich powszechnego stosowania i ogólnie rzecz ujmując, wprowadzania do środowiska. Postulują, że wszystko co jest do niego wprowadzane żyje i zmienia się, mutuje pod ciągłą presją zróżnicowanych warunków. Twierdzą także, że EM–y nabywane w komercyjnych preparatach pochodzą ze sztucznych hodowli, z obszarów odległych od ojczyzny kupującego o tysiące kilometrów, nie są „swoiste” dla danego środowiska. W ujęciu osób prezentujących taką postawę, należy stworzyć rodzimym mikroorganizmom dobre warunki, wówczas one się rozmnożą i będą nas wspomagać. Żywe mikroorganizmy o dobroczynnych właściwościach wokół nas to przecież nie nowość. Powszechne, znane od starożytności właściwości prozdrowotne dla naszego organizmu ma przecież np. spożywanie fermentowanych produktów mlecznych – na przykład jogurtów, kefirów czy kwaśnego mleka, lecz też kiszonych i kwaszonych przetworów (kapusty, ogórków, buraczków, kabaczków, kalafiorów, etc). Aby dostarczyć roślinom wokół nas żywych mikroorganizmów można poeksperymentować z fermentowaniem różnych ziół, wykonywaniem nastawów z roślin (tzw. gnojówek), których właściwości zdrowotne są powszechnie znane i w ten sposób urozmaicić życie w glebie, co powinno przełożyć się w dłuższej perspektywie czasu na pozytywny finalny efekt.

   Jak ugryźć powszechny „szał, trend, modę na Efektywne Mikroorganizmy?”, w jaki sposób należy się ustosunkować do zalewającego nas towaru, natłoku pięknych, kolorowych stron internetowych zachęcających do zakupu „cud preparatów”. Jak z każdą nowością, taką, która przynosi wiele zysków producentom, jest na wzlatującej, rynkowej aprecjacji, należy podejść do nich ostrożnie, z namiastką rozwagi. Po pierwsze, przygotowując się do zakupu, należy przeanalizować producenta, dystrybutora, tak, aby mieć pewność, że produkt, który nabywamy jest oryginalny, pochodzi z pewnego źródła i jest maksymalnie dobrej jakości. Na rynku pojawiło się wielu nie do końca pewnych producentów, którzy posługując się terminologią EM – produkując podobne preparaty na bazie, w najlepszym przypadku, podobnych mikroorganizmów. Można dostrzec iż niektórzy namnażają mikroorganizmy z już gotowych preparatów, a potem sprzedają jako produkt finalny, przez co lawinowo zniechęcają odbiorców. Bardzo ważnym aspektem w używaniu Efektywnych Mikroorganizmów jest także przestrzeganie sposobu aplikacji, ilości dawkowania, świadomego, systematycznego używania. Zwrócić należy uwagę na formulację produktów, gdyż od prawidłowej interpretacji i prawidłowego sporządzenia preparatu końcowego zależy skuteczność działanie środka i mikroorganizmów w nim zawartych. Dla przykładu, koncentrat Efektywnych Mikroorganizmów EM-1 powinien być przed użyciem aktywowany z melasą trzcinową. Należy mieć świadomość wyjątkowej wrażliwości mikroorganizmów zawartych w opisywanych preparatach. Mianowicie, ważne do ich prawidłowego funkcjonowania – po prostu życia są warunki prawidłowego przechowywania. Niezależnie czy jest to krem do twarzy, probiotyki dla zwierząt, czy tez EM-5 stosowany w uprawach, pamiętać należy, że nabywamy produkt żywy, reagujący na temperaturę, światło i – co chyba najistotniejsze – stosunkowo krótkotrwały. Zwykle czas ważności to 6 – 12 miesięcy od daty produkcji, a po otwarciu preparatu należy go zużyć w ciągu 2 – 4 tygodni, przechowując koniecznie w zaciemnionym, zimnym miejscu. Kolejno, należy zdawać sobie sprawę, że preparaty w szczególności zawierające żywe organizmy nie zadziałają od razu w ciągu kilku dni. Często zdarza się, że oczekujemy natychmiastowych efektów, nic bardziej mylnego – na wszystko trzeba czasu – na efekt często czeka się nawet kilka lat (np. w przypadku wspomnianych upraw). Podejmując temat zdrowotności, wpływu na organizm, trzeba zdecydowanie zaakcentować, że nie jesteśmy w stanie aplikując, czy to sobie, czy zwierzętom, czy też doglebowo Efektywne Mikroorganizmy – zwalczyć chorób, zniwelować schorzeń, uzupełnić braki minerałów, składników odżywczych. Generalnie, ich zastosowanie może stymulować m.in. do intensywniejszego przebiegu niektórych procesów życiowych na każdym poziomie troficznym, jak również zdynamizować w stronę homeostazy zarówno środowisko jak i w organizm. Kolejnym punktem w rozważaniach jest zaakcentowanie rozrzutności korzystających z dobroci Efektywnych Mikroorganizmów. Mianowicie, wiele osób zajada się otrębami przeznaczonymi dla zwierząt. Mieszają je z jogurtem, dżemem, twarożkiem. Dodają mieszankę paszową do pieczenia chleba, wyrobów cukierniczych. Inni piją EM probiotyki, czy też EM Refresh (preparaty przeznaczone do odświeżania i utrzymywania „czystości” organizmu). Na pewno nie powinno się przesadzać! Każdy preparat ma swoje przeznaczenie i w taki oto sposób winno się go użytkować.

