06.2009 – „Problemy socjo-demograficzne w Polsce i na świecie.”

   Zgodnie z ogólnie przyjętymi wskaźnikami Europa starzeje się. Co siódma osoba jest w wieku powyżej 65 roku życia, a liczba osób w wieku 0-19 lat wyraźnie się zmniejsza. Następuje spadek dzietności i wydłużanie trwania życia. Najwięcej ludzi starych żyje we Włoszech i Grecji.
   W październiku 2006 roku Komisja Wspólnot Europejskich zaprezentowała dokument: „Demograficzna przyszłość Europy – przekształcić wyzwania w nowe możliwości”. Była to kontynuacja komunikatu Komisji skierowanego do Rady Europejskiej pt.:„Europejskie wartości w zglobalizowanym świecie” i Zielonej Księgi Komisji pt.: „Wobec zmian demograficznych: nowa solidarność między pokoleniami”. Dokument analizuje sposoby sprostania wyzwaniom demograficznym i wskazuje kierunki działań podejmowanych na szczeblach lokalnych, regionalnych, krajowych i europejskich.
   Starzenie się ludności UE wynika przede wszystkim z czterech tendencji demograficznych:
•    spadku średniej liczby dzieci przypadających na jedną kobietę (w 2005 roku współczynnik dzietności ogólnej (total fertility)  w UE-25 wynosił średnio 1,5, podczas gdy wartość przyjęta jako wskaźnik  odnowy pokoleń wynosi co najmniej 2,1);
•    osiągania wieku emerytalnego przez pokolenia wyżu powojennego, tzw. efekt  „baby boom”;
•    przedłużania oczekiwanej długości życia (do roku 2050 o co najmniej 5 lat), rosnącego udziału ludzi sędziwych w społeczeństwie;
•    częściowego zrównoważenia zmian struktury społecznej przez napływ imigrantów krajów trzecich.
   W wyniku opisanych tendencji liczba ludności UE będzie stopniowo zmniejszać się, przy czym ludność w wieku 15-64 lat zmniejszy się do roku 2050 o 48 milionów, co będzie skutkować wzrostem współczynnika zależności z 24,5% w roku 2004  do 52,8% w roku 2050  (współczynnik zależności rozumiany jako stosunek liczby osób w wieku 65 lat i więcej do liczby osób w wieku 15-64). Według  Eurostat współczynnik  zależności wynosił w Polsce w 2004 roku 18,6%, a  w roku 2050  sięgać będzie 51%.
   Zmiany demograficzne i będące ich efektem zmiany społeczno-gospodarcze, są źródłem szeregu nowych problemów – zarówno w sferze ekonomicznej, jak i medycznej, czy etycznej.
   Zgodnie z ustaleniami Komisji Europejskiej polityki – wspólnotowa i krajowe – muszą dostosować się do wyzwań demograficznych. Kierunki polityki określone przez dokument „Demograficzna przyszłość Europy – przekształcić wyzwania w nowe możliwości” skupiają się na:
•    promowaniu Europy sprzyjającej odnowie pokoleń (polityka rodzinna);
•    Europie doceniającej znaczenie zatrudnienia- dłuższe aktywne życie o wysokiej jakości (dłuższa oczekiwana długość zycia w dobrym zdrowiu może oznaczać dłuższą aktywność zawodową; promowanie aktywnego starzenia się, dostęp do uczenia się przez całe życie);
•    wzroście produktywności i konkurencyjności Europy (zachęcenie europejskich podmiotów gospodarczych  do uwzględniania potrzeb starzejących się społeczeństw, powstanie nowego rynku dóbr i usług, także dostępu do nowych technologii);
•    opracowaniu polityki imigracyjnej (wspólna polityka w dziedzinie legalnej migracji z krajów trzecich, wewnętrzna mobilność obywateli wspólnotowych – kontynuacja przechodzenia do pełnej swobody przemieszczania się w ramach UE  w 2014 roku);
•    zapewnieniu stabilności finansów publicznych (reforma emerytur, rozwój prywatnych systemów oszczędzania, systemy kapitalizacji, edukacja w dziedzinie finansów).
   Europejski Komitet Regionów podkreśla potrzebę analizy zmian demograficznych na poziomie regionów, miast i gmin. Dostrzega potencjał ludzi starych i możliwość wykorzystania ich wiedzy przy budowie europejskiego społeczeństwa.
   Postępy czynione w realizacji nakreślonych działań mają być oceniane podczas organizowanych co dwa lata spotkań. Drugie Europejskie Forum Demograficzne odbyło się 24-25 listopada 2008 roku. Obszerny raport z obrad zamieszczony jest na stronach internetowych Komisji Europejskiej. Według raportu problem starzenia się społeczeństwa UE można starać się  rozwiązać poprzez pomoc starszym ludziom w zachowaniu aktywności i kontynuacji pracy. Obserwowane jest odwrócenie  tendencji  do wczesnego przechodzenia na emeryturę, obecnie jeden na dwóch Europejczyków chciałby pracować po osiągnięciu wieku emerytalnego.
   Opieka oferowana przez obecny system ochrony zdrowia często nie odpowiada  nowym potrzebom. Konieczne jest zwiększenie wykorzystania nowych technologii (np. telemedycyna, indywidualne systemy zdrowia dostępne dla ludzi starszych). Istotna jest intensyfikacja działań zapobiegawczych umożliwiających promocję sposobu życia i warunków sprzyjających dobremu zdrowiu, a więc m.in.: programy zdrowotne, walka z otyłością, paleniem tytoniu, alkoholizmem.