06,2013 – „Projekt ustawy dotyczącej finansowania dyżurów aptek w Niemczech.”

czerwiec 2013, nr 82/60 online

W dniu 6 czerwca 2013 roku niemiecki Bundestag przyjął większością głosów projekt ustawy w sprawie zapewnienia dyżurów aptek (Apothekennotdienstsicherstellungsgesetz – ANSG). Jest to wyjątkowo ważna dla aptekarzy ustawa, ponieważ po jej wejściu w życie Niemcy będą pierwszym krajem europejskim, w którym dyżury nocne aptek będą w znacznym stopniu refundowane z budżetu funkcjonujących w tym kraju kas chorych. Ustawa będzie jeszcze poddana głosowaniu przez izbę wyższą niemieckiego parlamentu – Bundesrat – w dniu 5 lipca 2013 roku i zacznie obowiązywać najprawdopodobniej od 1 sierpnia bieżącego roku.

W Niemczech funkcjonuje obecnie 20 921 aptek ogólnodostępnych i każdej nocy, jak również w każdą niedzielę i dzień świąteczny dyżuruje około 1 400 aptek na terenie całego kraju. Oznacza to, że średnio każda niemiecka apteka pełni dyżur około 18 razy w roku. Jednak liczba dyżurów pełnionych przez apteki w mniejszych miejscowościach i na terenach wiejskich wynosi w ciągu roku nawet 25, co oznacza, że apteki te pełnią nawet do 70% więcej dyżurów w stosunku do aptek położonych w dużych miastach. Jest to szczególnie duże obciążenie, ponieważ apteki w mniejszych miastach i na terenach wiejskich mają najczęściej mniejsze przychody, a w trakcie pełnionego dyżuru nocnego mają również dużo mniej pacjentów, niż apteki dyżurujące w większych miastach.

Badania ankietowe przeprowadzone przez Instytut Badań Społecznych i Analiz Statystycznych Forsa na reprezentatywnej grupie 1000 osób dorosłych dotyczące dyżurów aptek w Niemczech wykazały, że są one ważne dla większości społeczeństwa. Wyniki ankiety pokazały, że dyżury aptek w porze nocnej oraz w dni świąteczne są ważne dla 86% osób (dla 50% bardzo ważne i dla 36% ważne). Tylko 9% respondentów uznało, że dyżury aptek są dla nich mało ważne, a jedynie 4% osób wskazało, że dyżury aptek nie mają dla nich żadnego znaczenia. Jednak dotychczasowe doświadczenia w naszym kraju pokazują, że zainteresowanie i zapotrzebowanie na pełnienie dyżurów przez apteki w Polsce jest znacznie mniejsze, niż w Niemczech.

W roku 2012 około 28% niemieckiego społeczeństwa skorzystało z możliwości dyżurów pełnionych przez apteki co najmniej raz – oznacza to udzielenie fachowej pomocy przez apteki w porze nocnej lub w dni świąteczne dla ponad 20 milionów osób. Przy czym 24% osób korzystało z dyżurów aptek nawet do pięciu razy w ciągu roku, 3% – od sześciu do dziesięciu razy, a 1% więcej niż 10 razy. Szczególnie często z możliwości oferowanych przez apteki w trakcie dyżurów nocnych korzystały rodziny z dziećmi. Około 37% rodziców w wieku 30 – 44 lat skorzystało w roku 2012 z nocnych dyżurów aptek nawet do pięciu razy.

Dotychczasowy system finansowania dyżurów aptek w Niemczech oparty jest na pobieraniu przez apteki dodatkowych 2,50 Euro od każdego pacjenta korzystającego z dyżuru. Ponieważ średnia ilość pacjentów w trakcie dyżuru wynosi około 10, co powoduje, że średni przychód apteki w trakcie dyżuru wynosi około 100,00 Euro (na przychód ten składa się opłata stała za każde wydane opakowanie leku plus dopłata za wydanie leków w czasie dyżuru apteki), jest oczywiste, że przychody statystycznej apteki w trakcie dyżuru są dużo niższe, niż koszty tego dyżuru, które wynoszą średnio około 300,00 Euro.

Dlatego niemiecki minister zdrowia Daniel Bahr doceniając ogromnie pozytywny aspekt społeczny dyżurów aptek oraz uwzgledniając coraz większe problemy aptek dotyczące ich finansowania zapowiedział w drugiej połowie 2012 roku możliwość wprowadzenia systemu refundacji znacznej części kosztów dyżurów aptek. Deklaracja ta była efektem intensywnych zabiegów niemieckiego samorządu aptekarskiego o wprowadzenie takiego systemu refundacji, popartych badzo szczegółowymi analizami ekonomicznymi i finansowymi. Samorząd aptekarski zorganizował również szeroko zakrojoną kampanię informacyjną dotyczącą dyżurów aptek, skierowaną zarówno do pacjentów, jak i do mediów.

Uchwalona przez Bundestag ustawa w sprawie zapewnienia dyżurów aptek (Apothekennotdienstsicherstellungsgesetz – ANSG) jest bardzo ważna dla aptekarzy również z tego względu, że po raz pierwszy w Niemczech apteki będą uzyskiwać przychody nie tylko w wyniku wydanych w aptece leków, ale również za gotowość do świadczenia usług farmaceutycznych w porze nocnej. Przyjęta ustawa zakłada zmiany w trzech niemieckich aktach prawnych dotyczących funkcjonowania aptek:

–   w ustawie o aptekach (Apothekengesetz),
–   w ustawie o produktach leczniczych (Arzneimittelgesetz),
–   w rozporządzeniu o cenach produktów leczniczych

(Arzneimittelpreisverordnung).

W pierwszej części projektu ustawy określony został problem oraz cel, który należy osiągnąć po przyjęciu tej ustawy. Dotychczasowa dodatkowa opłata za wydanie leków w trakcie dyżuru apteki w wysokości 2,50 Euro nie pokrywa kosztów pełnionego dyżuru. Jest to szczególnie poważny problem dla aptek funkcjonujących na obszarach o niewielkiej gęstości zaludnienia, które nie tylko muszą pełnić więcej dyżurów w ciągu roku, ale w trakcie dyżuru mają również znacznie mniej pacjentów.

Dlatego rozwiązaniem tego problemu jest utworzenie specjalnego funduszu na poziomie ogólnokrajowym, z którego każda apteka pełniąca dyżur w porze nocnej w godzinach od 20:00 do 6:00 będzie otrzymywać stałą dopłatę z tego funduszu za każdy dyżur niezależnie od ilości pacjentów w trakcie dyżuru. Fundusz ten będzie utworzony i zarządzany przez Zrzeszenie Niemieckich Aptekarzy (Deutscher Apothekerverband), które wchodzi w skład Zarządu Niemieckich Izb Aptekarskich (Bundesvereinigung Deutscher Apothekerverbände – ABDA).

Innym rozwiązaniem tego problemu mogłoby być zwiększenie dodatkowej opłaty za wydanie leków w trakcie dyżuru, ale musiałaby być to bardzo duża podwyżka, która miałaby bardzo negatywne skutki społeczne – dlatego takie rozwiązanie zostało odrzucone.

Finansowanie wyżej wymienionego funduszu możliwe będzie dzięki zwiększeniu opłaty stałej za każde wydane przez aptekę opakowanie leku na receptę o 0,16 Euro. W Niemczech od roku 2004 system marży aptecznej na leki na receptę został zastąpiony przez opłatę stałą za każde wydane opakowanie leku refundowanego płaconą przez odpowiednią kasę chorych oraz dodatkową niewielką marżę liniową na poziomie 3%, która jest istotna w przypadku leków o cenie hurtowej rzędu kilkuset Euro. W roku 2013 opłata stała będzie wynosić 8,51 Euro (8,35 Euro + 0,16 Euro).

Jednak dodatkowa opłata dla apteki w wysokości 0,16 Euro za każde wydane opakowanie leku nie może po prostu zostawać w tej aptece, ponieważ w takim przypadku głównymi beneficjentami nowego systemu byłyby apteki w dużych miastach, które wydają więcej leków w ciągu roku i pełnią mniej dyżurów. Z tego powodu dodatkowa opłata w wysokości 0,16 Euro będzie przekazywana do centralnego funduszu zarządzanego przez Zrzeszenie Niemieckich Aptekarzy, z którego będą wypłacane ryczałtowe dopłaty za każdy pełniony dyżur nocny przez aptekę.

Zgodnie z założeniami ustawy wprowadzenie systemu refundacji dyżurów aptek spowoduje dodatkowe obciążenie dla kas chorych w ramach ustawowego ubezpieczenia społecznego w wysokości około 100 milionów Euro rocznie, a dla prywatnych kas chorych w wysokości 12 milionów Euro rocznie. Kwoty te zostały wyliczone w oparciu o całkowitą liczbę opakowań leków na receptę wydanych w Niemczech w roku 2012 w aptekach ogólnodostępnych – zgodnie z danymi podanymi przez IMS Health było to 704,981 milionów opakowań.

Jeśli pomnożymy: 704 981 000 opakowań x 0,16 Euro = 112 796 960,00 Euro

Rozliczanie refundacji dyżurów nocnych aptek będzie się odbywało w cyklu kwartalnym. Apteki będą przekazywały do centralnego funduszu informację o ilości wydanych w danym kwartale opakowań leków na receptę oraz liczbie pełnionych dyżurów nocnych. Otrzymywana z centralnego funduszu ryczałtowa dopłata będzie pokrywała większą część kosztów pełnionego dyżuru. Po upływie roku od wejścia w życie nowego systemu dopłat do dyżurów aptek zostanie przeprowadzona dokładna analiza funkcjonowania systemu i ewentualnie wprowadzone zostaną niezbędne korekty tego systemu.

Uchwalona ustawa jest ogromnym sukcesem niemieckiego samorządu aptekarskiego, któremu dzięki determinacji i konsekwencji w działaniu oraz przedstawionym szczegółowym wynikom analiz ekonomicznych oraz badań ankietowych pacjentów udało się przekonać ministerstwo zdrowia i parlamentarzystów do wprowadzenia tak korzystnego dla pacjentów i aptekarzy systemu. Dzięki temu pacjenci mogą zawsze liczyć na fachową pomoc aptekarzy niezależnie od pory dnia czy nocy, na całym obszarze kraju. Wiele milionów przypadków udzielanej fachowej pomocy przez aptekarzy w trakcie dyżurów aptek przyczynia się również do ogromnych oszczędności w innych obszarach funkcjonowania systemu ochrony zdrowia, finansowanych przez niemieckie kasy chorych. Mam nadzieję, że również w Polsce rozpoczniemy wkrótce merytoryczną dyskusję na ten tak ważny dla aptekarzy temat i uda nam się wprowadzić w życie analogiczny system dopłat do dyżurów aptek, wykorzystując doświadczenia naszych zachodnich sąsiadów.

mgr farm. Piotr Bohater
Koordynator Departamentu
Spraw Zagranicznych NRA,
Prezes Dolnośląskiej Rady Aptekarskiej