12.2008 – „Z praktyki stosowania prawa farmaceutycznego.”

FARMACEUTYCZNEGO

    Artykuł przedstawia trzy różne przypadki stosowania, a raczej błędnego stosowania prawa przez organy Inspekcji Farmaceutycznej. Chodzi o kwestie jasne, nie wymagające specjalnej wykładni, które nie powinny nastręczać większych trudności w postępowaniu administracyjnym.
    Prezentowane kazusy winny uświadamiać organom samorządu aptekarskiego pola, gdzie szczególnie jest wskazana obrona interesów farmaceutów – aptekarzy (zob. art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy o izbach aptekarskich) i gdzie też niezbędne jest doskonalenie zapisów prawa przez ich rozsądną nowelizację.

 

    W dniu 2 września 2007r. zmarła EP, która była zezwoleniobiorcą na prowadzenie dwóch aptek ogólnodostępnych w Cz. i w G. O śmierci EP poinformował Wojewódzkiego Inspektora Farmaceutycznego w K. (dalej WIF), w dniu 4 września 2007r. syn zmarłej AP, który jednocześnie oświadczył, że wraz ze swą siostrą AP będą prowadzić obie apteki jako następcy prawni.
    WIF decyzjami z dnia 4 września 2007r. nakazał unieruchomienie od dnia 2 września 2007r. obu aptek „z uwagi na śmierć zezwoleniobiorcy” wskazując na art. 120 ust. 2 w zw. z art. 109 pkt 1-6 Prawa farmaceutycznego jako podstawę prawną decyzji. Jednocześnie WIF nadał decyzji rygor natychmiastowej wykonalności na podstawie art. 108 § 1 Kpa „gdyż jest to niezbędne ze względu na ochronę zdrowia lub życia ludzkiego.”
    Od decyzji WIF złożył odwołanie AP poprzez swego pełnomocnika do Głównego Inspektora Farmaceutycznego (GIF) w dniu 13 września 2007r. zarzucając zaskarżonym decyzjom rażące naruszenie prawa art. 120 ust. 2 i art. 104 ust. 1a Prawa farmaceutycznego, a także art. 6, 7, 8 oraz art. 107 § 3 Kpa, a także art. 108 § 1 Kpa. Domagał się też stwierdzenia nieważności obu zaskarżonych decyzji zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 Kpa.
    GIF decyzją z dnia 11 października 2007r. umorzył postępowanie odwoławcze z uwagi na wydanie przez WIF decyzji w dniu 5 października 2007r. o zmianie zezwolenia na prowadzenie obu aptek przez skarżących, którzy przedstawili sądowe stwierdzenie nabycia spadku po zmarłej zezwoleniobiorczyni EP. Decyzja GIF powoływała się na przepis art. 105 § 1 i art. 138  § 1 pkt 3 Kpa jako podstawę prawną.
    Pełnomocnik AP i AP jako skarżący zaskarżył decyzje w dniu 6 listopada 2007r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej WSA) za pośrednictwem GIF zarzucając naruszenie przepisów art. 138 § 1 pkt 3 w zw. z art. 105 § 1 Kpa, a także art. 107 § 3 w zw. z art. 140 Kpa i art. 15 Kpa. Domagał się też uchylenia zaskarżonych decyzji w całości i zasądzenia kosztów postępowania na rzecz skarżących oraz wnosił o rozważenie stwierdzenia nieważności decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 Kpa. Skarga podnosiła zarzut bezpodstawnego umorzenia postępowania odwoławczego bez wydania decyzji reformatoryjnej, co nie oznaczało zniesienia postępowania prowadzonego w pierwszej instancji, ale było pozostawieniem w obrocie prawnym zaskarżonej w trybie odwoławczym decyzji WIF.
