04.2015 – „Informacje umieszczane na opakowaniach wyrobów kosmetycznych.”

kwiecień 2015, nr 104/82 online

 

   Mogłoby się wydawać, że opakowania produktów kosmetycznych służą głównie celom marketingowym, i są tak projektowane i planowane, aby zachęcić jak największą liczbę klientów do kupna danego preparatu. Rzeczywistość wygląda jednak zupełnie inaczej. Rodzaj, zakres oraz treść informacji umieszczanych na opakowaniach nie jest dowolna ani zależna od producenta produktów kosmetycznych, ale jest określona przez regulacje prawne, które podlegają ciągłej nowelizacji.

   Podstawowym aktem prawnym obowiązującym producentów kosmetyków pozostaje ciągle rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1223/2009 z dnia 30 listopada 2009 roku, dotyczące produktów kosmetycznych. W rozdziale VI „Informacje dla konsumentów” znajduje się artykuł 19 „Oznakowanie”, w którym dokładnie określono obowiązki osoby odpowiedzialnej, którą jest „każda osoba fizyczna lub prawna, która wytwarza produkt kosmetyczny lub zleca zaprojektowanie lub wytworzenie produktu i wprowadza ten produkt do obrotu pod własną nazwą lub znakiem towarowym”, w zakresie wymagań dotyczących opakowania [1]. Istotne jest, aby oznakowanie produktu kosmetycznego było nieusuwalne (niemożliwe do usunięcia i dające się odczytać bez trudu nawet pod koniec okresu przechowywania produktu w warunkach niestandardowych, np. w wilgotnej i ciepłej łazience, gdzie panuje temperatura i wilgotność powietrza inna niż w zwykłych pomieszczeniach), łatwe do odczytania oraz widoczne (należy zwrócić uwagę na wielkość czcionki, aby opakowanie było czytelne nawet dla osób mających problemy ze wzrokiem). Rozporządzenie przywołane powyżej określa również, które treści są obowiązkowe, a które pod pewnymi warunkami mogą zostać pominięte.

 

 

 

 

   Kiedy bierzemy do ręki opakowanie zewnętrzne kosmetyku (może to być opakowanie bezpośrednie, jak na przykład słoiczek lub butelka, ale coraz częściej jest to kartonik), mamy pewność, że jeśli jest to produkt zgodny z prawem, to znajdziemy na nim następujące informacje:

• 1. Nazwę oraz adres firmy wytwarzającej dany produkt kosmetyczny [1], określanej w prawie kosmetycznym jako „osoba odpowiedzialna”. Dla niektórych konsumentów sformułowanie to może być mylące, ponieważ na opakowaniach produktów leczniczych obok nazwy firmy wytwarzającej preparat widnieją słowa „podmiot odpowiedzialny”. Generalnie rzecz biorąc, obie nazwy są tożsame i oznaczają firmę, która bierze odpowiedzialność za dany produkt. Jeśli brakuje miejsca na opakowaniu, ustawodawca dopuszcza możliwość umieszczenia tej informacji w formie skróconej, pod warunkiem jednak, że identyfikacja firmy jest cały czas zapewniona. Jeśli na opakowaniu znajduje się kilka adresów (np. firmy produkującej kosmetyk oraz firmy zajmującej się jego dystrybucją), należy w widoczny sposób wyróżnić ten, pod którym dostępna jest dokumentacja produktu (ang. product information file, czyli dokumentacja produktu kosmetycznego, która jest udostępniana organom kontrolnym). W przypadku importowanych produktów kosmetycznych podaje się nazwę kraju pochodzenia.

• 2. Zawartość kosmetyku w opakowaniu [1]. Wartość ta dla produktów płynnych (np. toników) lub półstałych (np. mleczka, kremy) jest zwykle podawana w jednostkach objętości, czyli w mililitrach (ml). Dla produktów stałych (mydła w kostce, pomadki) zwykle podawana jest w gramach (g). W przypadku bezpłatnych próbek, produktów jednorazowych (np. saszetek z maseczką, które powinny być zużyte od razu) oraz zawierających mniej niż 5 gramów lub mililitrów, podawanie nominalnej ilości produktu w opakowaniu nie ma uzasadnienia.