 
Fot. Fotolia.com

Piśmiennictwo
1. Górski R., Kleiber T.,: “Wpływ Efektywnych Mikroorganizmów (EM) na zawartość składników pokarmowych w podłożu oraz rozwój i planowanie róży (Rosa x hybryida) i gerbery (Gerbera jamesonii). Ecological Chemistry and engineering, 2010; 17 (4): 505 – 513.
2. Higa T.,: Efektywne Mikroorganizmy – Technologie XXI w. Modelowe rozwiązanie?.Technologie(http://www.emgreen.pl/upload/emgreen_dodatek_co_to_jest_em.pdf)
3. Higa T.,: Rewolucja w ochronie naszej planety, Fundacja Rozwój SGGW, wydawca Greenland – Technologia EM, Warszawa 2003.
4. Higa T., Wididana G.N., The Concept and Theories of Effective Microorganism (http://infrc.or.jp/english/KNF_Data_Base_Web/PDF%20KNF%20Conf%20Data/C1 – 5 – 015.pdf)
5. Javaid A., Bajwa R.,: Field evaluation of eff ective microorganisms (EM ) application for growth, nodulation, and nutrition of mung bean. 2010; 443 – 452.
6. Klama J., Jędryczka M., Wiśniewska H., Gajewski P.,: Ocena stopnia rozwoju oraz kondycji fizjologicznej ozimych roślin pszenicy i rzepaku w uprawie z zastosowaniem efektywnych mikroorganizmów. Nauka Przyroda Technologie, 2010; 4 (6): 1 – 8.
7. Kowalska J., Sosnowska D., Remlein – Starosta D., Drożdżyński D., Wojciechowska R., Łopatka L.,: Efektywne Mikroorganizmy w rolnictwie ekologicznym. Instytut Ochrony Roślin – Państwowy Instytut Badawczy w Poznaniu, 2011.
8. Małuszyńska E., Szydłowska A., Martyniuk D., Dziamba Sz., Dziamba J.,: Wpływ preparatów zawierających efektywne mikroorganizmy na zdolność kiełkowania nasion z upraw ekologicznych. Biuletyn Instytutu Hodowli i aklimatyzacji roślin, 2012; (263): 33 – 42.
9. Martyniuk S., Księżak J.,: Ocena pseudomikrobiologicznych biopreparatów stosowanych w uprawie roślin. Polish Journal of Agronomy, 2011; 6: 27 – 33.
10. Mau F.P.,: EM : niezwykłe rezultaty stosowania Efektywnych Mikroorganizmów w domu i w ogrodzie dla lepszego wzrostu roślin i dla zdrowia, Fundacja Źródło Życia, Mszczonów, 2007.
11. Mayer J., Scheid S., Oberholzer H – R,.; How effective are Effective Microorganisms?. Results from an organic farming fi eld experiment, 2008; [w] 16 th JFOAM Organic World Congress, Modena, Italy: 40 – 43.
12. Muthaura Ch., Musyimi D.M., Ogor J.A., Okello S.V.,: Effective Micoroorganism and Their influence on growth and yieled of pigweed (Amarthus dubians). ARPN Journal of Agricultural and Biological Science, 2010; 5 (1): 17 – 22.
13. Shrivastava J.N., Raghav N.,Singh A.,: Laboratory Scale Bioremediation of the Yamuna Water with Effective Microbes (EM) Technology and Nanotechnology. Bioremediation& Biodegradation, 2012.
14. Stępień A., Adamiak E.,: Efektywne Mikroorganizmy (EM – 1) i ich wpływy na występowanie chorób zbóż. Postępy w ochronie roślin, 2009; 49 (4): 2027 – 2030.
15. Van Vliet P.C.J., Bloem J., de – Goede R.G.M.,: Microbial diversity, nitrogen loss and grass production after addition of Effective Micro – organisms (EM) to slurry manure. Applied Soil Ecology, 2006; 32: 188–198.