    WSA wyrokiem z dnia 7 marca 2008r. (sygn. akt VII Sa/Wa 22/08, VII SA/Wa 23/08) uchylił zaskarżoną decyzję i zasądził od GIF zwrot kosztów postępowania sądowego. Sąd w uzasadnieniu wskazał, że GIF ponownie rozpoznając sprawę powinien mieć na uwadze art. 104 pkt 1a i 1b Prawa farmaceutycznego. powinien również zbadać czy WIF „wydając decyzję I instancji zastosował prawidłową podstawę prawną, w szczególności jakie naruszenia dotyczące obrotu zostały stwierdzone, na drodze jakiej czynności prawnej (kontrola przeprowadzona zgodnie z art. 109 pkt 1-6 prawa farmaceutycznego) przez organ I instancji, skoro za podstawę swojej decyzji organ ten podał art. 120 ust. 2 i art. 109 pkt 1-6 ww. ustawy. W tym kontekście organ ponownie rozpatrując sprawę powinien zbadać decyzję z 4 września 2007r. pod kątem zastosowania art. 156 § 1 pkt 2 kpa.”
    GIF w następstwie powyższego wyroku decyzją z dnia 10 czerwca 2008r. uchylił decyzję WIF z dnia 4 września 2007r. nakazującą unieruchomienie apteki i umorzył postępowanie pierwszej instancji. Stwierdził też w uzasadnieniu, że „w świetle przepisów art. 104 ust. 1a i 1b ustawy – Prawo farmaceutyczne śmierć p. (E.P.) … nie uzasadniała jednak unieruchomienia apteki.” Jednakże GIF nie stwierdził nieważności uchylonej decyzji WIF po myśli art. 156 § 1 pkt 2 Kpa.
    W tej sytuacji pełnomocnik AP i AP wniósł 15 lipca 2008r. za pośrednictwem GIF skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zaskarżając wydaną przez GIF decyzję w całości i zarzucając naruszenie art. 153 Prawa farmaceutycznego przed sądami administracyjnymi poprzez m.in. niezbadanie decyzji organu I instancji pod kątem zastosowania art. 156 § 1 pkt 2 Kpa.
    GIF decyzją z dnia 22 sierpnia 2008r. uchylił decyzję ostateczną GIF z dnia 10 czerwca 2008r. oraz stwierdził nieważność decyzji WIF z dnia 4 września 2007r. jako wydanej całkowicie z błędną podstawą prawną. Jednocześnie pismem z dnia 22 sierpnia 2008r. GIF wniósł do WSA o umorzenie postępowania sądowego, co nastąpiło postanowieniem Sądu z dnia 8 października 2008r. (sygn. VII Sa/Wa 1391/08).
    Opisywany przypadek wskazuje, jak organy Państwowej Inspekcji Farmaceutycznej mogą błędnie interpretować przepisy, które – jako nieskomplikowane i w pełni jasne – nie wymagają interpretacji (clara non sunt interpretanda). Jeszcze większe zdziwienie mogą budzić poglądy pani mecenas, radcy prawnej jednej z okręgowych izb aptekarskich (zob. „Czasopismo Aptekarskie”, nr 10/2007), która myląc pojęcia „następcy prawnego” i „spadkobiercy” uważa:
    „Tym Czytelnikom, którzy z troską myślą o swoich spadkobiercach, zwracam uwagę, że zapis art. 104 ust. 1a Prawa Farmaceutycznego nie stwarza moim zdaniem możliwości nieprzerwanego prowadzenia apteki po śmierci zezwoleniobiorcy.”
(Por. mój artykuł polemiczny w: „Czasopismo Aptekarskie” nr 12/2007; także artykuł pt. Prawo farmaceutyczne: przepis jasny, praktyka już nie, „Rzeczpospolita” z 17.01.2008).
    Powtórzę tutaj jego zakończenie:
    Przepis art. 104 ust. 1a i 1b Prawa farmaceutycznego, wprowadzony z inicjatywy i staraniem Naczelnej Rady Aptekarskiej obowiązujący od 1 maja 2007r., stwarza dobre rozwiązania dla prowadzących apteki, w interesie naszej korporacji leży pozytywna wykładnia; sam przepis jasny i nie powinien stwarzać większych trudności w praktyce. Zadaniem organów izb aptekarskich jest nie tylko troska o odpowiednie tworzenie prawa, ale ciągła czujność i pomoc dla farmaceutów w złożonych często procesach jego stosowania i  egzekucji przez Inspekcję Farmaceutyczną oraz inne instytucje administracji publicznej i sądy.

