Opieka farmaceutyczna u osób z niedoczynnością tarczycy

Produkcja oraz prawidłowy poziom hormonów tarczycy uzależniony jest od podwzgórza i przysadki mózgowej znajdujących się w mózgu. Kluczowe znaczenie ma podwzgórze, gdyż wytwarza hormon zwany tyreoliberyną, który z kolei pobudza przysadkę mózgową do syntezy innego hormonu – tyreotropiny (TSH). TSH natomiast, wpływa na komórki tarczycy inicjując produkcję docelowych hormonów tarczycy T₃ i T₄. Pomiędzy podwzgórzem, przysadką mózgową i tarczycą istnieje bardzo ścisła zależność mająca wpływ na poziom hormonów. Hormony tarczycy odgrywają w niej największą rolę, gdyż „potrafią regulować swój poziom w organizmie”, hamując wydzielanie zarówno hormonu tyreoliberyny, jak i TSH. Ten specyficzny mechanizm wewnętrznej regulacji poziomu hormonów tarczycy nazywany jest sprzężeniem zwrotnym. Stąd też podwyższone stężenie hormonów tarczycy powoduje zmniejszenie uwalniania TSH przez przysadkę, a w przypadku niedoboru hormonów – stymuluje produkcję TSH ^[1]. Dzięki takiemu precyzyjnemu mechanizmowi, zapewniona jest odpowiednia czynność tarczycy, gwarantująca optymalna ilość jej hormonów.

W przypadku, gdy tarczyca produkuje za mało hormonów w stosunku do potrzeb organizmu dochodzi do zaburzenia zwanego niedoczynnością tarczycy ^[1].

Do najczęstszych przyczyn niedoczynności tarczycy w Polsce zalicza się:

Przewlekłe autoimmunologiczne (limfocytowe) zapalenie tarczycy – chorobę Hashimoto. Jest to choroba o podłożu autoimmunologicznym, wywołana przez własne przeciwciała, w której dochodzi do powstawania niebolesnego zapalenia w tarczycy, prowadzącego do zmniejszenia produkcji hormonów, a tym samym do powolnego wyniszczenia tarczycy;
Stan po operacyjnym usunięciu płata lub całej tarczycy. Operacja tarczycy może być przeprowadzona z różnych powodów (wole guzkowe, choroba Gravesa i Basedowa, rak tarczycy). W wyniku usunięcia całej tarczycy dochodzi do trwałej, nieodwracalnej niedoczynności tarczycy. Brak tarczycy powoduje brak syntezy naturalnych jej hormonów. Stopień niedoczynności tarczycy w przypadku usunięcia części tarczycy (np. jednego płata) zależy od zakresu operacji ^[1];
Stan po leczeniu jodem promieniotwórczym (tzw. jodowanie). Leczenie jodem promieniotwórczym (jodem radioaktywnym; ¹³¹I) może być zastosowane z różnych powodów (np. wole guzkowe nadczynne, choroba Gravesa i Basedowa);

Do mniej częstszych przyczyn należą:

polekowa niedoczynność tarczycy – szczególnie po amiodaronie – leku stosowanym w zaburzeniach rytmu serca oraz po interferonie α (leczenie nowotworów, WZW typu B, C);
wtórna niedoczynność tarczycy w przebiegu chorób przysadki;
inne zapalenia tarczycy (np. poporodowe zapalenie tarczycy, podostre zapalenie tarczycy) – w tych przypadkach niedoczynność może mieć przebieg przemijający ^{[1, 2]}.

Niedoczynność tarczycy występuje prawie 5 raz częściej u kobiet niż u mężczyzn. Szacuje się, że na niedoczynność tarczycy choruje aż 1-6% osób do 60-tego roku życia, a częstość występowania tej dolegliwości wzrasta z wiekiem. Szczególnie narażone na zaburzenia tarczycy są osoby, u których w rodzinie wystąpiły epizody tarczycowe. Podłoże genetyczne ma bowiem ogromne znaczenie w przypadku złej pracy tarczycy.

