Triumf idei samorządności aptekarskiej.
Proces integracji polskiego aptekarstwa z wszystkich trzech zaborów w II RP odbywał się powoli, trwał dłużej niż w innych dziedzinach życia. Dopiero pod koniec lat trzydziestych. 15 czerwca 1939 r. została przyjęta przez Sejm II Rzeczpospolitej Polskiej ustawa „o Izbach aptekarskich”, która została ogłoszona 26 czerwca 1939 roku i weszła tego samego dnia w życie. Ze względu na wybuch II wojny samorząd aptekarski nie zdążył w praktyce zaistnieć. Odrodził się dopiero po zakończeniu zawieruchy wojennej.
Na wyzwolonych spod okupacji ziemiach polskich powstawały samorzutnie izby aptekarskie. Jako pierwsza działalność podjęła w lipcu 1944 roku Lubelska Izba Aptekarska. Następnie powstały okręgowe izby aptekarskie w Białymstoku, w Bydgoszczy, w Częstochowie, w Gdańsku, w Krakowie, w Katowicach, w Łodzi, w Olsztynie, w Poznaniu, w Rzeszowie, w Szczecinie, w Warszawie i we Wrocławiu.
Łącznie powstało 14 okręgowych izb aptekarskich. W połowie czerwca 1945 roku odbył się w Warszawie Zjazd Delegatów, którzy reprezentowali funkcjonujące w tym czasie okręgowe izby aptekarskie. Jedną z kluczowych decyzji Zjazdu było powołanie Naczelnej Izby Aptekarskiej oraz jej organów. Prezesem Zarządu wybrano profesora Bronisława Koskowskiego, wybitnego uczonego, farmaceutę i aptekarza.
Niestety powojenna historia samorządu trwała zaledwie sześć lat. Samorząd aptekarski istniał do 8 stycznia 1951 roku. W tym dniu Sejm Ustawodawczy uchwalił ustawę „o zniesieniu izb aptekarskich”. Do kompletu, tego samego uchwalono dnia ustawę „o przejęciu aptek na własność Państwa” i ustawę „o aptekach”, która kładła kres prywatnej własności aptek, stanowiąc, że „apteki otwarte mogą być prowadzone wyłącznie przez jednostki gospodarki uspołecznionej”. Ustawy te rujnowały substancję samorządu aptekarskiego i osłabiały szeregi aptekarskie.
Na szczęście dla aptekarzy i polskiej farmacji Polskie Towarzystwo Farmaceutyczne nie zaprzestało działalności. Na gruncie tej naukowej organizacji przetrwała idea samorządności aptekarskiej. Polskie Towarzystwo Farmaceutyczne stwarzało warunki do integracji środowiska aptekarskiego. W strukturach Towarzystwa istniały i aktywnie działały sekcje aptekarskie zajmujące się problemami zawodowymi aptekarzy.
Wraz z powstaniem NSZZ „Solidarność”, który był, de facto ogólnokrajowym ruchem społecznym, w środowisku aptekarskim odżyły nadzieje na reaktywację samorządu zawodowego aptekarzy. W 1981 roku w Polskim Towarzystwie Farmaceutycznym powołano zespół do opracowania projektu ustawy „o izbach farmaceutycznych”. Projekt dojrzewał dość długo. Prace nad nim nie zostały zaniechane pomimo niesprzyjającego klimatu społecznego i politycznego spowodowanego stanem wojennym.
W 1989 roku doszły do głosu idee społeczeństwa obywatelskiego. Grupa posłów zwolenników idei samorządności zawodowej aptekarzy wniosła pod obrady Sejmu projekt ustawy „o izbach farmaceutycznych”. W trakcie trwania procedury legislacyjnej doszło do zmiany nazwy ustawy.
19 kwietnia 1991 roku Sejm uchwalił ustawę „o izbach aptekarskich”, która weszła w życie 28 maja. To właśnie ta ustawa stała się fundamentem dzisiejszego samorządu aptekarskiego.
Ustawa była rzeczywistym triumfem idei samorządności aptekarskiej. Tytuł ustawy i jej pierwsze dwadzieścia słów są prawie identyczne z treścią ustawy przedwojennej. W pierwszym artykule zdefiniowano zakres podmiotowy samorządu aptekarskiego z wyraźnym zaakcentowaniem zasady niezależności.
Sprawami związanymi z organizacją samorządu aptekarskiego zajął się powołany przez Ministra Zdrowia Komitet Organizacyjny Izb Aptekarskich, któremu przewodniczył dr Stanisław Vogel. Komitet działał sprawnie i skutecznie. Po 4 miesiącach od jego utworzenia w dniach 13-14 grudnia 1991 roku odbył się w Warszawie I Krajowy Zjazd Aptekarzy, który był ostatnim akordem budowania samorządu aptekarskiego, w skład, którego weszło 19 okręgowych izba aptekarskich i Naczelna Izba Aptekarska. W 1993 roku powstała Okręgowa Izba Aptekarska w Kaliszu.
Aktualną strukturę samorządu aptekarskiego tworzy Naczelna Izba Aptekarska i 20 okręgowych izb aptekarskich.
Opracowanie: Zbigniew Solarz
(wykorzystano fragmenty pracy
mgr farm. Elżbiety Piotrowskiej Rutkowskiej
pt. „Złota Księga”)
