03.2009 – „O potrzebie opieki farmaceutycznej.”
marzec 2009, nr 31/9 online
O POTRZEBIE OPIEKI FARMACEUTYCZNEJ
Wskazania WHO do sprawowania opieki farmaceutycznej
O opiece farmaceutycznej na łamach Aptekarza Polskiego opublikowane zostało wiele artykułów i opracowań. Tym razem chciałbym zastanowić się nad korzyściami, jakie niesie sprawowanie przez farmaceutów opieki farmaceutycznej. Nikt nie ma chyba wątpliwości, że wymierne korzyści są obecne tam, gdzie opieka farmaceutyczna jest prawidłowo realizowana. Te pozytywne rezultaty dostrzegli eksperci Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), którzy już wiele lat temu, bo w roku 1993, w swym sprawozdaniu z II Spotkania w Tokio pisali o trzech zasadniczych beneficjentach tego procesu. Są nimi zatem pacjenci, społeczeństwa oraz rządy państw, w których obecna jest w codziennej praktyce aptecznej opieka farmaceutyczna. Eksperci WHO podkreślają, że mimo olbrzymich różnic w systemach opieki zdrowotnej w różnych krajach, idea opieki farmaceutycznej może być realizowana w każdym kraju, bez względu na różnice w warunkach rozwoju społeczno – ekonomicznego. Oczywiście, czynniki społeczno – ekonomiczne mają poważny wpływ na opiekę zdrowotną, regularne stosowanie produktów leczniczych i rozwój opieki farmaceutycznej. Wynika to z faktu, że wszędzie tam, gdzie społeczeństwo starzeje się, gdzie rozprzestrzeniają się choroby przewlekłe, pojawia się konieczność stosowania szerszej gamy produktów leczniczych, a farmakoterapia staje się najczęściej stosowanym sposobem leczenia w każdych warunkach.
Z tych też powodów dla bezpiecznej, ekonomicznej i korzystnej opieki zdrowotnej winna być uwzględniana właściwa farmakoterapia, o czym bez wątpienia winni decydować farmaceuci sprawujący opiekę farmaceutyczną. Z kolei skutki niewłaściwego stosowania produktów leczniczych są poważne zarówno dla indywidualnych pacjentów, jak i całych społeczeństw. Stąd też wielkiego znaczenia upatrywać należy w opiece farmaceutycznej, która jak to wynika z jej definicji, dąży do zapewnienie prawidłowego i skutecznego przebiegu farmakoterapii. Oczywiście we wszystkich krajach niezbędne są środki na zapewnienie racjonalnego i ekonomicznie korzystnego stosowania produktów leczniczych, i to bez względu na poziom rozwoju tych krajów. Z tych też powodów farmaceuci mają do odegrania kluczową rolę w spełnianiu indywidualnych i społecznych potrzeb w tym zakresie. Eksperci WHO po raz kolejny zwrócili uwagę na ogrom zadań, jaki spoczywa współcześnie na farmaceutach przy okazji wydania uniwersalnego i jedynego w swym rodzaju podręcznika do sprawowania opieki farmaceutycznej – Developing pharmacy practice. A focus on patient care. Handbook – 2006 edition.
Opieka farmaceutyczna, uwzględniając zasady przyjęte przez WHO w ścisłej współpracy z Międzynarodową Federacją Farmaceutyczną – FIP jest filozofią, w myśl której osobą odnoszącą wymierne korzyści z tych działań aptekarza jest pacjent. Opieka farmaceutyczna koncentruje się na postawach, zachowaniach, zainteresowaniach, etyce, obowiązkach, wiedzy, doświadczeniu, odpowiedzialności i umiejętności farmaceuty w zapewnieniu takiej farmakoterapii, która doprowadzi do uzyskania określonych wyników poprawiających jakość zdrowia pacjenta i jakość jego życia.