Niezbędne badania w diagnozowaniu i monitorowaniu leczenia niedoczynności tarczycy

W celu rozpoznania niedoczynności tarczycy stosuje się oznaczenie stężenia hormonu tyreotropowego (TSH). Badanie to jest jednym z najlepszych i pozwala wykryć nawet bezobjawową niedoczynność tarczycy. Jednakże otrzymanie wyniku TSH nieco poniżej normy nie przesądza jednocześnie o rozpoznaniu niedoczynności tarczycy. Niekiedy wynik ten jest „zafałszowany” np. zdrowieniem organizmu po infekcjach. W takim wypadku można zweryfikować rozpoznanie choroby tarczycy innymi badaniami, np. USG czy badaniem przeciwciał lub poczekać 2-4 tygodnie, aż organizm zregeneruje się i ponownie wykonać badanie TSH.

Badanie USG stanowi dobrą metodę odróżniającą zapalenie tarczycy od innych jej chorób. Zmiany zapalne w tarczycy charakteryzują się hipoechogenicznym albo niejednorodnym miąższem oraz niekiedy wzmożonym przepływem krwi. W przypadku wątpliwości czy też upewnienia się co do diagnozy, pomocne jest wykonanie badania w kierunku przeciwciał – przeciwko peroksydazie tarczycowej aTPO, anty-TPO oraz przeciwciał przeciwko receptorowi TSH – TRAb.

Wysoka wartość przeciwciał przeciwko peroksydazie tarczycowej (aTPO), inaczej tyreoperoksydazie, jest czynnikiem charakterystycznym dla zapalenia tarczycy typu Hashimoto. W przypadku tej choroby wartość stężenia przeciwciał aTPO dochodzi do kilku tysięcy, podczas gdy norma z reguły ma wartość dwucyfrową. Wysokie miano przeciwciał występuje niekiedy u osób, u których zdiagnozowano chorobę Gravesa i Basedowa. W przypadku choroby Gravesa i Basedowa występuje również zwiększone stężenie przeciwciał przeciwko receptorowi TSH (TRAb) ^[3].

Wykrycie zaburzeń przeciwciał może być sygnałem świadczącym o zaburzeniach układu immunologicznego (odpornościowego). Nieprawidłowości te mogą mieć zróżnicowane nasilenie, mogą być także bezobjawowe. Z drugiej jednak strony należy pamiętać, że oznaczenie miana przeciwciał jak również zwiększone ich stężenie, nie jest jedynym i wystarczającym wskaźnikiem zarówno diagnozy jak i choroby.

Jeżeli podczas USG lekarz natrafi na „podejrzane” miejsce na tarczycy (np. guzek) wówczas zleca wykonanie kolejnego badania – biopsji tarczycy. Polega ono na nakłuciu bardzo cienką igłą „podejrzanego” miejsca pod kontrolą USG (aspiracyjna cienkoigłowa celowana biopsja – BACC). Dzięki nakłuciu otrzymuje się materiał z badanej struktury, głównie komórki tarczycy, który jest potrzebny do wykonania badania cytologicznego (mikroskopowego) ^{[4, 9]}.

Biopsja pozwala na:

wykrycie niektórych rodzajów zapaleń tarczycy;
wykrycie zmiany, która może być procesem złośliwym;
wykluczenie procesu złośliwego – dzięki temu można podjąć decyzję o zaniechaniu leczenia operacyjnego;
wykrycie procesu złośliwego, w konsekwencji pozwala podjąć decyzję o leczeniu operacyjnym;
niekiedy opróżnia zmianę z płynu, przez co można uzyskać zmniejszenie jej wymiarów ^[4].

Oprócz „typowych” badań tarczycy wskazane jest również wykonanie RTG klatki piersiowej, EKG – badanie pracy serca oraz sprawdzenie stężenia cholesterolu całkowitego we krwi i jego frakcji LDL oraz trójglicerydów.

Jakie dolegliwości mogą wystąpić w przypadku niedoczynności tarczycy?

Objawy ogólne:

spowolnienie umysłowe i ruchowe, upośledzenie pamięci i sprawności intelektualnej;
przewlekłe zmęczenie, apatia, nadmierna senność, szybkie męczenie się;
ciągłe uczucie zimna;
wzrost masy ciała pomimo zmniejszonego apetytu – najczęstszą przyczyną jest spadek przemiany materii i zużycia tlenu;
podwyższony poziom cholesterolu – wzrost ryzyka miażdżycy;
obrzęki – obrzęk podskórny (śluzowaty), który powstaje w wyniku zatrzymywania wody w organizmie ^[3].

