12.2013 – „Projekt P1 – część pierwsza.”

  Projekt P1 realizowany przez CSIOZ
i związany z nim system recept elektronicznych
w kontekście wdrażania analogicznych systemów w Europie
oraz prac samorządu aptekarskiego nad ustawą o zawodzie

Projekt P1 – „Elektroniczna Platforma Gromadzenia, Analizy i Udostępniania zasobów cyfrowych o Zdarzeniach Medycznych” – realizowany jest przez Centrum Systemów Informacyjnych Ochrony Zdrowia (CSIOZ). Celem tego projektu jest podniesienie jakości i dostępności informacji o stanie zdrowia pacjenta i jego danych medycznych oraz usprawnienie obsługi pacjenta poprzez umożliwienie realizacji usług elektronicznych związanych z udzielaniem świadczeń zdrowotnych. Będzie to możliwe po wdrożeniu elektronicznej platformy usług w zakresie ochrony zdrowia umożliwiającej gromadzenie, analizę i udostępnianie zasobów cyfrowych o zdarzeniach medycznych. W systemie P1 będą gromadzone informacje o zdarzeniach medycznych wszystkich polskich pacjentów – niezależnie od płatnika.

Projekt P1 jest realizowany w oparciu o ustawę z dnia 28 kwietnia 2011r. o systemie informacji w ochronie zdrowia. Jednak wiele założeń tego projektu wymaga nowelizacji tej ustawy, dlatego Ministerstwo Zdrowia przedstawiło do konsultacji społecznych Projekt założeń projektu ustawy o zmianie ustawy o systemie informacji w ochronie zdrowia oraz niektórych innych ustaw z dnia 21 października 2013r.

  Zarówno nowelizowana ustawa o systemie informacji w ochronie zdrowia, jak i sposób realizacji projektu P1 będą miały kluczowe znaczenie dla wykonywania zawodu przez polskich farmaceutów w przyszłości oraz prac samorządu aptekarskiego nad ustawą o zawodzie aptekarza. Wyjątkowo istotne jest, aby wdrażanie nowych rozwiązań informatycznych w systemie ochrony zdrowia związane było z równoczesnym podnoszeniem pozycji zawodowej farmaceutów. Poszczególne etapy wdrażania tych rozwiązań powinny być wykonywane w odpowiedniej kolejności i okresach czasowych. Ponadto wdrażanie Projektu P1 nie powinno być przyczyną walki konkurencyjnej między aptekami – np. obecnie w projekcie systemu recept elektronicznych opracowanym przez CSIOZ pacjent będzie wybierał aptekę, do której będą przesyłane wystawione recepty elektroniczne. Samorząd aptekarski powinien stanowczo przeciwstawić się tego typu rozwiązaniom. Projekt P1 obejmuje bardzo szeroki zakres wdrożeń:

• tworzenie, gromadzenie, analizowanie i udostępnianie elektronicznej dokumentacji medycznej pacjentów,

• elektroniczną obsługę recept,

• elektroniczną obsługę skierowań oraz wsparcia rezerwacji na porady lekarskie,

• udostępnienie podmiotom nadzorującym i kontrolującym system ochrony zdrowia w Polsce wiarygodnych i aktualnych informacji statystycznych,

• wymiana niezbędnych danych medycznych pomiędzy poszczególnymi krajami członkowskimi UE.

Należy podkreślić, że tak szeroki zakres rozwiązań informatycznych nie został dotychczas wdrożony w żadnym kraju członkowskim Unii Europejskiej o liczbie ludności porównywalnej z Polską. Najbardziej zaawansowane pod tym względem są kraje skandynawskie, ale są to kraje o stosunkowo niewielkiej liczbie ludności w których apteki, zakłady opieki zdrowotnej i szpitale połączone są odrębną siecią światłowodową (co znacznie zwiększa bezpieczeństwo systemu w porównaniu z przesyłaniem danych przez Internet) i wdrażanie kolejnych rozwiązań informatycznych realizowane było w ciągu wielu lat.

Obecnie jedynym dużym krajem członkowskim Unii Europejskiej, w którym wdrażany jest kompleksowy projekt informatyczny w systemie ochrony zdrowia o zakresie analogicznym do Projektu P1 jest Wielka Brytania. Projekt ten o nazwie National Programme for IT in the National Health System realizowany jest od roku 2002 i dotychczas koszty wdrożenia wynoszą około 10 miliardów funtów. Pomimo tego w styczniu 2013r. ostateczny termin wdrożenia tego systemu w Wielkiej Brytanii został przesunięty na rok 2018. Oznacza to, że czas wdrożenia kompleksowego systemu informatycznego w systemie ochrony zdrowia w Wielkiej Brytanii będzie obejmował ponad 15 lat. Natomiast liczne publikacje podsumowujące korzyści i problemy przy wdrażaniu tego systemu, np. Looking back, moving forward – Capturing lessons and building the evidence base for health informatics opracowywany przez University of Birmingham na zlecenie NHS Connecting for Health wyraźnie wskazują, że przyspieszanie procesu wdrażania poszczególnych elementów systemu informatycznego jest możliwe, ale wiąże się najczęściej ze znacznym zwiększeniem ryzyka pojawienia się błędów. Możliwe są wówczas spektakularne i niebezpieczne awarie systemu spowodowane również przez niewystarczającą kontrolę nadzoru – jak to miało miejsce w przypadku wdrażania systemu w londyńskim pogotowiu ratunkowym (London Ambulance).