Mimo, że definicja opieki farmaceutycznej odnosi się do procesu farmakoterapii indywidualnego pacjenta, eksperci WHO rozszerzają korzyści opieki farmaceutycznej wskazując na społeczeństwo, jako całość, jednocześnie uznając farmaceutę za członka zespołu opieki zdrowotnej, który może uczestniczyć w procesie zapobiegania chorobie na równi z innymi członkami tego zespołu. Dlatego też obowiązki farmaceuty WHO dzieli na te, które odnoszą się do indywidualnego pacjenta oraz takie, które dotyczą ogółu społeczeństwa. WHO uznaje opiekę farmaceutyczną za nadrzędną filozofię zawodową, do zrealizowania której powinni dążyć wszyscy farmaceuci. Uwzględniając różne stany rozwoju opieki zdrowotnej i usług farmaceutycznych w różnych krajach, farmaceuci będą zmuszeni wykorzystywać swoje umiejętności, doświadczenie, a przede wszystkim rozwagę i rozsądek zawodowy w ustalaniu priorytetów związanych z uzyskaniem powyższego celu. Bardzo istotne znaczenie w optymalnym wykorzystaniu ogromnych środków zarówno ludzkich jak i finansowych ma zespołowe podejście w sprostaniu ciągłe rosnącym i niezmiernie zmieniającym się potrzebom opieki zdrowotnej w poszczególnych krajach. Stąd też, mimo że opieka farmaceutyczna jest domeną farmaceutów, to nie może ona być sprawowana w oderwaniu od innych usług zdrowotnych świadczonych na rzecz pacjenta. Winna być świadczona w ścisłej współpracy nie tylko z samymi pacjentami, ale także lekarzami, pielęgniarkami i innymi osobami zaangażowanymi w proces opieki zdrowotnej. Dla każdego farmaceuty uczestniczącego w takim zespole nadrzędne w jego postępowaniu winny być zasady wyartykułowane w dokumencie „Dobra Praktyka Apteczna” Międzynarodowej Federacji Farmaceutycznej. Pewnym novum, na jakie wskazują eksperci WHO jest fakt, że w niektórych krajach coraz większa liczba chorych leczona jest kompleksowo w różnego rodzaju ośrodkach opieki pośredniej, bądź też w domach. Wiąże się to m.in. z wydłużaniem się średniej długości życia co z kolei powoduje wzrost populacji ludzi w wieku podeszłym. Podobny wpływ wykazuje także spowodowana aspektami ekonomicznymi ogólnoświatowa tendencja do skracania okresu pobytu pacjentów w szpitalach. Stąd też WHO uważa, że opieka farmaceutyczna winna rozszerzyć się poza tradycyjny obszar oddziaływania, czyli poza pomieszczenie apteczne oraz, że farmaceuci winni zacieśniać wzajemną współpracę w celu zapewnienia ciągłości opieki farmaceutycznej.
W dalszej części dokumentu eksperci WHO wymieniają elementy opieki farmaceutycznej w odniesieniu do indywidualnego pacjenta, które opisują w sposób wyczerpujący proces opieki farmaceutycznej, której świadczenie wymaga konsekwencji i zgodnej współpracy farmaceuty z pacjentem. Przy czym farmaceuta winien umieć wykorzystywać całą swoją wiedzę do określenie rodzaju opieki farmaceutycznej wymaganej przez każdego pacjenta. Wśród przykładów, które wymagają bezwzględnie zastosowania opieki farmaceutycznej wymienia się;
– pacjentów szczególnie podatnych na działania niepożądane z uwagi na niesprawność układów fizjologicznych np. noworodki, ludzie w podeszłym wieku z niewydolnością nerek wątroby czy też niewydolnością oddechową,
– pacjentów, którzy w celu uzyskania optymalnych wyników wymagają stałej oceny i zmian farmakoterapii np. diabetycy, astmatycy nadciśnieniowcy, chorzy z niewydolnością krążenia,
– pacjentów z polipragmazją, czyli otrzymujących wiele produktów leczniczych, z powodu czego narażeni są na zwiększone ryzyko wystąpienia złożonych interakcji lek – lek, lek –choroba lub lek – pożywienie,
– pacjentów wymagających stosowania szczególnie toksycznych produktów leczniczych, zwłaszcza gdy są one dawkowane, podawane lub stosowane niewłaściwie np. leki przeciwnowotworowe, środki chemioterapeutyczne, leki obniżające krzepliwość krwi, narkotyki parenteralne,
– pacjentów, u których ostra faza choroby może być niebezpieczna dla życia, jeżeli przepisany produkt leczniczy będzie nieskuteczny lub stosowany niewłaściwie np. niektóre zakażenia czy ciężkie biegunki.