Inne objawy:

wole proste;
sucha i swędząca skóra, niekiedy atopowe zapalenie skóry;
spadek potliwości;
spowolnienie pracy serca, niskie tętno i ciśnienie krwi;
zaburzenia rytmu serca, niekiedy arytmia;
słabe, łamliwe, wypadające włosy;
zaparcia;
osłabienie siły mięśniowej, męczliwość, bóle i niekiedy obrzęk stawów szczególnie nadgarstkowych i kolanowych;
zmniejszenie wydalania wody z organizmu, spadek ilości oddawanego moczu;
niekiedy chrypa, zmiana tonu głosu;
obrzęk twarzy;
depresja, niestabilność emocjonalna;
hiperprolaktynemia;
obniżona odporność, podatność na infekcje;
zaburzenia miesiączkowania, poronienia, niepłodność, spadek libido, zaburzenia wzwodu;
osłabienie lub utrata słuchu;
przerost serca prowadzący do niewydolności krążenia;
gromadzenie się płynu w worku osierdziowym lub jamie otrzewnej (wodobrzusze);
śpiączka hipometaboliczna – występuje w skrajnych przypadkach i jest stanem zagrożenia życia; często towarzyszy jej hipotermia (temperatura ciała spada poniżej 36^oC), następuje spadek ciśnienia tętniczego krwi, spowolnienie pracy serca i niedotlenienie ^[3].

Leczenie niedoczynności tarczycy

Leczenie niedoczynności tarczycy polega na ciągłym zażywaniu hormonów tarczycy. Jeśli przyczyną jest niedobór jodu – preparatów jodu. Jednym z preparatów zawierających jod jest jodek potasu występujący na przykład w preparacie Jodid. Natomiast najczęściej zażywanym hormonem tarczycy jest lewotyroksyna (T₄) stosowana w zróżnicowanych dawkach, w ilościach mikrogramowych (µg) i dostępna w lekach takich jak Euthyrox oraz Letrox (jako sól sodowa lewotyroksyny). Sól sodowa lewotyroksyny występuje w postaci tabletek doustnych i działa identycznie, jak naturalnie wytwarzany hormon tarczycy (T₄) ^{[6, 8]}. Preparaty te stosuje się w pojedynczej dawce rano, najlepiej 20-30 minut przed posiłkiem. Podobną skuteczność mają leki zażywane tuż przed snem, ale co najmniej 2 godziny po posiłku.

Lewotyroksyna w dużym stopniu wiąże się ze specyficznymi białkami transportowymi – stopień wiązania z białkami wynosi 99,7%. Niekiedy leczenie hormonem tarczycy rozpoczyna się od małych dawek, a następnie zwiększa się je stopniowo co 2-4 tygodnie, aż do uzyskania pełnej zaleconej przez lekarza dawki. Podczas leczenia lewotyroksyną należy systematycznie kontrolować stężenie TSH (co 3-6 miesięcy) we krwi. Szczególne monitorowanie leczenia powinno być prowadzone: u dzieci, kobiet w ciąży, dzieci w okresie dojrzewania oraz kobiet w wieku menopauzalnym i pomenopauzalnym zagrożonych zwiększonym ryzykiem osteoporozy ^[6].

Przeciwskazaniami do leczenia lewotyroksyną są:

Nadwrażliwość na substancję czynną oraz na jakąkolwiek substancję pomocniczą zawartą w leku. Szczególną uwagę należy zwrócić przy stosowaniu Euthyroxu ze względu na to, iż zawiera on laktozę – stąd należy stosować go ostrożnie lub całkowicie odstawić u osób z dziedziczną nietolerancją galaktozy, niedoborem laktazy typu Lapp (nietolerancja laktozy) lub zespołem złego wchłaniania glukozy. Można wówczas zamienić Euthyrox na inny lek – np. Letrox, który laktozy nie zawiera.
Nieleczona nadczynność tarczycy, niezależnie od etiologii.
Nieleczona niedoczynność przysadki.
Nieleczona niedoczynność kory nadnerczy – w pierwszej kolejności należy zastosować hydrokortyzon, a dopiero później można podać hormony tarczycy.
Ostre zapalenie mięśnia sercowego.
Zawał serca.
Ostre zapalenie serca.
Jednoczesne stosowanie lewotyroksyny i leku tyreostatycznego u kobiet w ciąży ^{[7, 8]}.

