01.2012 – „Maści w recepturze.”

PrzezRedakcja Aptekarza Polskiego
styczeń 2012, nr 65/43 online
 
 
 
MAŚCI W RECEPTURZE
 
 

   Obecnie receptura w aptekach stanowi duży problem… finansowy. Coraz mniej lekarzy zapisuje leki recepturowe. A  przecież obowiązkiem każdej apteki jest posiadać pokój recepturowy dostosowany do obecnych wymogów – z należytą wymianą powietrza, z odpowiednimi utensyliami do pracy, lożą z nawiewem laminarnym jałowego powietrza, sterylizatorem powietrznym, wagami, które muszą być legalizowane. W należytym przygotowaniu leków o konsystencji stałej lub półstałej wskazany byłby unguator z kompletem opakowań i form jednorazowych.  Do kosztów należy jeszcze doliczyć substancje recepturowe, podłoża, rozpuszczalniki, które kupujemy i po kilku miesiącach okazuje się, że część z nich musimy już zutylizować, ponieważ przeterminowały się.

   Kolejny problem recepturowy dla coraz młodszej kadry aptecznej jest natury merytorycznej. Część z nas borykała się z „zagadkami recepturowymi” podczas studiów, a część podczas zajęć w szkołach dla techników. Zdarza się niestety, że szkoły nie są dobrze wyposażone w podstawowe narzędzia pracy, a samą teorią wszystkiego się nie załatwi.
Poniższe, przykładowe recepty z maści wyglądają całkiem znajomo. Przygotowanie ich nie powinno nastręczać większych trudności. Jednak każdą receptę można sporządzić w nieco odmienny sposób – nie jest to błędem.
 
Oto przykłady:
 
Rp.
Mentholi 0,1
Acidi borici 1,0
Vaselini flavi ad 20,0
M.f. ung.
 
   W tej recepcie mamy do czynienia z krystalicznym mentolem, który z wazeliną żółtą – podłożem lipofilowym, tworzy maść typu roztwór, co oznacza, że surowiec rozpuszcza się w podtopionej wazelinie. Drugi składnik – kwas borowy tworzy z podłożem maść typu zawiesinę. Wg FP VIII wielkość cząstek stałych w maściach nie powinna przekraczać 90 µm. Aby osiągnąć bardzo miałkie rozdrobnienie kwasu borowego należy dodać do moździerza kilka kropel parafiny płynnej i rozcierać. Następnie połączyć z podłożem, zawierającym mentol i ujednolicić do uzyskania homogennej maści.
 
Rp.
Balsami peruviani
Paraffini liq. aa 2,0
Vaselini albi ad 60,0
M.f. ung.
 
   Balsam peruwiański nie miesza się dobrze z olejem mineralnym, ze względu na niewielką ilość parafiny płynnej, lepiej zastąpić ją w całości – olejem rycynowym. Po połączeniu powyższych składników z podłożem – wazeliną białą otrzymujemy homogenną maść.  
 
Rp.
Vit. A liq. 2,0
Aquae dest. 40,0
Eucerini ad 100,0
M.f. ung.
 
   Witamina A w płynie stanowi przykład preparatu, gdzie wykorzystano hydrofilizację micellarną. Oznacza to, że olejowy roztwór witaminy A został wemulgowany do wody (faza zewnętrzna) przy użyciu emulgatora typu o/w (Tween 20). Euceryna jest podłożem absorpcyjnym, posiadającym dużą liczbę wodną  – około 300. Z wodą przepisaną w recepcie tworzy emulsję typu w/o. Obecność dwóch przeciwstawnych emulsji o/w i w/o może powodować niezgodność, dlatego najlepszym rozwiązaniem byłaby zamiana podłoża na Lekobazę, która wykazuje właściwości amfifilowe. Podłoże to zawiera oba typy emulgatorów.
 
Rp.
Acidi salicilici 2,0
Ureae 10,0
Aquae dest. 40,0
Eucerini ad 100,0
M.f. ung.
 
   Krystaliczny kwas salicylowy należy rozetrzeć z niewielką ilością parafiny płynnej, w celu osiągnięcia pożądanej mikronizacji. Mocznik rozpuścić w wodzie, (substancja łatwo rozpuszczalna 1:1,5). Następnie do zmikronizowanego kwasu salicylowego wprowadzić eucerynę, a na końcu wemulgować roztwór mocznika.
 
Rp.
Argenti nitratis 0,2
Vaselini albi ad 50,0
M.f. ung.
   Azotan srebra korzystniej jest rozpuścić w niewielkiej ilości wody. Podłoże powyższej maści stanowi wazelina biała, która pomimo niskiej liczby wodnej (około 10), zdoła utrzymać dodatek wody niezbędny do rozpuszczenia soli srebra. Jest to przykład maści emulsyjnej typu w/o.
   Powyższe wykonanie recept jest jednym z możliwych sposobów. Wykonując lek recepturowy powinniśmy się kierować należytą starannością, estetyką wydawanego produktu, który świadczy o jakości naszej pracy.

dr n. farm. Piotr Belniak
Piśmiennictwo u autora
 
fot. dreamstime.com
 

Podobne wpisy