   Jedynie w kilku pozostałych krajach członkowskich Unii Europejskiej prowadzone są – w ograniczonym zakresie – prace nad wdrożeniem systemów informatycznych w systemie ochrony zdrowia:

• w Niemczech od stycznia 2014r. pacjenci będą się posługiwać nową elektroniczną kartą ubezpieczenia zdrowotnego, jednak recepty będą nadal wypisywane w formie papierowej,

• w Austrii elektroniczna karta ubezpieczenia zdrowotnego będzie obowiązywać od roku 2016, recepty będą nadal wypisywane w formie papierowej,

• elektroniczna karta ubezpieczenia zdrowotnego i system recept elektronicznych wdrażane są stopniowo w Holandii,

• w Finlandii i Włoszech realizowane są programy pilotażowe dotyczące recept elektronicznych na ograniczonym obszarze,

• system recept elektronicznych funkcjonuje w regionie Andaluzji w Hiszpanii,

• system recept elektronicznych został wdrożony w aptekach w Czechach, ale dotychczas recepty elektroniczne nie są wypisywane przez lekarzy.

   Należy podkreślić, że głównym elementem kompleksowego systemu informatycznego w systemie ochrony zdrowia, którego zadaniem jest gromadzenie, analiza i udostępnianie zasobów cyfrowych, jest Internetowe Konto Pacjenta (IKP) – w literaturze anglojęzycznej określane również jako Electronic Health Record (EHR). Na indywidualnym koncie określonym dla każdego pacjenta będą zapisywane wszystkie dane medyczne związane zarówno ze stanem zdrowia pacjenta, jak i przeprowadzanymi zabiegami i badaniami laboratoryjnymi. Nie oznacza to jednak, że dane będą przechowywane w jednej centralnej bazie danych. Będą one przechowywane w poszczególnych bazach danych np. zakładów opieki zdrowotnej lub szpitali a system informatyczny Projektu P1 będzie indeksował poszczególne dane i umożliwiał dostęp do nich upoważnionym pracownikom fachowym systemu ochrony zdrowia.

Dla aptekarzy kluczowe znaczenie będzie miało umożliwienie dostępu do odpowiedniej części danych zawartych w Internetowym Koncie Pacjenta, w celu zwiększenia kompetencji farmaceutów w zakresie prowadzenia szeroko pojętej opieki farmaceutycznej. Taki dostęp przewidziany jest np. w Wielkiej Brytanii, Holandii oraz Austrii. W Wielkiej Brytanii dane te będą ułatwiać farmaceutom również wystawianie w określonych przypadkach refundowanych tzw. recept powtórnych (repeat prescription) dla pacjentów. Właściwe zdefiniowanie praw dostępu farmaceutów do określonych danych zawartych w Internetowym Koncie Pacjenta będzie miało kluczowe znaczenie dla utrzymania wysokiej pozycji zawodowej farmaceutów w systemie ochrony zdrowia. Niestety zarówno w dostępnej dokumentacji dotyczącej Projektu P1 jak i w opublikowanym projekcie założeń projektu ustawy o zmianie ustawy o systemie informacji w ochronie zdrowia oraz niektórych innych ustaw z dnia 21 października 2013r. nie ma żadnych zapisów dotyczących uprawnień farmaceutów w zakresie dostępu do określonych danych w Internetowym Koncie Pacjenta.W ustawie z dnia 28 kwietnia 2011r. o systemie informacji w ochronie zdrowia:

Rozdział 3
System Informacji Medycznej
Art. 12 ust. 6:

6. Pracownikom medycznym i usługodawcom, w zakresie wykonywanych przez nich zadań i posiadanych uprawnień, udostępniane są dane, w tym dane osobowe i jednostkowe dane medyczne usługobiorców, przetwarzane w SIM, w zakresie niezbędnym do realizacji zadań, o których mowa w ust. 1 pkt 9 i 10, oraz prowadzenia list oczekujących na udzielenie świadczenia, o których mowa w art. 20 i art. 22 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.

Określone zostały tylko bardzo ogólnie zasady dostępu pracowników medycznych do bazy SIM. Ponieważ dostęp do bazy SIM jest jednym z kluczowych zagadnień mających na celu zwiększenie jakości i efektywności funkcjonowania systemu ochrony zdrowia, powinny już teraz zostać określone założenia dostępu do danych różnych grup zawodowych w systemie ochrony zdrowia.

Założenia te są bardzo ważne dla grupy zawodowej farmaceutów, ponieważ powinny uwzględniać zarówno obecne jak i nowe usługi farmaceutyczne i zadania, które będą wykonywane przez apteki w przyszłości i które będą niezbędne przy uwzględnieniu nieuniknionych niekorzystnych zmian demograficznych następujących również w Polsce.

Nie bez znaczenia jest również fakt, że do dnia dzisiejszego żaden akt prawny nie zawiera wykazu zawodów medycznych.

mgr farm. Piotr Bohater
Prezes Dolnośląskiej Izby Aptekarskiej

Koordynator Departamentu Spraw Zagranicznych NRA