• 3. Data minimalnej trwałości, czyli czas, do którego dany produkt kosmetyczny, przechowywany w odpowiednich warunkach (czyli takich, jakie są rekomendowane przez producenta), zachowuje w pełni swoje pierwotne właściwości. Data ta powinna być wskazana w sposób jednoznaczny (najlepiej poprzedzona symbolem lub słowami „najlepiej zużyć przed końcem") i zawiera miesiąc i rok albo dzień, miesiąc i rok, w tej właśnie kolejności [1]. Jest to zatem nic innego, jak „termin ważności” stosowany w przypadku produktów leczniczych. Należy jednak pamiętać, że dla produktów, których trwałość minimalna jest dłuższa niż 30 miesięcy, producent nie ma obowiązku umieszczać na opakowaniu daty minimalnej trwałości, a jedynie informację o okresie, w jakim po otwarciu pojemnika produkt jest bezpieczny i może być stosowany bez szkody dla konsumenta. Informacja ta określana jest jako okres trwałości po otwarciu (ang. period-after-opening, czyli PAO). Wielu konsumentów, zaznajomionych z wyglądem opakowań produktów leczniczych, oglądając w drogerii lub aptece opakowania kosmetyków, z przyzwyczajenia poszukuje daty ważności i nie znajdując jej, uważa produkt za niepełnowartościowy i nieprawidłowo oznakowany. Jeśli nie ma na opakowaniu daty minimalnej trwałości, należy kierować się wskazaniami PAO. Okres trwałości po otwarciu nie ma zastosowania w przypadku produktów jednorazowych, a odnosi się jedynie do preparatów, które są zabezpieczone przed otwarciem (np. poprzez ochronną folię aluminiową, tzw. „platynkę”, na słoiczku z kremem).

• 4. Numer partii produktu, umożliwiający jego identyfikację [1].

• 5. Funkcja kosmetyku [1] (np. serum ujędrniające, krem przeciwzmarszczkowy), chyba że jest ona jednoznaczna (np. mydło w kostce).

• 6. Wykaz składników, poprzedzany angielskim słowem „ingredients”, czyli składniki [1]. Skład ten podawany jest zawsze według Międzynarodowego Nazewnictwa Składników Kosmetyków (ang. International Nomenclature of Cosmetic Ingredients, INCI), które zakłada, że nazwy związków chemicznych podawane są w języku angielskim, natomiast roślin (np. w przypadku ekstraktów roślinnych wchodzących w skład danego kosmetyku) w języku łacińskim. Dlatego nawet na kosmetykach produkowanych przez polskie firmy i posiadających opakowania w języku polskim skład podany jest zawsze zgodnie z nomenklaturą INCI. Z tego powodu, jeśli konsument wie, że na niektóre substancje wchodzące w skład kosmetyków jest uczulony, powinien znać ich angielskie nazwy, żeby czytając skład na opakowaniu danego produktu, od razu wiedział, czy może go stosować bez obaw. Nomenklatura INCI zakłada również, że na początku składu powinny znaleźć się substancje występujące w produkcie w największej ilości, wymienione w kolejności malejących stężeń, natomiast związki znajdujące się w produkcie w stężeniu poniżej 1% mogą być wymienione w dowolnej kolejności.

• 7. W przypadku, kiedy podczas stosowania kosmetyku wymagane są szczególne środki ostrożności (np. aplikacja farb do włosów), powinny być one wyszczególnione na opakowaniu. Większość z nich jest ujęta w załącznikach do rozporządzenia WE 1223/2009 [1].

  
Podobnie jak w przypadku produktów leczniczych, jeśli opakowanie kosmetyku jest bardzo małe, dopuszcza się pominięcie pewnych informacji. Jeśli na przykład mamy opakowanie zawierające jedną kulkę do kąpieli, czyli produkt w małym opakowaniu, zawierający mniej niż 5 g lub ml, stosowany jednorazowo, o trwałości dłuższej niż 30 miesięcy, z informacji wymienionych w punktach 1–7 znajdziemy jedynie dane producenta oraz numer partii.

