05.2010 – „Apteka w roku 2020. Forum ekonomiczne Niemieckiego Zrzeszenia Aptekarzy, Poczdam 2010.”
Już po raz czterdziesty siódmy odbyło się Forum Ekonomiczne Niemieckiego Zrzeszenia Aptekarzy – w tym roku w dniach 28-29 kwietnia w Poczdamie. Jest to bardzo ważna konferencja, poświęcona przede wszystkim prawno-ekonomicznym aspektom funkcjonowania rynku farmaceutycznego. W tym roku tematem przewodnim forum była: „Apteka w roku 2020 – z sukcesem na konkurencyjnym rynku”. Dzięki zaproszeniu Prezesa Niemieckiego Zrzeszenia Aptekarzy mogłem uczestniczyć w tej konferencji – wspólnie z wieloma innymi zaproszonymi gośćmi honorowymi, wśród których byli m.in. Prezes Zarządu Niemieckich Izb Aptekarskich Heinz-Günter Wolf, Prezes Austriackiej Izby Aptekarskiej Heinrich Burggasser, Wiceprezes Austriackiej Izby Aptekarskiej Leopold Schmudermaier, a także duża liczba przedstawicieli firm farmaceutycznych oraz firm i instytucji zajmujących się analizami rynku farmaceutycznego.Oczywiście, niektóre z prezentowanych danych, wykresów czy warunków funkcjonowania aptek są specyficzne dla niemieckiego rynku farmaceutycznego, jednak zdecydowaną większość przedstawianych prezentacji można w prosty sposób odnieść do warunków panujących w Polsce – tendencje zmian są w wielu przypadkach bardzo podobne w obydwu krajach.
Przewidywanie przyszłości nie jest oczywiście proste, szczególnie, że w ostatnich latach tempo zmian, również na rynku farmaceutycznym, stale rośnie. Jednak prace w tym zakresie powinny być prowadzone zarówno w naszym samorządzie aptekarskim, jak i w Ministerstwie Zdrowia i Narodowym Funduszu Zdrowia. Tylko przewidując nadchodzące wyzwania i zagrożenia dla systemu ochrony zdrowia można rozwiązywać je racjonalnie i mniejszym kosztem, unikając tak bardzo wyczerpujących i nieefektywnych przypadków „gaszenia pożarów”. Bardzo przydatne jest też zapoznanie się z przemyśleniami i projektami rozwiązań opracowywanymi w innych krajach europejskich, które są często efektem nawet wieloletniej pracy dużej liczby specjalistów. Dlatego z tak dużą przyjemnością wysłuchałem interesujących wykładów i dyskusji w trakcie tegorocznego forum ekonomicznego, a najważniejsze ich aspekty chciałbym Państwu przedstawić w dalszej części tego artykułu.
Z pewnością wielu aptekarzy w Polsce, podobnie jak ich koledzy w Niemczech, często zastanawia się nad przyszłością naszego zawodu. Najbliższe lata będą wyjątkowo ważne dla przyszłości aptekarstwa europejskiego i w dużej części tak bardzo oczekiwane pozytywne zmiany będą zależały od trafnych argumentacji i rozwiązań proponowanych przez samorządy aptekarskie. Patrząc na zmiany demograficzne zachodzące w większości krajów europejskich przyszłość naszego zawodu powinno się postrzegać z ogromnym optymizmem. Tylko właściwe wykorzystanie potencjału aptek i aptekarzy może uchronić systemy ochrony zdrowia w wielu krajach europejskich przed dotkliwą katastrofą. Problem jednak w tym, jak uświadomić te zagrożenia i przekonać do postulowanych przez aptekarzy zmian polityków i wysokich urzędników Ministerstwa Zdrowia.
Wsłuchując się w dyskusje panelowe prowadzone w trakcie tegorocznego Forum Ekonomicznego mogłem odnieść wrażenie, że w Niemczech powoli się to udaje. Bardzo bym chciał, abyśmy w niedługim czasie również w Polsce osiągnęli podobny poziom zrozumienia tak ważnej roli aptekarzy w systemie ochrony zdrowia. Skorzystaliby na tym wszyscy – pacjenci, NFZ, Ministerstwo Zdrowia i aptekarze.W pierwszym dniu konferencji Prezes Niemieckiego Zrzeszenia Aptekarzy Fritz Becker przywitał najpierw zaproszonych gości honorowych oraz przybyłych aptekarzy ze wszystkich regionów Niemiec. Następnie w trakcie sesji przedpołudniowej i popołudniowej przedstawione zostały trzy bardzo interesujące wykłady oraz przeprowadzone zostały dwie dyskusje panelowe: „Samoleczenie w aptece – czego oczekują pacjenci”, w której uczestniczył m.in prof. Theodor Dingermann oraz „Rola mediów w ochronie zdrowia i samoleczeniu”.
Pierwszy wykład w sesji przedpołudniowej „Co przyniesie przyszłość – samoleczenie w aptece” poprowadził dr Frank Wartenberg, Prezes Zarządu IMS Health GmbH. Przedstawił on przewidywania na najbliższe lata w zakresie rozwoju rynku farmaceutycznego oraz dystrybucji zarówno leków OTC, jak i leków wydawanych z przepisu lekarza. W swoim wystąpieniu zwrócił on m.in. uwagę na bardzo poważne zmiany demograficzne w niemieckim społeczeństwie, które nastąpią w ciągu najbliższych kilkudziesięciu lat. W stosunku do roku 2010 liczba obywateli po 65 roku życia w roku 2050 w Niemczech prawie się podwoi, a liczba obywateli po 80 roku życia potroi się. Dane statystyczne z Polski wskazują na analogiczne tendencje w naszym kraju.