W indywidualnym ujęciu na opiekę farmaceutyczną składają się różne działania, które podjęte w całości lub częściowo, stanowią olbrzymią wartość dodaną do procesu farmakoterapii dzięki korzystnemu wpływowi na bezpieczne i ekonomiczne stosowanie produktów leczniczych, co prowadzi do uzyskania lepszych wyników i usprawnienie opieki zdrowotnej. Wśród tych działań wymienia się następujące;
– Uzyskanie i utrwalenie informacji dotyczących stosowania produktów leczniczych oraz odpowiednich informacji o stanie zdrowia pacjenta, o ile danymi tymi nie dysponuje farmaceuta.
– Identyfikacja i ocena:
1. problemów lekowych (działania niepożądane, interakcje lekowe, niewłaściwe stosowanie produktów leczniczych),
2. objawów zgłaszanych przez pacjenta,
3. okoliczności dokonywanej samo diagnozy i decyzja, czy wystarczy podjęcie działania przez samego farmaceutę, czy, jeżeli jest to konieczne, we współpracy z innymi uczestnikami zespołu opieki zdrowotnej.
– Rozpoczęcie lub modyfikacja farmakoterapii albo innego postępowania leczniczego przez:
a. niezależne działania (produkty lecznicze, które mogą być wydane bez recepty lub alternatywna nie wymagająca stosowania produktów leczniczych, np. zmiana stylu i sposobu życia, pomoc medyczna),
b. działania wymagające współpracy ( zawsze w odniesieniu do produktów leczniczych wydawanych wyłącznie na receptę).
– Przygotowanie i wydanie produktu leczniczego ( łącznie z dokonaniem jego wyboru, oceną recepty, przygotowaniem, opakowaniem i oznakowaniem).
– W zależności od sytuacji ustalenie wspólnie z lekarzem i/lub pacjentem właściwego celu leczenia.
– Zaplanowanie i wdrożenie planu opieki farmaceutycznej (edukacja, zgłębianie wiedzy, konsultacje ).
– Monitorowanie wyników zastosowanej farmakoterapii i odpowiednia kontynuacja działań (ewentualne rozpoczęcie cyklu opieki farmaceutycznej od nowa ).
W zbiorowym społecznym podejściu do opieki farmaceutycznej należy zauważyć, że farmaceuci indywidualnie, oraz jako zawód, mają do spełnienia ważną misję w korzystnym wpływie na politykę lekową, stosowanie produktów leczniczych oraz efekty ich stosowania, jak również na inne zagadnienie związane z opieką zdrowotną. W wielu przypadkach mogą spełniać je we współpracy i innymi zawodami medycznymi.
Opieka farmaceutyczna wobec całego społeczeństwa obejmuje:
a. Udział w określaniu polityki lekowej wraz z opracowywaniem rozporządzeń w tym zakresie,
b. Opracowywanie wskazań i kryteriów dla receptariuszy,
c. Współpracę z innymi zawodami medycznymi w opracowywaniu postępowania leczniczego a szczególnie w odniesieniu do procesu farmakoterapii,
d. Projektowanie i monitorowanie systemu zakupów i dystrybucji produktów leczniczych wraz z warunkami ich transportu, przechowywania i rozmieszczania (np. w skali całego kraju, regionu czy instytucji np. szpitala),
e. Opracowywanie i wytwarzanie w ramach praktyki zawodowej produktów leczniczych o najwyższej jakości,
f. Farmaceutów, jako źródło obiektywnych informacji o produktach leczniczych, odpowiadających za budowę i strukturę systemu informacji o zatruciach i systemu informacji o produktach leczniczych, systemu monitorowania niepożądanych działań produktów leczniczych,
g. Inicjowanie i podejmowanie przez farmaceutów prac badawczych w odniesieniu do farmakoterapii, z uwzględnieniem badań klinicznych, farmakoepidemiologicznych i praktyki farmaceutycznej, ekonomiki służby zdrowia, oceny dokumentacji procedur medycznych i wyników tych badań w celu usprawnienia wszystkich spraw związanych z opieką farmaceutyczna,
h. Szkolenie przedstawicieli zawodów medycznych uczestniczących w opiece farmaceutycznej,
i. Rozwijanie, ocenę i dokumentację działań związanych z opieką farmaceutyczną,
j. Uczestnictwo w skriningu zdrowotnym (np. cukrzycy czy wysokim poziomie cholesterolu),
k. Udział w promocji zdrowia i w oświacie zdrowotnej (np. właściwe stosowanie produktów leczniczych, walka z nałogiem palenia tytoniu, uświadamianie i akcje szczepień ochronnych, zapobieganie nadużywania produktów leczniczych, higiena, planowanie rodziny, profilaktyka AIDS),
l. Opracowanie norm zawodowych i procesu kontroli,
m. Ustalenie i utrzymywanie odpowiednio wykwalifikowanych kadr aptecznych.
Na zakończenie zacytuję fragment z mego artykułu Opieka farmaceutyczna ratunkiem dla aptek, który ukazał się w numerze 11 (179) 2008 Czasopisma Aptekarskiego. „Naszym (czytaj farmaceutów) zadaniem jest potwierdzić, wykazać i udokumentować, że także w Polsce, tak jak w innych krajach na całym świecie, opieka farmaceutyczna przynosi olbrzymie korzyści. Po pierwsze, w postaci oszczędności środków wydatkowanych na produkty lecznicze. Po drugie, w efekcie opieki farmaceutycznej pacjenci nią objęci rzadziej trafiają do szpitala z powodu powikłań polekowych lub z powodu niestosowania się do zaleceń lekarza w zakresie przepisanego im sposobu dawkowania produktów leczniczych (non-compliance).”
A już na sam koniec przytoczę uwagę, z którą choć nie mogę się w pełni zgodzić, to uważam jest w niej sporo prawdy: „Farmaceuci powinni ruszyć się zza lady i zacząć służyć społeczeństwu, dostarczając mu nie tylko pigułek, ale przede wszystkim w trosce o jego dobro – usług w postaci opieki nad i w trakcie procesu farmakoterapii. Dla zawodu farmaceuty nie ma żadnej przyszłości w zwykłym dyspensowaniu produktów leczniczych – leków. Jak się coraz częściej przekonujemy, ten rodzaj działalności z powodzeniem mogą zastąpić Internet, maszyny i/lub kiepsko wykształcony technik. Sam fakt, że farmaceuci posiadają wysokiej klasy akademickie wykształcenie oraz ogromną wiedzę i doświadczenie, wskazuje, iż winni oni służyć społeczeństwu jako profesjonaliści w systemie opieki zdrowotnej w sposób diametralnie inny i lepszy niż to czynią obecnie. {Z dokumentu: Pharmaceutical Care, European development in concepts, implementation, and research: a reviev, Pharm.World. Sci. 2004 Dec; 26(6);303-11}.
Opieka farmaceutyczna, uwzględniając zasady przyjęte przez WHO w ścisłej współpracy z Międzynarodową Federacją Farmaceutyczną – FIP jest filozofią, w myśl której osobą odnoszącą wymierne korzyści z tych działań aptekarza jest pacjent. Opieka farmaceutyczna koncentruje się na postawach, zachowaniach, zainteresowaniach, etyce, obowiązkach, wiedzy, doświadczeniu, odpowiedzialności i umiejętności farmaceuty w zapewnieniu takiej farmakoterapii, która doprowadzi do uzyskania określonych wyników poprawiających jakość zdrowia pacjenta i jakość jego życia.