    Mgr farm. J. R. w związku z ukończeniem 65 lat życia wystąpił z wnioskiem do Wojewódzkiego Inspektora Farmaceutycznego w Łodzi (dalej: WIF) o wyrażenie zgody na pełnienie przez niego funkcji kierownika apteki ogólnodostępnej w Z. Okręgowa Rada Aptekarska w Cz. pozytywnie zaopiniowała wniosek zainteresowanego. WIF decyzją z dnia 3 lipca 2008r. odmówił udzielenia zgody na pełnienie przez wnioskodawcę funkcji kierownika apteki. W decyzji tej stwierdzono m. in., że z przepisu art. 88 ust. 3 Prawa farmaceutycznego „wynika, że okres zatrudnienia kierownika może być przedłużony do 70 roku życia jeżeli jest on jednocześnie prowadzącym aptekę tj. osobą która otrzymała zezwolenie na jej  prowadzenie. Przepis ten nie dotyczy kierownika apteki zatrudnionego u przedsiębiorcy posiadającego zezwolenie na jej prowadzenie.”
    Wnioskodawca J. R. za pośrednictwem swego pełnomocnika odwołał się do Głównego Inspektora Farmaceutycznego (GIF) zarzucając naruszenie wskazanego przepisu art. 88 ust. 3 poprzez błędną wykładnię pojęcia „prowadzącego aptekę” i utożsamienie go ze zezwoleniobiorcą na prowadzenie apteki ogólnodostępnej, czyli z pojęciem „podmiotu prowadzącego aptekę” w rozumieniu art. 99 ust. 4a Prawa farmaceutycznego
    GIF decyzją z dnia 3 września 2008r. (GIF-P-L-0740-45/PB/08) uchylił zaskarżoną decyzję WIF w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. GIF przyjął argumentację zawartą w odwołaniu i stwierdził m. in.: „Stanowisko zaprezentowane przez organ pierwszej instancji niesłusznie zawęża zakres stosowania przepisu art. 88 ust. 3 ustawy – Prawo farmaceutyczne do kierownika apteki będącego jednocześnie przedsiębiorcą, który uzyskał zezwolenie na jej prowadzenie. Pogląd taki nie znajduje uzasadnienia.”
    W podobnej sprawie mgr farm. B. B. w K. GIF decyzją z dnia 18 lipca 2008r. (GIF-P-L-0210-34/PB/08) również uchylił decyzję WIF w Krakowie uzasadniając m. in.: „Określenie >prowadzący aptekę< występujące w art. 88 ust. 3 ustawy nie oznacza przedsiębiorcy, któremu wojewódzki inspektor farmaceutyczny udzielił zezwolenia na prowadzenie apteki. Powyższy przepis nie dotyczy wyłącznie kierownika apteki, który jest jednocześnie przedsiębiorcą wykonującym działalność gospodarczą polegającą na prowadzeniu apteki ogólnodostępnej lecz każdej osoby zajmującej stanowisko kierownika apteki w dniu ukończenia 65 roku życia.” świadczyłoby to o praktyce wadliwej interpretacji nieskomplikowanego i jasnego przepisu oraz braku stosownych wyjaśnień czy wskazań interpretacyjnych GIF wobec podległych sobie urzędników Inspekcji Farmaceutycznej. 
   
    Jednakże Łódzki WIF ostatecznie w dniu 17 listopada 2008r. odmówił zgody farmaceucie na pełnienie przez niego funkcji kierownika apteki, gdyż ten w czasie postępowania i wydania decyzji nie prowadził apteki, tj. nie pełnił już funkcji kierownika, czego zdaniem WIF wymaga przepis art. 88 ust. 3 Prawa farmaceutycznego.
    Dlatego też Naczelna Rada Aptekarska dla usunięcia takich sytuacji, działając w interesie farmaceutów i w imię zdrowego rozsądku proponuje w przygotowanym przez resort projekcie nowelizacji Prawa farmaceutycznego taki zapis art. 88 ust. 3:
        „3. Na wniosek zainteresowanego, po zasięgnięciu opinii okręgowej izby aptekarskiej, wojewódzki inspektor farmaceutyczny może wyrazić zgodę na przedłużenie pełnienia funkcji kierownika apteki przez farmaceutę, który ukończył 65 lat.”
        Przedstawione trzy przypadki wskazują nie tylko na konieczność analizy obowiązujących przepisów prawa pod kątem ich czasem niezbędnej nowelizacji, która powinna być też inicjonowana przez Naczelną Radę Aptekarką wysuwającą propozycje czy uwagi, wcześniej sygnalizowane przez farmaceutów, do resortu bądź do posłów. Te kazusy demonstrują również dobre kierunki działania organów samorządu aptekarskiego. Troska o dobro aptekarzy jest ich naczelną racją istnienia. Wymagać to może niekiedy pomocy w ich relacjach z Inspekcją Farmaceutyczną czy też z innymi organami władzy publicznej, a nawet stanowczej interwencji.