 

 

 

 

   Ostatnio bardzo wiele osób zwraca baczną uwagę na skład produktów kosmetycznych, zarówno w celu uniknięcia substancji, które mogą podrażniać lub wywoływać objawy alergiczne, ale również po to, żeby sprawdzić, czy kosmetyk zawiera substancje, które znamy, wiemy jakie mają działanie, są przez nas sprawdzone i lubiane. Producent ma obowiązek wskazać wszystkie związki, które wchodzą w skład kosmetyku, jednak w przypadku wieloskładnikowych substancji zapachowych określa się je jako „parfum” lub „aroma”. Jeśli kosmetyk zawiera jakiekolwiek związki w postaci nanocząstek, wyraz „nano” powinien być dodany w nawiasie po nazwie składnika. Jeżeli w kosmetyku występuje którykolwiek z 26 specyficznych alergenów, wymienionych w Załączniku III do rozporządzenia WE 1223/2009, on również musi być wymieniony w składzie preparatu, pod warunkiem, że jego zawartość w produkcie pozostającym na skórze przekracza 0,001%, a w produkcie spłukiwanym 0,01%. Najczęściej związki te są wymieniane pod koniec składu preparatu.

   Konsumenci, którzy nie mają wiedzy chemicznej, a chcieliby wiedzieć, jak działa dany składnik, mogą wejść na stronę Komisji Europejskiej, czyli na popularny portal CosIng [2], gdzie znajduje się wyszukiwarka składników kosmetycznych. Z portalu tego możemy się dowiedzieć między innymi, jakie funkcje dany składnik pełni w produkcie kosmetycznym (np. czy jest emulgatorem, czy substancją aktywną, czy substancją konserwującą), oraz czy prawo zakłada jakiekolwiek ograniczenia w jego stosowaniu (np. może być stosowany tylko w danym zakresie stężeń, jak niektóre substancje konserwujące). Warto jednak pamiętać, że baza ta nie stanowi wykazu substancji dozwolonych do stosowania w kosmetykach. Tego typu informacji należy poszukiwać w Rozporządzeniu WE 1223/2009, gdzie Załącznik II stanowi wykaz substancji zakazanych w produktach kosmetycznych, natomiast Załącznik III to wykaz substancji, które mogą być zawarte w produktach kosmetycznych wyłącznie z zastrzeżeniem określonych ograniczeń. Załącznik IV to wykaz barwników dopuszczonych do stosowania w produktach kosmetycznych, natomiast Załącznik V to wykaz substancji konserwujących dozwolonych w produktach kosmetycznych. Załącznik VI stanowi wykaz substancji promieniochronnych (czyli filtrów UV) dozwolonych w produktach kosmetycznych [1].

   Składnikami zakazanymi w produktach kosmetycznych są również substancje sklasyfikowane jako rakotwórcze, mutagenne lub działające szkodliwie na rozrodczość (carcinogenic, mutagenic, toxic for reproduction – CMR), kategorii 1A, 1B i 2 w rozumieniu rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1272/2008 z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie klasyfikacji, oznakowania i pakowania substancji i mieszanin [3].

   Warto pamiętać, że istnieje możliwość zwrócenia się do producenta kosmetyku o podanie dodatkowych istotnych informacji dotyczących składu produktu.

 

 

 

 

   Poniżej przedstawiono przykładowe symbole, jakie możemy znaleźć na opakowaniach produktu kosmetycznego. Służą one zwiększeniu czytelności opakowania oraz poprawie komunikacji z konsumentem.

 

   Zgodnie z prawem na opakowaniu produktu kosmetycznego mogą znajdować się następujące symbole [1]:

 

 

 

 
   Dopuszcza się również oznaczenie symbolem ochrony przeciwsłonecznej, jaką deklaruje producent danego kosmetyku. Znak „e” umieszczony na opakowaniu oznacza spełnienie przez producenta wymagań Ustawy o towarach paczkowanych, która umożliwia konsumentowi otrzymanie opakowania zawierającego tyle produktu, ile deklaruje na opakowaniu producent [4].