Przed rozpoczęciem leczenia hormonami tarczycy należy wykluczyć następujące choroby lub rozpocząć ich leczenie. Należą do nich: dławica piersiowa, niewydolność serca, zaburzenia rytmu serca, nadciśnienie tętnicze, miażdżyca naczyń, niedoczynność przysadki, niedoczynność kory nadnerczy oraz autonomiczna czynność tarczycy. W przypadku dolegliwości sercowych i zaburzeń rytmu z tachykardią należy unikać nawet najmniejszej nadczynności tarczycy indukowanej lekami, w tym lewotyroksyny.

Terapię należy również ostrożnie prowadzić u osób w wieku podeszłym, chorych na cukrzycę i moczówkę prostą. Leczenie hormonami tarczycy należy prowadzić bez przerwy i zgodnie z zaleceniami lekarza. Lewotyroksyna również może być stosowana bezpiecznie w ciąży i podczas karmienia piersią. Co więcej, w czasie ciąży zapotrzebowanie na lek może być nawet większe, stąd często endokrynolog zwiększa dawkę leku w tym okresie. Konsekwencją braku tyroksyny w życiu płodowym i po urodzeniu, jest wole oraz trwałe uszkodzenie ośrodkowego układu nerwowego i powstanie kretynizmu u dziecka ^[11].

W czasie laktacji lewotyroksyna jest wydzielana do mleka matki, ale stężenie leku jest zbyt małe, aby mogło spowodować nadczynność tarczycy lub zahamować wydzielanie TSH u dziecka ^[5].

Dawkę leku ustala się na podstawie wykonanych badań i wyników hormonalnych – głównie TSH. Leczenie lewotyroksyną niedoczynności tarczycy z reguły trwa do końca życia. Zmieniana jest jedynie przez lekarza dawka leku. Równocześnie podczas leczenia należy kontrolować wagę ciała, ciśnienie tętnicze krwi, pracę serca (EKG, badanie holterem), badanie stężenia cholesterolu, prolaktyny, kalcytoniny oraz poziomu wapnia i witaminy D₃ ^[6].

W przypadku prawidłowego stosowania lewotyroksyny działania niepożądane występują rzadko. Jednakże, w sytuacji przyjmowania zbyt dużej dawki hormonów (przedawkowania), szczególnej nadwrażliwości na substancję czynną czy w wyniku przewlekłego stosowania różnych dawek lub zbyt szybkiego zwiększenia dawki leku, mogą wystąpić objawy takie jak zaburzenia rytmu serca (arytmie, migotania przedsionków),

dolegliwości dławicowe (bóle w okolicy serca),
kołatanie serca, tachykardia,
bóle głowy,
osłabienie mięśni, skurcze mięśni,
uderzenia gorąca, gorączka,
wymioty,
zaburzenia miesiączkowania,
drżenia, bezsenność,
nadmierna potliwość,
zmniejszenie masy ciała,
rzekomy guz mózgu.

Lewotyroksyna może wchodzić w interakcje z innymi lekami takimi jak:

Leki przeciwcukrzycowe – może ona osłabić działanie tych leków, zmniejszając ich stężenie we krwi. Stąd należy podczas leczenia niedoczynności tarczycy kontrolować poziom glukozy we krwi i ewentualnie modyfikować dawki leków hipoglikemizujących. Lewotyroksyna osłabia także działanie insuliny.
Fenytoina i karbamazepina – mogą wypierać lewotyroksynę z połączeń z białkami osocza, co w konsekwencji prowadzi do zwiększenia stężenia jej we krwi i dawki. Stąd podczas stosowania leków przeciwpadaczkowych i hormonów tarczycy należy systematycznie kontrolować parametry tarczycy.
Furosemid (duże dawki 250 mg), salicylany i klofibrat – także mogą wypierać lewotyroksynę z połączeń z białkami, nasilając tym samym jej działanie.
Pochodne kumaryny (np. acenokumarol) – lewotyroksyna nasila działanie leków przeciwzakrzepowych wypierając je z połączeń z białkami, stąd może zwiększać ryzyko krwotoku, np. do ośrodkowego układu nerwowego lub krwawienia z przewodu pokarmowego, szczególnie u osób w podeszłym wieku. Dlatego, na początku leczenia należy ściśle kontrolować parametry krzepnięcia i ewentualnie zmodyfikować ich dawkę ^{[5, 11, 13]}.
Leki przeciwwirusowe (inhibitory proteazy, np. rytonawir, indynawir) mogą wpływać na działanie lewotyroksyny. Stąd należy kontrolować parametry tarczycy podczas leczenia.
Leki zawierające glin (środki zobojętniające, sukralfat), preparaty żelaza i węglanu wapnia – mogą osłabiać działanie lewotyroksyny. W związku z tym produkty zawierające lewotyroksynę należy stosować co najmniej 2 godziny przed podaniem leków zawierających glin, preparaty żelaza i leki zawierające węglan wapnia.
Glikozydy nasercowe – podczas równoległego stosowania ich z lewotyroksyną należy zachować szczególną ostrożność. Może być również konieczna modyfikacja dawek glikozydów nasercowych.
Sertralina zmniejsza skuteczność lewotyroksyny i zwiększa stężenie TSH w surowicy krwi.
Amiodaron, środki kontrastujące zawierające jod – ze względu na dużą zawartość jodu amiodaron może indukować nadczynność tarczycy lub niedoczynność tarczycy.
Estrogeny – stosowane u kobiet jako środki antykoncepcyjne lub u kobiet w okresie menopauzy przyjmujących hormonalną terapię zastępczą mogą spowodować zwiększenie zapotrzebowania na lewotyroksynę.
Barbiturany i inne leki o mechanizmie działania zwiększającym aktywność enzymów wątrobowych – mogą zwiększać eliminację lewotyroksyny przez wątrobę.
Produkty zawierające soję – mogą zmniejszać wchłanianie lewotyroksyny w jelitach. Stąd u osób stosujących dietę bogatą w soję, np. wegetarianie, należy zmodyfikować dawkę lewotyroksyny lub unikać produktów zawierających soję ^{[5, 6, 7]}.
Produkty zawierające błonnik – mogą zmniejszać wchłanianie lewotyroksyny w jelitach, czego konsekwencją będzie mniejsze stężenie lewotyroksyny w organizmie. Stąd należy podczas rannego stosowania lewotyroksyny unikać spożywania produktów wysokobłonnikowych (np. płatki owsiane, musli, suszone śliwki itp.) o tej porze dnia (należy zachować co najmniej 2 godzinny odstęp).

Jeżeli przyczyną niedoczynności tarczycy jest niedobór jodu (obecnie coraz rzadziej) – stosuje się wówczas preparaty jodu. Dostępne są tabletki doustne w dwóch dawkach mikrogramowych (µg) ^[12].

Suplementacja wspierająca leczenie niedoczynności tarczycy

Oprócz standardowej farmakologii, w przypadku niedoczynności tarczycy często w ramach terapii uzupełniającej lub/i wspomagającej stosuję się: witaminę D₃, kwasy omega-3, omega-6, omega-9, tran, witaminy i minerały oraz zioła tj. ziele karczocha, skrzypu i zielona herbata. Istotne znaczenie ma również odpowiednia dieta.

Witamina D₃

Witamina D₃, jest witaminą rozpuszczalną w tłuszczach. W postaci aktywnej pełni w organizmie rolę hormonu. Jest niezbędna, gdyż nasz organizm nie jest w stanie sam jej syntetyzować, lecz musi pozyskiwać ją z pożywienia lub dzięki ekspozycji na światło słoneczne.

W głębszych warstwach ludzkiej skóry występuje pochodna cholesterolu (7-dehydrocholesterol), z którego pod wpływem promieniowania UVB powstaje prowitamina D₃. Następnie wskutek ciepła powstaje witamina D₃ (cholekalcyferol). W wątrobie wskutek działania enzymów zostaje on przekształcony do 25-hydroksycholekalcyferolu, którego działanie jest 5-krotnie silniejsze od cholekalcyferolu. Ta postać z kolei w razie potrzeby transportowana jest do nerek, gdzie jest przekształcana w 1,25-dihydroksycholekalcyfediol – który jest najsilniejszą postacią witaminy D₃.

Najlepszym źródłem witaminy D₃ z pożywienia są: tran, ryby (tuńczyk, łosoś, makrela, sardynki), jajka oraz suszone grzyby.