Mimo, że definicja opieki farmaceutycznej odnosi się do procesu farmakoterapii indywidualnego pacjenta, eksperci WHO rozszerzają korzyści opieki farmaceutycznej wskazując na społeczeństwo, jako całość, jednocześnie uznając farmaceutę za członka zespołu opieki zdrowotnej, który może uczestniczyć w procesie zapobiegania chorobie na równi z innymi członkami tego zespołu. Dlatego też obowiązki farmaceuty WHO dzieli na te, które odnoszą się do indywidualnego pacjenta oraz takie, które dotyczą ogółu społeczeństwa. WHO uznaje opiekę farmaceutyczną za nadrzędną filozofię zawodową, do zrealizowania której powinni dążyć wszyscy farmaceuci. Uwzględniając różne stany rozwoju opieki zdrowotnej i usług farmaceutycznych w różnych krajach, farmaceuci będą zmuszeni wykorzystywać swoje umiejętności, doświadczenie, a przede wszystkim rozwagę i rozsądek zawodowy w ustalaniu priorytetów związanych z uzyskaniem powyższego celu. Bardzo istotne znaczenie w optymalnym wykorzystaniu ogromnych środków zarówno ludzkich jak i finansowych ma zespołowe podejście w sprostaniu ciągłe rosnącym i niezmiernie zmieniającym się potrzebom opieki zdrowotnej w poszczególnych krajach. Stąd też, mimo że opieka farmaceutyczna jest domeną farmaceutów, to nie może ona być sprawowana w oderwaniu od innych usług zdrowotnych świadczonych na rzecz pacjenta. Winna być świadczona w ścisłej współpracy nie tylko z samymi pacjentami, ale także lekarzami, pielęgniarkami i innymi osobami zaangażowanymi w proces opieki zdrowotnej. Dla każdego farmaceuty uczestniczącego w takim zespole nadrzędne w jego postępowaniu winny być zasady wyartykułowane w dokumencie „Dobra Praktyka Apteczna” Międzynarodowej Federacji Farmaceutycznej. Pewnym novum, na jakie wskazują eksperci WHO jest fakt, że w niektórych krajach coraz większa liczba chorych leczona jest kompleksowo w różnego rodzaju ośrodkach opieki pośredniej, bądź też w domach. Wiąże się to m.in. z wydłużaniem się średniej długości życia co z kolei powoduje wzrost populacji ludzi w wieku podeszłym. Podobny wpływ wykazuje także spowodowana aspektami ekonomicznymi ogólnoświatowa tendencja do skracania okresu pobytu pacjentów w szpitalach. Stąd też WHO uważa, że opieka farmaceutyczna winna rozszerzyć się poza tradycyjny obszar oddziaływania, czyli poza pomieszczenie apteczne oraz, że farmaceuci winni zacieśniać wzajemną współpracę w celu zapewnienia ciągłości opieki farmaceutycznej.
W dalszej części dokumentu eksperci WHO wymieniają elementy opieki farmaceutycznej w odniesieniu do indywidualnego pacjenta, które opisują w sposób wyczerpujący proces opieki farmaceutycznej, której świadczenie wymaga konsekwencji i zgodnej współpracy farmaceuty z pacjentem. Przy czym farmaceuta winien umieć wykorzystywać całą swoją wiedzę do określenie rodzaju opieki farmaceutycznej wymaganej przez każdego pacjenta. Wśród przykładów, które wymagają bezwzględnie zastosowania opieki farmaceutycznej wymienia się;
– pacjentów szczególnie podatnych na działania niepożądane z uwagi na niesprawność układów fizjologicznych np. noworodki, ludzie w podeszłym wieku z niewydolnością nerek wątroby czy też niewydolnością oddechową,
– pacjentów, którzy w celu uzyskania optymalnych wyników wymagają stałej oceny i zmian farmakoterapii np. diabetycy, astmatycy nadciśnieniowcy, chorzy z niewydolnością krążenia,
– pacjentów z polipragmazją, czyli otrzymujących wiele produktów leczniczych, z powodu czego narażeni są na zwiększone ryzyko wystąpienia złożonych interakcji lek – lek, lek –choroba lub lek – pożywienie,
– pacjentów wymagających stosowania szczególnie toksycznych produktów leczniczych, zwłaszcza gdy są one dawkowane, podawane lub stosowane niewłaściwie np. leki przeciwnowotworowe, środki chemioterapeutyczne, leki obniżające krzepliwość krwi, narkotyki parenteralne,
– pacjentów, u których ostra faza choroby może być niebezpieczna dla życia, jeżeli przepisany produkt leczniczy będzie nieskuteczny lub stosowany niewłaściwie np. niektóre zakażenia czy ciężkie biegunki.
W indywidualnym ujęciu na opiekę farmaceutyczną składają się różne działania, które podjęte w całości lub częściowo, stanowią olbrzymią wartość dodaną do procesu farmakoterapii dzięki korzystnemu wpływowi na bezpieczne i ekonomiczne stosowanie produktów leczniczych, co prowadzi do uzyskania lepszych wyników i usprawnienie opieki zdrowotnej. Wśród tych działań wymienia się następujące;
– Uzyskanie i utrwalenie informacji dotyczących stosowania produktów leczniczych oraz odpowiednich informacji o stanie zdrowia pacjenta, o ile danymi tymi nie dysponuje farmaceuta.
– Identyfikacja i ocena:
1. problemów lekowych (działania niepożądane, interakcje lekowe, niewłaściwe stosowanie produktów leczniczych),
2. objawów zgłaszanych przez pacjenta,
3. okoliczności dokonywanej samo diagnozy i decyzja, czy wystarczy podjęcie działania przez samego farmaceutę, czy, jeżeli jest to konieczne, we współpracy z innymi uczestnikami zespołu opieki zdrowotnej.
– Rozpoczęcie lub modyfikacja farmakoterapii albo innego postępowania leczniczego przez:
a. niezależne działania (produkty lecznicze, które mogą być wydane bez recepty lub alternatywna nie wymagająca stosowania produktów leczniczych, np. zmiana stylu i sposobu życia, pomoc medyczna),
b. działania wymagające współpracy ( zawsze w odniesieniu do produktów leczniczych wydawanych wyłącznie na receptę).
– Przygotowanie i wydanie produktu leczniczego ( łącznie z dokonaniem jego wyboru, oceną recepty, przygotowaniem, opakowaniem i oznakowaniem).
– W zależności od sytuacji ustalenie wspólnie z lekarzem i/lub pacjentem właściwego celu leczenia.
– Zaplanowanie i wdrożenie planu opieki farmaceutycznej (edukacja, zgłębianie wiedzy, konsultacje ).
– Monitorowanie wyników zastosowanej farmakoterapii i odpowiednia kontynuacja działań (ewentualne rozpoczęcie cyklu opieki farmaceutycznej od nowa ).
W zbiorowym społecznym podejściu do opieki farmaceutycznej należy zauważyć, że farmaceuci indywidualnie, oraz jako zawód, mają do spełnienia ważną misję w korzystnym wpływie na politykę lekową, stosowanie produktów leczniczych oraz efekty ich stosowania, jak również na inne zagadnienie związane z opieką zdrowotną. W wielu przypadkach mogą spełniać je we współpracy i innymi zawodami medycznymi.
Opieka farmaceutyczna wobec całego społeczeństwa obejmuje:
a. Udział w określaniu polityki lekowej wraz z opracowywaniem rozporządzeń w tym zakresie,
b. Opracowywanie wskazań i kryteriów dla receptariuszy,
c. Współpracę z innymi zawodami medycznymi w opracowywaniu postępowania leczniczego a szczególnie w odniesieniu do procesu farmakoterapii,
d. Projektowanie i monitorowanie systemu zakupów i dystrybucji produktów leczniczych wraz z warunkami ich transportu, przechowywania i rozmieszczania (np. w skali całego kraju, regionu czy instytucji np. szpitala),
e. Opracowywanie i wytwarzanie w ramach praktyki zawodowej produktów leczniczych o najwyższej jakości,
f. Farmaceutów, jako źródło obiektywnych informacji o produktach leczniczych, odpowiadających za budowę i strukturę systemu informacji o zatruciach i systemu informacji o produktach leczniczych, systemu monitorowania niepożądanych działań produktów leczniczych,
g. Inicjowanie i podejmowanie przez farmaceutów prac badawczych w odniesieniu do farmakoterapii, z uwzględnieniem badań klinicznych, farmakoepidemiologicznych i praktyki farmaceutycznej, ekonomiki służby zdrowia, oceny dokumentacji procedur medycznych i wyników tych badań w celu usprawnienia wszystkich spraw związanych z opieką farmaceutyczna,
h. Szkolenie przedstawicieli zawodów medycznych uczestniczących w opiece farmaceutycznej,
i. Rozwijanie, ocenę i dokumentację działań związanych z opieką farmaceutyczną,
j. Uczestnictwo w skriningu zdrowotnym (np. cukrzycy czy wysokim poziomie cholesterolu),
k. Udział w promocji zdrowia i w oświacie zdrowotnej (np. właściwe stosowanie produktów leczniczych, walka z nałogiem palenia tytoniu, uświadamianie i akcje szczepień ochronnych, zapobieganie nadużywania produktów leczniczych, higiena, planowanie rodziny, profilaktyka AIDS),
l. Opracowanie norm zawodowych i procesu kontroli,
m. Ustalenie i utrzymywanie odpowiednio wykwalifikowanych kadr aptecznych.
Na zakończenie zacytuję fragment z mego artykułu Opieka farmaceutyczna ratunkiem dla aptek, który ukazał się w numerze 11 (179) 2008 Czasopisma Aptekarskiego. „Naszym (czytaj farmaceutów) zadaniem jest potwierdzić, wykazać i udokumentować, że także w Polsce, tak jak w innych krajach na całym świecie, opieka farmaceutyczna przynosi olbrzymie korzyści. Po pierwsze, w postaci oszczędności środków wydatkowanych na produkty lecznicze. Po drugie, w efekcie opieki farmaceutycznej pacjenci nią objęci rzadziej trafiają do szpitala z powodu powikłań polekowych lub z powodu niestosowania się do zaleceń lekarza w zakresie przepisanego im sposobu dawkowania produktów leczniczych (non-compliance).”
A już na sam koniec przytoczę uwagę, z którą choć nie mogę się w pełni zgodzić, to uważam jest w niej sporo prawdy: „Farmaceuci powinni ruszyć się zza lady i zacząć służyć społeczeństwu, dostarczając mu nie tylko pigułek, ale przede wszystkim w trosce o jego dobro – usług w postaci opieki nad i w trakcie procesu farmakoterapii. Dla zawodu farmaceuty nie ma żadnej przyszłości w zwykłym dyspensowaniu produktów leczniczych – leków. Jak się coraz częściej przekonujemy, ten rodzaj działalności z powodzeniem mogą zastąpić Internet, maszyny i/lub kiepsko wykształcony technik. Sam fakt, że farmaceuci posiadają wysokiej klasy akademickie wykształcenie oraz ogromną wiedzę i doświadczenie, wskazuje, iż winni oni służyć społeczeństwu jako profesjonaliści w systemie opieki zdrowotnej w sposób diametralnie inny i lepszy niż to czynią obecnie. {Z dokumentu: Pharmaceutical Care, European development in concepts, implementation, and research: a reviev, Pharm.World. Sci. 2004 Dec; 26(6);303-11}.
dr n. farm. Tadeusz Bąbelek
fot. Fotolia