   Na produktach kosmetycznych możemy napotkać również oznakowanie określające materiały, z których zostało wykonanie opakowanie. Na wyrobach aerozolowych znajdziemy dodatkowe odpowiednie symboliczne oznakowanie dotyczące palności, całkowitej pojemności oraz specjalne wymagane prawem ostrzeżenia.

   Na opakowaniach coraz rzadziej spotykamy oznakowanie: „nie testowany na zwierzętach”, co dla niektórych konsumentów jest źródłem dużego niepokoju. Spowodowane jest to zmianą w obowiązującym prawie, która oficjalnie zakazuje testowania wszystkich kosmetyków oraz ich składników na zwierzętach. Dlatego też symbol ten obecnie nie ma racji bytu i uznawany jest za wprowadzający klientów w błąd.

 

 

 

 

   Wszystkie oświadczenia (ang. claims) umieszczane na opakowaniach produktu kosmetycznego (np. „ma działanie wyszczuplające”, „działa przeciwzmarszczkowo”) również są regulowane przez prawo. W szczególności jest to dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2005/29/WE z dnia 11 maja 2005 r., dotycząca nieuczciwych praktyk handlowych stosowanych przez przedsiębiorstwa wobec konsumentów na rynku wewnętrznym [5], jak również rozporządzenie Komisji (UE) nr 655/2013 z dnia 10 lipca 2013 roku, określające wspólne kryteria dotyczące uzasadniania oświadczeń stosowanych w związku z produktami kosmetycznymi [6]. Tymi kryteriami są: zgodność z przepisami, prawdziwość udzielanych informacji, dowody, zgodność ze stanem faktycznym, uczciwość, oraz świadome podejmowanie decyzji. Innymi słowy, producent kosmetyku nie ma prawa umieszczać na opakowaniu oświadczenia, o którym wie, że może wprowadzić konsumenta w błąd, lub nie jest poparte odpowiednio przeprowadzonymi badaniami. Również rozporządzenie WE 1223/2009 w artykule 20 „oświadczenia o produkcie” wyraźnie precyzuje, że „tekst, nazwy, znaki towarowe, obrazy lub inne znaki nie są używane tak, aby przypisywać tym produktom cechy lub funkcje, których nie posiadają” [1]. Deklaracje marketingowe mają służyć informowaniu świadomego klienta i być narzędziem ułatwiającym mu wybór najlepszego dla niego kosmetyku, zwłaszcza pod kątem stanu skóry. Powinny być oparte na twardych dowodach, których źródłem są badania dermatologiczne, aplikacyjne oraz aparaturowe, które w niepodważalny sposób świadczą między innymi o skuteczności danego preparatu.

   Podsumowując, oznakowanie na opakowaniach produktów kosmetycznych jest źródłem wielu informacji, i możemy się z niego dowiedzieć wielu rzeczy, jeśli tylko wiemy, czego szukać. Opakowanie produktu kosmetycznego dostarcza nam nie tylko danych o znaczeniu użytkowym, takich jak termin ważności i ilość preparatu w opakowaniu, ale również tych związanych ze zdrowiem lub ekologią. Ma na celu nie tylko informowanie użytkowników o właściwościach danego kosmetyku, ale stanowi również sposób wyróżnienia konkretnego preparatu w szerokiej ofercie produktów dostępnych na rynku.

Fot. Fotolia.com

 

Piśmiennictwo:
1. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1223/2009 z dnia 30 listopada 2009 roku, dotyczące produktów kosmetycznych.
2. http://ec.europa.eu/consumers/cosmetics/cosing/index.cfm?fuseaction=search.simple
3. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1272/2008 z dnia 16 grudnia 2008 roku w sprawie klasyfikacji, oznakowania i pakowania substancji i mieszanin.
4. Ustawa z dnia 7 maja 2009 roku o towarach paczkowanych.
5. Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2005/29/WE z dnia 11 maja 2005 r., dotycząca nieuczciwych praktyk handlowych stosowanych przez przedsiębiorstwa wobec konsumentów na rynku wewnętrznym.
6. Rozporządzenie Komisji (UE) nr 655/2013 z dnia 10 lipca 2013 roku, określające wspólne kryteria dotyczące uzasadniania oświadczeń stosowanych w związku z produktami kosmetycznymi.