01.2012 – „Pożądane trio.”

styczeń 2012, nr 65/43 online

 

POŻĄDANE TRIO

 

CZYLI TRZY NAJWAŻNIEJSZE PIERWIASTKI

 

W ORGANIZMIE LUDZKIM

   Spośród szeregu substancji mineralnych niezbędnych do optymalnego funkcjonowania organizmu żywego, niezwykle istotne wydają się trzy pierwiastki: potas, magnez i wapń, które zarówno same, jak i w połączeniu ze sobą warunkują pełną witalność i zdrowie.

   Potas jest głównym jonem płynów wewnątrzkomórkowych i przez to odpowiada za utrzymanie prawidłowego ciśnienia osmotycznego oraz warunkuje prawidłową równowagę kwasowo-zasadową organizmu. Ponadto potas bierze udział w wielu reakcjach enzymatycznych i mechanizmach fizjologicznych, pobudzając między innymi wydzielanie insuliny, uczestnicząc w spalaniu węglowodanów i białek, a także współdziałając w mechanizmie krzepnięcia krwi. Wykazano także fundamentalny udział potasu w prawidłowym funkcjonowaniu układu nerwowego oraz jego rolę w optymalnym dotlenieniu mózgu, co w konsekwencji poprawia zdolność myślenia, pamięć i koncentrację. Potas odpowiada również za prawidłowy stan skóry, wpływa korzystnie na funkcjonowanie układu mięśniowego, reguluje pracę jelit oraz wywiera wpływ na układ sercowo-naczyniowy, działając w tym wypadku antagonistycznie w stosunku do wapnia.

 

   Prawidłowe stężenie potasu we krwi wynosi 3.5-5.0 mmol/ml. Z reguły urozmaicona i odpowiednia dieta warunkuje takie optymalne stężenie. Jednakże, w pewnych sytuacjach może dojść do niebezpiecznego dla zdrowia obniżenia tej wartości.   
Niedobory potasu czyli spadek stężenia jonów potasu poniżej wartości prawidłowej określany jest jako hipokaliemia. Hipokaliemia rzadko wynika z niewłaściwej diety, najczęściej jest konsekwencją zwiększonego wydalanie potasu z organizmu, co ma miejsce  podczas odwodnienia organizmu spowodowanego masywnymi wymiotami, długotrwałymi biegunkami czy ograniczonego przyjmowania płynów, jak i podczas stosowania leków przeczyszczających w celach odchudzających. Niedobór potasu może także wystąpić w przebiegu choroby oparzeniowej, jako następstwo znacznej utraty osocza poprzez poparzoną powierzchnię ciała, a także jako następstwo wstrząsu pourazowego lub niedrożności jelit. Często towarzyszy także chorobom nerek, chorym na astmę lub cukrzycę.  Hipokaliemia rozwija się także podczas stosowania niektórych leków moczopędnych, które nasilają wydalanie potasu z moczem oraz u osób uzależnionych od nikotyny, kofeiny i alkoholu, ze względu na utrudnione przyswajanie potasu przy takim stylu życia.

   W obrazie klinicznym hipokaliemii obserwujemy zaburzenia czynności wielu układów i narządów. Niedobory potasu warunkują zaburzenia gospodarki wodno-elektrolitowej doprowadzając do gromadzenia się wody w organizmie i obrzęków. Obserwujemy także utratę apetytu, uczucie osłabienia, zmęczenia i znużenia; występuje spowolniona reakcja na bodźce, nadpobudliwość nerwowa, a nawet omdlenia. Dodatkowo, występują również problemy z koncentracją oraz zaburzenia snu w postaci nadmiernej senności, a nawet śpiączki. Objawem hipokaliemii jest także nadciśnienie i bóle głowy. Ponadto pojawiają się zmiany dermatologiczne, takie jak nadmiernie sucha skóra, wydłużony czas gojenia się ran i zmiany trądzikowe. Niedobór jonów potasu powoduje również osłabienie siły mięśniowej i napięcia mięśni szkieletowych, co objawia się nocnymi skurczami łydek, a nawet całkowitym porażeniem mięśniówki. Zbyt niski poziom potasu może powodować także nudności i bóle brzucha spowodowane zaparciami, czy niedrożnością porażenną jelit. Z kolei długotrwały niedobór potasu uszkadza nerki, gdyż może doprowadzić do porażenia mięśniówki gładkiej pęcherza moczowego z następstwem zatrzymania moczu.