Witamina D₃ wpływa na odporność organizmu, zapobiega depresji, osteoporozie. Pomaga w stabilizacji wagi i poziomu cukru oraz zwiększa płodność.

Jest ona często zalecana osobom z niedoczynnością tarczycy, u których występuje problem z nadwagą, przygnębieniem, brakiem sił witalnych i chęcią do życia. Ponadto zapobiega chronicznemu zmęczeniu, zmniejsza ryzyko przeziębień i grypy. Kłopot z płodnością lub utrzymaniem ciąży często występuje u osób z zaburzoną czynnością tarczycy. Witamina D₃ jest pomocna u kobiet w zaburzeniach jajeczkowania, a u mężczyzn zwiększa ona liczbę plemników w jednostce objętości nasienia. Odgrywa także istotną rolę we wchłanianiu wapnia, stąd korzystnie wpływa na stan kości zapobiegając osteoporozie, szczególnie u osób przewlekle leczonych lewotyroksyną, która zmniejsza poziom tego minerału w organizmie.

Standardowa dawka jaką należy przyjmować to 2000 IU (50 µg) witaminy D₃ raz dziennie. U osób starszych i kobiet w wieku menopauzalnym dawkę witaminy można zwiększyć do 4000 IU (100 µg) raz dziennie ^[14].

Kwasy omega-3-6-9

Kwasy tłuszczowe nienasycone są niezbędne do wielu biologicznych procesów zachodzących w organizmie człowieka. Nienasycone Kwasy Tłuszczowe (NNKT) są kwasami tłuszczowymi, których organizm człowieka nie jest w stanie wytworzyć sam, dlatego muszą one być dostarczone z pożywieniem.

Podstawowymi kwasami tłuszczowymi z grupy NNKT są:

Omega 3 – kwas alfa-linolenowy (ALA), z którego powstaje kwas eikozapentaenowy (EPA), a następnie kwas dokozaheksaenowy (DHA). Źródłem ALA są: pestki dyni, siemię lniane, soja, orzechy włoskie, ciemnozielone warzywa liściaste. EPA i DHA występują głównie w rybach i jajach.
Omega 6 – kwas linolowy (LA), z którego powstaje kwas γ-linolenowy – GLA. LA występuje w nasionach słonecznika, orzechach włoskich, pestkach dyni, sezamie, siemieniu lnianym. Z kolei źródłem kwasu γ-linolenowego są: olej z wiesiołka dwuletniego, olej z ogórecznika lekarskiego oraz olej z siemienia lnianego.
Omega 9 – kwas oleinowy, to jednonienasycony kwas tłuszczowy i do grupy NNKT zaliczany jest warunkowo. Występuje w oliwkach, awokado, orzechach ziemnych i ich olejach oraz w siemieniu lnianym.

Sucha, łuszcząca i niekiedy skłonna do atopii skóra, szczególnie na łokciach i kolanach to częsty problem u osób z niedoczynnością tarczycy. Dieta bogata w oleje zawierające kwasy omega-3-6-9 poprawia kondycję skóry łagodząc jej świąd, zaczerwienienia i suchość. NNKT, a w szczególności kwasy omega-3 i omega-9 korzystnie wpływają na stan układu sercowo-naczyniowego. Hamują rozwój miażdżycy naczyń krwionośnych, zmniejszają ryzyko zaburzeń rytmu serca i zwału serca. Stabilizują blaszkę miażdżycową, hamują agregację płytek krwi, obniżają poziom trójglicerydów i stabilizują poziom cholesterolu. Stąd suplementacja kwasami omega 3-6-9, u osób z niedoczynnością tarczycy, ma korzystny wpływ na prawidłową pracę układu sercowo-naczyniowego i właściwy poziom cholesterolu.

U kobiet z zaburzeniami czynności tarczycy częstym problemem są bolesne miesiączkowania i zespół napięcia przedmiesiączkowego (PMS), który związany jest z zachwianiem równowagi hormonalnej. Kwasy omega-3 pomagają złagodzić bóle miesiączkowe ze względu na swoje przeciwzapalne właściwości (ostatecznym produktem przemiany EPA w organizmie są prostaglandyny serii 3, które mają działanie przeciwzapalne) i znaczenia w produkcji hormonów płciowych. Z kolei kwasy Omega-6 są „złotym środkiem” na leczenie PMS. W toku przemian LA powstają prostaglandyny, substancje podobne do hormonów kontrolujące szereg funkcji fizjologicznych, także produkcje hormonów i przewodzenie nerwowe, prawidłowość którego jest istotna w zapobieganiu temu zespołowi. Stosowanie oleju z wiesiołka bogatego w kwasy GLA łagodzi wiele objawów, w tym przedmiesiączkowe bóle głowy, ogólną drażliwość, depresję, ból, wrażliwość i obrzęki piersi ^[14].