Jeśli dodatkowo uwzględni się liczbę przeciętnie wypisywanych różnych leków statystycznemu pacjentowi w Niemczech w zależności od wieku, można łatwo zrozumieć, jakim wyzwaniem dla budżetu systemu ochrony zdrowia stanie się stale rosnąca złożoność stosowanych terapii w wyniku zachodzących zmian demograficznych.
Analogiczny wykres dla polskich pacjentów w poszczególnych kategoriach wiekowych wyglądałby z pewnością bardzo podobnie. Analizując te dane można też łatwo zrozumieć, dlaczego w Polsce program „Senior” skierowany został do pacjentów w wieku powyżej 65 lat.
Dr Frank Wartenberg przedstawił też w swoim wystąpieniu bardzo ciekawe dane dotyczące dystrybucji leków w Niemczech przez apteki internetowe, gdzie dopuszczona została sprzedaż przez Internet również leków wydawanych z przepisu lekarza. W kraju tym nie ma sieci aptek – aptekę może posiadać tylko aptekarz lub spółka aptekarzy. Jeden podmiot może być właścicielem maksymalnie czterech aptek. Jednak dopuszczenie wysyłkowej sprzedaży leków spowodowało, że największe apteki internetowe osiągają roczny obrót nawet rzędu kilkuset milionów Euro, czyli w praktyce ich roczny obrót jest równy rocznemu obrotowi 100 – 200 tradycyjnych aptek. W takich warunkach niemieckie apteki internetowe stosują techniki marketingowe typowe dla dużych sieci aptecznych, włącznie z reklamami telewizyjnymi informującymi o rabatach dla pacjentów na wybrane produkty OTC nawet do 40%.
Takie agresywne działania marketingowe w istotny sposób wpłynęły na dystrybucję leków OTC w Niemczech w ciągu ostatnich kilku lat. Chociaż z powodu kryzysu finansowego całkowita sprzedaż leków OTC w Niemczech nieznacznie zmniejszyła się w ciągu ostatnich czterech lat, to udział aptek internetowych w tym segmencie prawie się podwoił i osiągnął wartość 10% – znacznie wyższą, niż w Polsce. Poniżej przedstawiony został wykres obrazujący te zmiany.
Należy jednak zwrócić uwagę na bardzo istotny fakt, że internetowa sprzedaż leków na receptę w Niemczech w roku 2009 nie wzrosła, tylko zmniejszyła się o 2,3%. Główną przyczyną tego spadku był brak możliwości konkurencji cenowej aptek internetowych z tradycyjnymi aptekami w tym segmencie leków. Wprawdzie niektóre apteki internetowe próbowały wprowadzać tzw. systemy bonusowe i obniżać odpłatność pacjentów za zamawiane leki na receptę, to jednak takie formy promocji zostały szybko zablokowane poprzez odpowiednie wyroki sądów w krajach związkowych Niemiec, a w niedługim czasie powinien zostać ogłoszony wyrok sądu federalnego w tym zakresie. Wykres obrazujący te zmiany przedstawiony został poniżej.
Bardzo interesujący wykład w pierwszym dniu konferencji „Oczekiwania pacjentów – wynik analizy przeprowadzonej na zlecenie Niemieckiego Zrzeszenia Aptekarzy” przedstawił również Bertram Häusslet z Instytutu IGES z Berlina. W swoim wystąpieniu zwrócił on uwagę na oczekiwane zmiany w funkcjonowaniu aptek, szczególnie w zakresie prowadzonej opieki farmaceutycznej, które w znacznym zakresie będą wynikały z przewidywanych procesów demograficznych w Europie. W przyszłości konieczne będzie uwzględnienie stałego wzrostu także liczby pacjentów cierpiących na zaburzenia pamięci i koncentracji, szczególnie w wieku powyżej 80 lat. Przewidywania w tym zakresie dla społeczeństwa niemieckiego przedstawione zostały na wykresie poniżej.
W analogicznym okresie prawie podwoi się też liczba pacjentów mających poważne problemy z poruszaniem się – wymagających opieki w domu. Odpowiednie dopasowanie prowadzonej przez apteki opieki farmaceutycznej, możliwe, że nawet z pewną ilością wizyt domowych aptekarzy u pacjentów, będzie miało ogromne znaczenie dla właściwego funkcjonowania systemu ochrony zdrowia. Konieczne będzie opracowanie w tym celu nowych koncepcji logistycznych i zasad refundacji prowadzonej opieki farmaceutycznej.
Koniecznym zmianom w finansowaniu niemieckiego systemu ochrony zdrowia poświęcony był trzeci wykład pierwszego dnia konferencji, który poprowadził Florian Gerster były Minister Pracy, Polityki Społecznej i Zdrowia kraju związkowego Nadrenia-Palatynat.
Oczywiście w zwięzłej relacji w Aptekarzu Polskim nie ma możliwości przedstawienia wszystkich istotnych zagadnień poruszanych w trakcie dwudniowej konferencji – mogłoby to zająć nawet kilkadziesiąt stron. Jednak sporządzone notatki i przesłane przez wykładowców prezentacje będą jeszcze wielokrotnie wykorzystywane w opracowywaniu właściwej argumentacji w pracach legislacyjnych Naczelnej Rady Aptekarskiej.
Koordynator Departamentu Spraw Zagranicznych NRA