   Szczególnie niebezpieczny dla zdrowia jest jednak gwałtowny spadek stężenia jonów potasu we krwi, gdyż pojawiają się wtedy zaburzenia czynności mięśnia sercowego w postaci zaburzeń rytmu, skurczów dodatkowych, częstoskurczów, migotania przedsionków, a także występowanie arytmii komorowych i migotania komór oraz uszkodzeń komorowych, co powoduje nagły zgon sercowy.

 

   W suplementacji doustnej potas występuje najczęściej w postaci glukonianów, cytrynianów i chlorków w jednorazowej dawce potasu od około 50 mg do prawie 400 mg. Wskazania do dawkowania są indywidualne, w zależności od celu stosowania.

Sole potasu w suplementacji doustnej są zalecane w umiarkowanej hipokaliemii, zwłaszcza wtedy gdy dominującym objawem są kurcze łydek. Są to dawki małe, dostępne bez recepty (np. 46 mg potasu w tabletce). Dodatkowo potas występuje obecnie w większości preparatów wielowitaminowych lub mineralnych, co rozszerza jego zastosowanie. Najlepsze towarzystwo dla potasu to magnez, który poprawia wchłanianie potasu i razem z nim reguluje pracę serca. W takich preparatach potas występuje w postaci wodoroasparginianu potasu w dawce 54 mg potasu w tabletce. Doustne preparaty potasu w większej dawce, dostępne tylko na receptę, stosowane są profilaktycznie podczas stosowania niektórych leków moczopędnych, aby uniknąć hipokaliemii (np. 391 mg potasu w tabletce).

 

 

   W ostrej hipokaliemii potas podajemy obowiązkowo w postaci wlewów dożylnych kroplowych. Ampułkę (1.5g) lub fiolkę (3.0) chlorku potasu rozcieńcza się roztworem fizjologicznym chlorku sodu lub glukozy. Podawanie dożylne potasu we wlewie kroplowym powinno się odbywać z szybkością nieprzekraczająca 20 mmol/l (1 mmol potasu odpowiada 39.1 mg potasu), dodatkowo z dużą ostrożnością, gdyż jest to zabieg bolesny, który może doprowadzić do zapalenia żył.

   W każdej suplementacji potasem pamiętać należy o tym, że żadnych preparatów potasowych nie wolno zażywać bez porozumienia z lekarzem. Niekontrolowane lub niewłaściwe  przyjmowanie preparatów potasu, zwłaszcza wtedy gdy występuje zaburzone wydalenie potasu przez nerki, grozi przeładowaniem organizmu potasem czyli hiperakaliemią. Również jednoczesne stosowanie potasu z wieloma lekami takimi jak: leki moczopędne oszczędzające potas, niektóre niesteroidowe leki przeciwzapalne (np. indometacyna) czy stosowane w nadciśnieniu inhibitory konwertazy angiotensyny może prowadzić do hiperakaliemii.

   W obrazie klinicznym hiperkaliemii obserwuje się przede wszystkim zaburzenia rytmu serca w postaci zwolnienia czynności serca, pojawienia się skurczów dodatkowych, a nawet całkowitego zatrzymania akcji serca. Pojawiać się mogą także niedociśnienie, osłabienie siły rąk i nóg (łącznie z całkowitym porażeniem mięśni szkieletowych), apatia, problemy z koncentracją i wymioty. Charakterystyczny dla hiperkaliemii jest również metaliczny posmak w ustach,  stany splątania, parestezje oraz mrowienie ust i języka [1,4,6,7].

   Magnez jest kolejnym pierwiastkiem niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Jego zakres działania jest wszechstronny. Odgrywa ogromną rolę w utrzymywaniu prawidłowego ciśnienia osmotycznego krwi i innych tkanek, obniża stopień uwodnienia koloidów komórkowych, odpowiada za utrzymanie prawidłowej struktury rybosomów, jest także czynnikiem wzrostu i wspomaga pracę ponad 80 enzymów. Magnez dodatkowo uczestniczy w przekazywaniu sygnałów w układzie nerwowym, poprawia funkcjonowanie tkanki nerwowej, a także odpowiada za równowagę psychiczną organizmu. Udowodniono również udział magnezu we wzmacnianiu systemu immunologicznego, działaniu przeciwnowotworowym i opóźnianiu procesów starzenia się organizmu. Magnez wpływa także na wydzielanie żółci oraz poprawia funkcjonowanie tkanki mięśniowej i kostnej.

 

   Prawidłowe stężenie magnezu to 0.65-1.25 mmol/l. Optymalna dieta, by zaspokajała dzienne zapotrzebowanie organizmu na magnez, powinna być dość urozmaicona i szczególnie bogata w produkty zawierające magnez, gdyż przyswajalność magnezu w pożywieniu to tylko 15-40%. Obok niewłaściwej i ubogiej w magnez diety lub diety bogatej w tłuszcze, innymi przyczynami niedoborów magnezu może być nadużywanie alkoholu, picie dużych ilości kawy, stres, a także niewydolność nerek oraz stosowanie hormonalnych środków antykoncepcyjnych.

   Stężenie magnezu poniżej wartości prawidłowej określane jest w terminologii medycznej hipomagnezemią. Niedobór tkankowy magnezu dotyczy różnych narządów i układów, daje więc szereg objawów. Objawami hipomagnezemii mogą być zaburzenia z układu sercowo-naczyniowego w postaci zaburzeń rytmu serca, kołatania serca, arytmii i bólów wieńcowych oraz nadciśnienie. Do obrazu klinicznego hipomagnezemii zaliczamy również zaburzenia z układu nerwowego: spadek nastoju, rozdrażnienie, depresja, jak i z układu mięśniowego: drżenia mięśniowe, osłabienie siły mięśniowej, skurcze, drgania powiek a nawet objawy tężyczki. Rzadko, aczkolwiek możliwe z powodu niedoborów magnezowych, są również objawy charakterystyczne dla astmy oskrzelowej czy cukrzycy.  

 

   Fizjologiczne i farmakologiczne działanie magnezu stało się podstawą do zastosowania go w leczeniu wielu chorób,  zarówno tych związanych z niedoborem magnezowym w tkankach, jak i zupełnie z tym niedoborem nie związanych.

 

 

   Związki magnezu stosowane doustnie występują w różnych postaciach, najczęściej w postaci tlenku magnezu, wodorotlenku magnezu oraz w postaci łatwo przyswajalnych soli magnezowych.

   Doustna suplementacja magnezem stosowana jest zwykle w celu uzupełnienia łagodnych niedoborów tego pierwiastka w organizmie, a szczególnie wskazana jest u ludzi nadużywających alkoholu i miłośników kawy, a także pracujących intensywnie umysłowo, narażonych na stres lub znaczny wysiłek fizyczny, przemęczonych, nadpobudliwych, cierpiących na zaburzenia snu, skarżących się na bóle głowy czy drętwienia i mrowienia kończyn. Zalecana jest również pacjentom przyjmującym niektóre leki moczopędne oraz środki przeczyszczające, a także tym, którzy są żywieni parenteralnie lub  niezdrowo się odżywiają. Wskazaniem do doustnej magnezowej suplementacji jest także profilaktyka, czyli wszystkie stany patologiczne, w których możliwe jest pojawienie się niedoboru magnezu. Preparaty magnezowe są również polecane w sytuacjach fizjologicznych, w których następuje naturalne zwiększenie zapotrzebowania organizmu na magnez jak: ciąża, laktacja, okres szybkiego wzrostu czy okres rekonwalescencji.

   W przypadku powyższych wskazań zalecane jest przyjmowanie doustnych preparatów magnezowych, w których magnez występuje w postaci soli łatwo przyswajalnej przez organizm np. mleczanu magnezu. Należy pamiętać jednak o tym, że korzystne efekty działania magnezu podawanego drogą doustną ujawniają się zazwyczaj po dłuższym jego stosowaniu (tygodnie, a nawet miesiące) i są zależne od rodzaju choroby, stopnia wchłaniania z przewodu pokarmowego i stopnia zaawansowania niedoboru tego pierwiastka w organizmie.

   W aptekach dostępne są zarówno proste i złożone preparaty magnezowe, zawierające składniki dodatkowe – inne substancje mineralne lub witaminy, które mają na celu nasilić, wspomóc lub uzupełnić działanie magnezu. Najważniejszym składnikiem zwiększającym wchłanianie magnezu w organizmie jest pirydoksyna czyli witamina B6, która zwiększa efektywność wchłaniania magnezu z przewodu pokarmowego do osocza o około 40%. Dodatkowo, aktywna w organizmie postać pirydoksyny – ester fosforanowy, bierze udział w procesie produkcji neuroprzekaźników ośrodkowego układu nerwowego, wpływa na wzrost stężenia glukozy w mięśniach oraz bierze udział w syntezie hemoglobiny, uzupełniając w ten sposób działanie magnezu. Równie dobrym towarzystwem dla magnezu pod względem skuteczności jego działania, jest wspomniany wcześniej potas, który wraz z magnezem odpowiada za regularną i rytmiczną pracę mięśnia sercowego. Magnez wchodzi także w skład wielu doustnych preparatów przeciwzakrzepowych i przeciwbólowych.

   Magnez można również przyjmować  doustnie w innym celu. W aptekach dostępna jest tzw. sól gorzka czyli siarczan magnezu. Związek ten ma słono-gorzki smak, trudno się wchłania do krwi i choć nie jest to dobre źródło magnezu, to ze względu na swoje właściwości, jest często stosowany w lecznictwie. Siarczan magnezu jest to sól osmotycznie czynna tzn. powoduje odciąganie wody z naczyń jelitowych do światła jelit, konsekwencją czego jest upłynnianie treści jelit, wzrost ciśnienia i parcia, odruchowe wzmożenie ruchów robaczkowych oraz obfite wypróżnianie. Sól gorzka jest dobrze tolerowana przez pacjentów, nie podrażnia błon śluzowych jelit, a działanie przeczyszczające występuje po około 30-120 minutach. Jednakże, aby takie działanie mogło wystąpić, potrzebna jest określona objętość płynu w jelitach, dlatego podczas zażywania siarczanu magnezu konieczne jest picie dużych ilości płynów, najlepiej wody.  

   Warto również wspomnieć o tym, że kiedyś sól gorzka, obok swego działania przeczyszczającego, miała również inne wskazania do stosowania. Siarczan magnezu u kobiet karmiących zmniejszał ból i obrzęk piersi, a w większych dawkach był także stosowany do zatrzymania mlekotoku lub przerwania laktacji u kobiet, który chciały przerwać karmienie piersią. Dodatkowo, siarczan magnezu powoduje także rozkurcz przewodów żółciowych i ułatwia wydalanie żółci, ale jednocześnie zmniejsza produkcję żółci, więc nie działa żółciotwórczo lecz żółciopędnie.

 

   W stanach wymagających szybkiej interwencji konieczne jest podawanie magnezu drogą parenteralną: dordzeniowo, domięśniowo lub dożylnie. Preferowana jest droga dożylna, gdyż domięśniowe iniekcje są zbyt bolesne. Dawka podawanego parenteralnie magnezu zależy od rodzaju choroby, stanu klinicznego pacjenta, niedoboru tkankowego, wieku i masy ciała. Najczęściej podaje się roztwór soli magnezowej – siarczan magnezu w postaci dożylnego wlewu jednorazowego, przerywanego (2-4 razy w ciągu doby) lub wlewu ciągłego. Dostępne są również ampułki askorbinianu magnezu. Dożylne wlewy magnezu powinny być przeprowadzone bardzo powoli by nie wywołać zapaści czy zagrażającemu życiu porażeniu ośrodka oddechowego.

   Wskazania do pozajelitowego podawania magnezu są zwykle powodowane stanami ostrymi pacjenta i mają charakter etiopatogenetyczny, farmakodynamiczny lub mieszany. Do wskazań etiopatogenetycznych zaliczamy stany ostrego niedoboru magnezu, których nie można zlikwidować magnezową suplementacją doustną. Wskazania farmakodynamiczne i mieszane wykorzystują natomiast działanie jonu magnezowego porażające płytkę nerwowo-mięśniową oraz narkotyzujący wpływ na ośrodkowy układ nerwowy, czyli efekt przeciwdrgawkowy, antyarytmiczny, obniżający pobudliwość ośrodka oddechowego, efekt przeciwzakrzepowy, rozszerzający naczynia, działanie przeciw niedotlenieniu,  antywolnorodnikowe oraz antystresowe. Do takich wskazań zaliczamy więc: stany drgawkowe, stany rzucawkowe u ciężarnych, choroba kesonowa, zaburzenia rytmu serca i chorobę niedokrwienną serca,  atak astmy oskrzelowej, a także delirium i zespoły abstynencyjne w chorobie alkoholowej, zatrucia strychniną i tlenkiem węgla oraz zatrucia metalami ciężkimi, takimi jak kadm, ołów czy rtęć.  

   Z reguły wszelki nadmiar magnezu jest usuwany przez nerki, jednakże u pacjentów z upośledzoną funkcją nerek istnieje możliwość przedawkowania magnezu (tzw. hipermagnezemia). Szczególnie wysoka hipermagnezemia jest możliwa i bardzo niebezpieczna gdy magnez podajemy dożylnie. W obrazie klinicznym ostrej hipermagnezmii dominują bóle w okolicy serca i arytmia oraz nadmierne spowolnienie akcji serca – bradykardia, a także niewydolność oddechowa, spadek ciśnienia tętniczego krwi, osłabienie odruchów i śpiączka. W łagodniejszej postaci hipermagnezemii obserwujemy ociężałość, rozdrażnienie i zdenerwowanie, płacz i histerię, bóle i zawroty głowy, brak lub nadmierny apetyt, wymioty, bladość oraz wzmożoną potliwość [1,2,6].  

   Wapń odgrywa kluczową rolę w rozwoju układu kostnego, zapobiega zanikowi tkanki kostnej i warunkuje zdrowe zęby. Jego rola związana jest z tym, że wchodzi w skład macierzy kostnej, którą wzmacnia i tam jest magazynowany, a od prawidłowego wysycenia macierzy solami wapnia zależy odporność mechaniczna kości.

   Wapń jest również przekaźnikiem wtórnym, warunkuje produkcję i aktywizację szeregu enzymów oraz współdziała w wydzielaniu hormonów i neurotransmiterów, a przez to odpowiada między innymi za przewodzenie impulsów bioelektrycznych, za prawidłowy poziom cukru we krwi, wpływa na gospodarkę tłuszczową i energetyczną organizmu oraz reguluje trawienie i wytwarzanie śliny. Może także współdziałać w utrzymaniu prawidłowego poziomu cholesterolu we krwi, obniżając jednocześnie ryzyko rozwoju miażdżycy. Wapń bierze również udział w skurczu mięśni szkieletowych, mięśni gładkich i mięśnia sercowego. Dodatkowo, dzienne odpowiednie spożycie wapnia potrzebne jest dla zachowania prawidłowej krzepliwości krwi, a jego udział w reakcjach zapalnych i regeneracyjnych warunkuje prawidłowe procesy gojenia się ran.

   Ponadto wapń obniża stopień uwodnienia koloidów komórkowych, odpowiada za prawidłową gospodarkę kwasowo-zasadową, optymalne ciśnienie tętnicze, a także bierze udział w przenoszeniu składników odżywczych i innych substancji przez błony komórkowe oraz wykazuje działanie przeciwalergiczne. Dodatkowo udowodniono, że wapń wraz z witaminą D chroni przed rakiem okrężnicy.  

 

   Na prawidłowy poziom wapnia w surowicy krwi składa się wiele czynników. Spośród nich, na szczególną uwagę zasługuje ilość wapnia w pożywieniu, stopień wchłaniania wapnia z przewodu pokarmowego oraz stopnień wydalania wapnia z moczem oraz czynniki środowiskowe.

   Z reguły wapń dostarczany jest organizmowi wraz z pożywieniem w takiej ilości, która pokrywa jego dzienne zapotrzebowanie, jednakże należy pamiętać o tym, że zapotrzebowanie na wapń zmienia się wraz z wiekiem i zależy od okresu życia, w którym się znajdujemy. Zwiększona podaż na wapń rośnie w okresie szybkiego wzrostu, podczas ciąży, laktacji, a także u kobiet po menopauzie, co jest uwarunkowane hormonalnie. Co więcej, również przyswajalność wapnia przez organizm nie jest jednakowa i niestety maleje z wiekiem. Dodatkowo wchłanianie wapnia pogarsza także picie dużych ilości kawy, herbaty oraz alkoholu, a także niedobór magnezu czy witaminy D w organizmie. Negatywnie wpływa również zbyt mała ilość kwasu solnego w żołądku, nadmiar tłuszczu i cukru w diecie oraz kontakt z ołowiem. Natomiast korzystny wpływ na przyswajanie wapnia mają witaminy A i C.

   Zmniejszenie stężenia wapnia we krwi określane jest jako hipokalcemia. Obraz kliniczny hpokalcemii jest zbiorem objawów z prawie wszystkich układów. Przede wszystkim hipokalcemia niesie za sobą ryzyko tzw. zrzeszotnienia kości czyli łamliwości kości i rozwoju osteoporozy. Osteoporoza jest typową chorobą wynikającą z długotrwałego niedoboru wapnia, gdyż taki długoterminowy niedobór wapnia w organizmie prowadzi do jego nadmiernej utraty z tkanki kostnej, w konsekwencji czego kości, na początku kręgosłupa i żuchwy, stają się porowate. Do tego dołączają się ból i zapalenie kości i stawów, oraz próchnica i choroba ozębna czyli choroba dziąseł.

   Skutkiem bardzo dużego spadku stężenia wapnia we krwi jest także wzmożona czułość nerwów i związana z tym nadmierna pobudliwość mięśni do skurczu (tężyczka jawna lub utajona) oraz bóle mięśni, mrowienie i drętwienie kończyn. Skutkiem hipokalcemii są również zaburzenia rytmu serca, zaburzenia krzepnięcia krwi i związane z tym częste krwotoki z nosa, a także zaburzenia ze strony ośrodkowego układu nerwowego  w postaci: nerwowości, paranoi, bojaźliwości i przesadnej ostrożności, stanów lękowych, stanów depresyjnych, jąkania i bezsenności.

 

   Główne zastosowanie preparatów wapnia to uzupełnienie niedoborów wapnia, nie tylko po to by poprawić ogólny stan układu kostnego, ale i w celach profilaktycznych, gdyż wyrównanie niedoborów wapnia zapobiega w przyszłości odwapnieniu kości. Wapń powinien być również podawany w każdym przypadku osteoporozy, demineralizacji kości, złamań kości oraz krzywicy. Zalecane są w takich wskazaniach doustne preparaty wapnia zawierające węglan lub cytrynian wapnia, gdyż te związki wchłaniają się w odpowiednio dużej ilości z przewodu pokarmowego i zawierają dużą ilość wapnia elementarnego w przeliczeniu na cząsteczkę. Korzystnym połączeniem jest również przyjmowanie preparatów złożonych, w których wapń występuje w połączeniu z witaminą D3.

 

   Inna postać wapnia, węglan wapnia, ze względu na swoje dodatkowe działanie alkalizujące, stosowany jest doustnie w leczeniu nadkwaśności, jako środek zobojętniający kwasy żołądkowe.  

   Wapń zmniejsza także przepuszczalność naczyń włosowatych i błon komórkowych, działa przeciwzapalnie, przeciwobrzękowo, w konsekwencji czego ogranicza odczyny alergiczne i jest stosowany jest jako lek wspomagający w leczeniu wszelkich objawów uczulenia, które mają charakter wysypki, kataru czy łzawienia lub profilaktycznie w sezonie alergicznym. Obecnie na rynku jest dostępnych  wiele preparatów wapna w postaci mleczanu wapna, przeznaczonych dla alergików. Dla efektywniejszego działania wapno łączy się również z innymi składnikami przeciwuczuleniowymi np. kwercetyną czy jonami cynku.

   W lecznictwie stosowany jest także dobesylan wapnia, substancja, która zmniejsza przepuszczalność ścian naczyń włosowatych, zmniejsza lepkość krwi, usprawnia mikrokrążenie, a przez to zmniejsza obrzęki, poprawia obwodowe krążenie żylne oraz zapobiega zastojowi krwi  i ma przez to zastosowanie w retinopatiach cukrzycowych, żylakach kończyn dolnych oraz hemoroidach, a także w obrzękach kończyn dolnych i uszkodzeniach naczyń krwionośnych na tle zapalnym.
Preparaty wapnia pomocne są także w nadciśnieniu, skurczach i drganiach mięśni, zwłaszcza kończyn dolnych, a także przeziębieniu (w połączeniu z witaminą C) oraz w drażliwości i napięciu nerwowym.

 

   Roztwory wapnia przeznaczone do wstrzykiwań zawierają wapń w postaci glubionianu wapnia lub chlorku wapnia. Podaje się je dożylnie (domięśniowe czy podskórne podawanie wapnia może powodować zwapnienie tkanek miękkich) w stanach ostrego niedoboru wapnia wymagających szybkiego uzupełnienia tego pierwiastka, a więc w tężyczce, mnogich złamaniach, w długotrwałym odżywianiu pozajelitowym, a także w chorobach alergicznych (astma oskrzelowa, wstrząs anafilaktyczny, ostre alergiczne choroby skóry) czy zatruciu metalami ciężkimi (potasem, magnezem, ołowiem).  

   Taki roztwór wapniowy podajemy pacjentowi bardzo powoli, a w razie gdy pacjent skarży się na jakiekolwiek objawy niepożądane należy podawanie przerwać. W przypadku przedawkowania wapnia, co niestety łatwo jest spowodować stosując dożylne preparaty wapniowe, występują objawy hiperkalcemii czyli przeładowania organizmu wapniem. Objawy hiperkalcemii obejmują: zaburzenia rytmu serca, osłabienie mięśniowe, odkładanie się wapnia w tkankach miękkich np. nerkach lub sercu, bóle brzucha, zaparcia, nudności, wymioty, brak łaknienia, kredowy posmak i suchość w jamie ustnej, uderzenia gorąca, bóle głowy, apatię, senność, a nawet śpiączkę. Hiperkalcemia może również doprowadzić do powstawania kamieni nerkowych oraz obniżyć wchłanianie cynku i żelaza [1,3,5,6].

   Odpowiednie stężenie w organizmie ludzkim potasu, magnezu i wapnia odpowiada za prawidłowe funkcjonowanie wszystkich układów i narządów, a także zmniejsza ryzyko powstawania niektórych chorób przewlekłych, związanych bezpośrednio lub pośrednio z niedoborami tych składników mineralnych.

dr Marta Kruk-Słomka
Katedra i Zakład Farmakologii z Farmakodynamiką
Uniwersytet Medyczny w Lublinie

fot. dreamstime.com

 

Piśmiennictwo:
1.Brzozowska A, Roszkowski W, Pietruszka B, Kałuża J: Witaminy i składniki mineralne jako suplementy diety. 2005. Żywność. Nauka. Technologia. Jakość 4(45), 5-16
2.Guerrera MP, Volpe SL, Mao JJ: Therapeutic uses of magnesium. 2009. Am Fam Physician 80 (2), s. 157-62
3.Heaney RP: Calcium, dairy products and osteoporosis. 2000.  J Am Coll Nutr 19 (2), 83-99
4.Knypl K: Znaczenie jonu potasowego w stanach fizjologii i patologii układu sercowo-naczyniowego. 2006, Przew Lek 2, 80-85
5.Misiorowski W: Rola wapnia oraz witaminy D i jej aktywnych metabolitów w zapobieganiu złamaniom osteoporotycznym. 2004. Przew Lek 10, 97-101
6.Szpoar L, Stoś K, Ołtarzewski M: Suplementy diety – możliwość ich wykorzystania w prewencji wybranych niedoborów żywieniowych. 2004. Żyw Człow Metab 31, 441-446
7. http://www.otcindeks.pl/files/UserFiles/06%20potas.pdf