01.2011 – „Alergie pokarmowe u dzieci.”

styczeń 2011, nr 53/31 online

ALERGIE POKARMOWE U DZIECI

   Alergia pokarmowa to niepożądana reakcja na spożyty produkt, która jest ściśle powiązana z układem immunologicznym. Należy zaznaczyć, że posiłek może wywołać niekorzystny efekt także na drodze niealergicznej reakcji nadwrażliwości pokarmowej.

   Rozwój układu odpornościowego człowieka najbardziej postępuje w pierwszych miesiącach życia i jest ściśle powiązany ze sposobem odżywiania się niemowląt. Według dr Ewy Najberg z Centrum Zdrowia Dziecka alergia pokarmowa we wczesnych etapach życia jest wywołana głównie przez geny. W przypadku występowania alergii u jednego z rodziców ryzyko alergii wynosi ok. 40%, wzrasta ono do 70% jeśli oboje rodziców posiada skłonności do uczuleń. Dziecko może jednak reagować alergią na inne czynniki niż rodzice, a reakcję mogą wywoływać nie tylko alergeny pokarmowe, ale również alergeny wziewne – kurz, pleśnie czy sierść zwierząt.

   Natomiast według dr Anny Stolarczyk z Centrum Zdrowia Dziecka u noworodka, u którego możemy spodziewać się alergii (np. ze względu na dziedziczność) należy już tuż urodzeniu podjąć pewne środki zapobiegawcze. W początkowym etapie rozwoju dziecko posiada niską odporność. Dlatego dieta ma bardzo duży wpływ na poprawny rozwój dziecka z alergią. Według Światowej Organizacji Zdrowia zalecane jest, żeby niemowlęta były karmione mlekiem matki do 6 miesiąca życia. Ten pokarm w naturalny sposób chroni dziecko przed infekcjami, poprzez liczne przeciwciała i substancje cytoprotekcyjne (krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe, czy poliaminy). Problem z alergią u dzieci karmionych piersią pojawia się przeważnie dopiero wtedy, kiedy następuje rozszerzenie diety. U niemowląt jelita nie zapewniają pełnej ochrony przed wnikaniem alergenów pokarmowych (z wiekiem bariera ta staje się coraz bardziej szczelna). Dlatego najmłodsi są szczególnie narażeni na wystąpienie uczuleń związanych z żywieniem. Lekarze z Centrum Zdrowia Dziecka radzą, aby niemowlęta alergiczne przyjmowały nowe pokarmy później niż zdrowe dzieci np. o 1 do 2 miesięcy.

   Niestety nie wszystkie niemowlęta mogą być karmione w sposób naturalny. Z różnych powodów dzieci te są karmione lub dokarmiane mlekiem modyfikowanym. Bazą takiego pokarmu jest mleko krowie zmienione (zmodyfikowane) w taki sposób, aby jak najbardziej przypominało składem mleko matki. Białka mleka krowiego, nawet po częściowym ich rozbiciu na potrzeby mieszanki są potencjalnym alergenem dla niedojrzałego przewodu pokarmowego dziecka. Białka mleka zwierząt posiadają odmienną biochemicznie strukturę od białek mleka kobiecego. Stąd inna jest ich strawność i potencjał uczulający. Białka mleka krowiego wywołują głównie alergie pokarmową, choć opisuje się również alergie wziewne czy kontaktowe (Rudzki E., 2005, „Alergia pokarmowa”).

   W mleku krowim jest około 20 różnych białek, które mogą wywołać nadwrażliwość – powodując tzw. CMPA – cow’s milk protein allergy. Białka mleka można podzielić na białka serwatkowe – β-laktoglobulinę , β-laktoalbuminę i albuminę surowicy bydlęcej. Natomiast druga grupa białek to kazeiny (CN). Jedną z głównych frakcji uczulających niemowlęta jest β-laktoglobulina (ok. 80% przypadków). Nie występuje ona w ogóle w mleku kobiecym. Niektóre dzieci z CMPA lepiej znoszą mleka innych gatunków zwierząt takich jak kozie czy w niektórych przypadkach mleko wielbłądzie.

   Gluten jest zaraz po białku mleka krowiego jednym z najpopularniejszych alergenów uczulających niemowlęta.  Jest białkiem występującym w zbożach – pszenicy, życie, jęczmieniu, owsie. Celiakia i uczulenie na gluten to inne choroby, chociaż winowajca jest jeden. Podstawowa różnica polega na tym, że z uczulenia na gluten się wyrasta, a celiakia jest schorzeniem autoimmunologicznym z którym pacjent musi borykać się całe życie. Wspólne natomiast jest postępowanie terapeutyczne – eliminacja glutenu z diety.

   U niektórych osób – prawdopodobnie na skutek predyspozycji genetycznych – gluten działa wyniszczająco na kosmki jelitowe, co prowadzi do enteropatii jelita cienkiego (choroby trzewnej, czyli celiakii). Zawarta w glutenie gliadyna i inne prolaminy wywołują nieprawidłową reakcję immunologiczną, co jest bezpośrednią przyczyną zaniku kosmków. Celiakia może ujawnić się już u niemowlęcia, ale możliwe jest także zachorowanie w wieku dorosłym. Celiakia nie zawsze również występuje w postaci pełnoobjawowej. Wyróżnia się także jej postać skąpoobjawową (w której jedynymi objawami mogą być np. aftozy, czy anemia) i ukrytą, gdzie jedynym śladem wskazującym na możliwość rozwoju celiakii w przyszłości jest obecność przeciwciał antyendomysjalnych we krwi.

   Dieta bezglutenowa polega na stosowaniu produktów zbożowych bezglutenowych, np. ryżu, ziemniaków, soi, prosa, gryki, tapioki, soczewicy, czy sorgo. Za bezglutenowe uznaje się również produkty, w których według ustaleń FAO/WHO zawartość glutenu nie przekracza 20 ppm (20 mg na kg) i oznacza się je międzynarodowym znakiem przekreślonego kłosa.

   Przekreślony kłos symbolizuje żywność nie zawierającą glutenu. Obecność tego dokładnie znaku na produkcie daje pewność konsumentom, że produkt taki jest regularnie badany pod kątem zawartości glutenu.

   Od 2006 roku w Polsce, jak i na świecie działa organizacja AOECS – Europejskie Zrzeszenie Stowarzyszeń Osób z Celiakią.

Objawami alergii pokarmowej mogą być:
•    kolka jelitowa;
•    biegunka (biegunka alergiczna może być słaba, przechodząca po kilku dniach lub długotrwała i gwałtowna; może wywołać nawet uszkodzenie błony śluzowej jelita lub odwodnienie organizmu, będąc tym samym najbardziej niebezpiecznym symptomem uczulenia);
•    wysypka
•    wymioty.
Dzieci uczulone mogą stracić łaknienie, co powoduje nieprawidłowy przyrost wagi niemowlęcia, a w skrajnych przypadkach nawet jej spadek.

Według obowiązujących standardów alergię można rozpoznać w różnoraki sposób, poprzez:
1.    wywiad – potwierdzony obserwacją związek pomiędzy spożyciem danego pokarmu, a wystąpieniem objawów uczulenia;
2.    testy skórne punktowe lub testy skórne płatkowe;
3.     metodę RAST sprawdzającą stężenie IgE swoistych przeciw alergenom pokarmowym w surowicy krwi dziecka;
4.    prowokację pokarmową polegającą na odstawieniu pokarmu podejrzanego o wywoływanie uczulenia na tydzień i ponownym podaniu po tym okresie z jednoczesną obserwacją.

fot. dreamstime.com