Witaminy i Minerały

U osób z niedoczynnością tarczycy istnieje duże zapotrzebowanie na witaminy i na minerały.

Największe zapotrzebowanie u tych osób jest na:

Magnez – ze względu na nerwowość, zaburzenia koncentracji i pamięci, arytmie, kurczliwość mięśni, ryzyko osteoporozy, problemy z płodnością;
Wapń – ze względu na obniżony jego poziom związany ze stosowaniem lewotyroksyny, ryzyko osteoporozy, kurczliwość mięśni, łamliwe paznokcie;
Cynk – ze względu na słabą odporność, problemy z płodnością, cerą, wypadanie włosów i łamliwość paznokci;
Selen – ze względu na słabą odporność, problemy z płodnością (szczególnie u mężczyzn), osłabione włosy i paznokcie;
Potas – ze względu na kurczliwość mięśni, arytmie, zaburzenia równowagi-kwasowo zasadowej;
Żelazo – ze względu na spadek siły fizycznej, ciągłą senność i zmęczenie, spadek odporności, problemy z płodnością, niekiedy anemie;
Jod – aby zapobiec powstaniu wola endemicznego;
Witaminę A – ze względu na suchość skóry i słabą kondycję włosów i paznokci;
Biotynę – ze względu na wypadanie włosów, łamliwe paznokcie ^[14].

Zioła

Zioła stanowią naturalne wsparcie dla osób, które borykają się z uciążliwymi objawami ze strony złego funkcjonowania tarczycy.

Do najbardziej popularnych i pomocnych należą:

Karczoch zwyczajny (Cynara scolymus) – w lecznictwie stosowane są liść karczocha oraz jego ziele. Najważniejszymi substancjami surowca są: fenolokwasy i ich estry, głównie – cynaryna, kwas chlorogenowy i kwas kawowy. Cynaryna posiada właściwości żółciopędne, żółciotwórcze i hipolipemiczne. Pozostałe fenolokwasy działają antyoksydacyjnie i przeciwzapalnie. Ponadto ziele karczocha działa odtruwająco i regenerująco na miąższ wątroby i woreczek żółciowy, obniża poziom cholesterolu i trójglicerydów we krwi oraz zapobiega miażdżycy tętnic (fitoterapia). U osób z niedoczynnością tarczycy korzystnie wpływa na lipidogram, poprawia przemianę materii, zapobiega zaparciom oraz pomaga w utrzymaniu prawidłowej masy ciała.
Skrzyp polny (Equisetum arvense) – w lecznictwie stosuje się ziele skrzypu, które zawierają flawonoidy, kwasy fenolowe i substancje mineralne, w tym 66% kwasu krzemowego. Dzięki obecności krzemionki ziele skrzypu korzystnie wpływa na przemianę materii, naczynia krwionośne, wiele narządów wewnętrznych, skórę, włosy, paznokcie i kości. Stąd często zalecany jest dla osób chorujących na niedoczynność tarczycy.
Zielona herbata (Camellia sinensis) – liście zielonej herbaty są bogate w liczne związki polifenolowe, kofeinę, teobrominę, teofilinę, kumaryny oraz witaminy z grupy B, K i PP. Zawiera także liczne minerały tj.: wapń, magnez, żelazo, mangan, krzem, jod. Szczególnie polecana jest osobom z nadczynnością tarczycy ze względu na działanie ochronne na układ sercowo-naczyniowy, obniżanie poziomu cholesterolu, działanie antyoksydacyjne, a nawet przeciwnowotworowe. Przyspiesza metabolizm, pomaga w odchudzaniu, zapobiega zmęczeniu i nadmiernemu gromadzeniu się wody w organizmie (obrzęki) ^{[14, 15]}.

mgr farm. Magdalena Kusowska

Praca Specjalizacyjna pod kierunkiem

mgr farm. Marleny Cyrulskiej

Literatura: