Rejestracje i nowości na rynku 2014.
REJESTRACJE I NOWOŚCI
NA RYNKU 2014
Prezes Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych wydał 599 pozwoleń na dopuszczenie do obrotu w Polsce produktów leczniczych przeznaczonych do stosowania u ludzi (2013: 786; 2012: 1269; 2011: 1413; 2010: 1344; 2009: 1164; 2008: 753), w tym 586 pozwoleń dla nowych produktów leczniczych (2013: 769; 2012: 1254; 2011: 1373; 2010: 1323; 2009: 1121; 2008: 736) i 13 nowych pozwoleń dla produktów leczniczych, które już wcześniej były zarejestrowane (2013: 9; 2012: 15; 2011: 40; 2010: 21; 2009: 43; 2008: 17). W sumie zostało zarejestrowanych 336 marek produktów leczniczych (2013: 424; 2012: 615; 2011: 711; 2010: 652; 2009: 523; 2008: 382). Podane liczby nie obejmują pozwoleń dla surowców farmaceutycznych, które nie są ujęte w „Urzędowym Wykazie Produktów Leczniczych Dopuszczonych do Obrotu na Terytorium Rzeczypospolitej Polskiej”, a wykaz zarejestrowanych surowców farmaceutycznych nie jest publikowany ani nie jest podawany do wiadomości publicznej w internetowym Biuletynie Informacji Publicznej.
Komisja Europejska w ramach procedury centralnej wydała 74 decyzje o dopuszczeniu do obrotu produktów leczniczych przeznaczonych do stosowania u ludzi (2013: 81; 2012: 65; 2011: 78; 2010: 53; 2009: 111; 2008: 55), w tym 37 decyzji (tabela 1.) dla produktów leczniczych zawierających nowe substancje czynne lub ich połączenia albo oznaczonych jako leki sieroce (2013: 36; 2012: 25; 2011: 23; 2010: 17; 2009: 31; 2008: 25) i 37 decyzji dla produktów leczniczych o substancjach czynnych już wcześniej zarejestrowanych w tej procedurze (2013: 45; 2012: 40; 2011: 55; 2010: 36; 2009: 80; 2008: 30). W sumie zostały zarejestrowane 74 marki produktów leczniczych (2013: 81; 2012: 65; 2011: 78; 2010: 53; 2009: 110; 2008: 55).
Tabela 1. Nowe substancje czynne lub substancje czynne dopuszczone jako leki sieroce*, zarejestrowane centralnie w Unii Europejskiej w roku 2014.
|
Klasa ATC |
Substancja czynna |
|
A05AA |
Cholic acid* |
|
A06AH |
Naloxegol |
|
A10BX |
Albiglutide |
|
A10BX |
Dulaglutide |
|
A10BX |
Empagliflozin |
|
A16AB |
Elosulfase alfa* |
|
B02BD |
Nonacog gamma |
|
B02BD |
Simoctocog alfa |
|
C02KX |
Riociguat |
|
D02BB |
Afamelanotide* |
|
J04AA |
4-aminosalicylic acid* |
|
J04AK |
Bedaquiline* |
|
J04AK |
Delamanid* |
|
J05AB |
Sofosbuvir |
|
J05AE |
Simeprevir |
|
J05AX |
Daclatasvir |
|
J05AX |
Dolutegravir |
|
J05AX |
Ledipasvir |
|
L01XC |
Obinutuzumab* |
|
L01XC |
Ramucirumab* |
|
L01XE |
Cabozantinib* |
|
L01XE |
Ibrutinib* |
|
L01XE |
Nintedanib |
|
L01XE |
Trametinib |
|
L01XX |
Idelalisib |
|
L01XX |
Olaparib* |
|
L03AB |
Peginterferon beta-1a |
|
L04AA |
Vedolizumab |
|
L04AC |
Siltuximab* |
|
M09AX |
Ataluren* |
|
N05AE |
Lurasidone |
|
R03BB |
Umeclidinium bromide |
|
V03AE |
Sucroferric oxyhydroxide |
|
V03AX |
Ketoconazole* |
|
V09AX |
Florbetaben [18F] |
|
V09AX |
Flutemetamol [18F] |
|
V09IA |
Technetium [99mTc] tilmanocept |
Do sprzedaży wprowadzono 305 marek produktów leczniczych (w roku 2013: 277; w roku 2012: 276; w roku 2011: 265; w roku 2010: 335; w roku 2009: 254; w roku 2008: 227).
Tabela 2. Liczba wydanych decyzji rejestracyjnych dla produktów leczniczych w poszczególnych miesiącach roku 2014.
|
2014 |
Decyzje rejestracyjne |
|
|
PL |
UE |
|
|
Styczeń |
31 |
6 |
|
Luty |
46 |
3 |
|
Marzec |
57 |
7 |
|
Kwiecień |
66 |
12 |
|
Maj |
46 |
8 |
|
Czerwiec |
74 |
1 |
|
Lipiec |
50 |
6 |
|
Sierpień |
49 |
3 |
|
Wrzesień |
38 |
7 |
|
Październik |
63 |
1 |
|
Listopad |
37 |
12 |
|
Grudzień |
42 |
8 |
|
2014 |
599 |
74 |
Tabela 3. Podział zarejestrowanych i wprowadzonych na rynek w 2014 roku marek produktów leczniczych według kategorii dostępności.
|
Kategoria dostępności |
Marki produktów leczniczych |
||
|
PL |
UE |
Na rynku |
|
|
Rp – produkt leczniczy wydawany z przepisu lekarza (na receptę) |
242 |
35 |
230 |
|
Rpz – produkt leczniczy wydawany na receptę do zastrzeżonego stosowania, przez lekarza mającego doświadczenie w diagnozowaniu i leczeniu pacjentów z chorobą, do leczenia której lek jest przeznaczony |
10 |
39 |
25 |
|
Rpw – lek odurzający lub psychotropowy wydawany wyłącznie z przepisu lekarza na recepcie oznaczonej symbolem Rpw |
4 |
– |
5 |
|
Lz – produkt leczniczy stosowany wyłącznie w lecznictwie zamkniętym |
25 |
– |
7 |
|
OTC – produkt leczniczy wydawany bez przepisu lekarza (dostępny bez recepty) |
55 |
0 |
38 |
Kategorie dostępności Rpw i Lz istnieją tylko w polskich przepisach prawnych dotyczących produktów leczniczych; nie obejmują produktów z centralnej rejestracji UE. Przedstawiony podział zarejestrowanych produktów leczniczych nie uwzględnia ewentualnych porejestracyjnych zmian kategorii dostępności – podana jest kategoria dostępności obowiązująca w dniu rejestracji.
Tabela 4. Podział zarejestrowanych i wprowadzonych na rynek w 2014 roku marek produktów leczniczych według pierwszego poziomu klasyfikacji ATC (14 klas).
|
Klasa ATC |
Marki produktów leczniczych |
||
|
PL |
UE |
Na rynku |
|
|
A – Przewód pokarmowy i metabolizm |
30 |
10 |
25 |
|
B – Krew i układ krwiotwórczy |
15 |
3 |
13 |
|
C – Układ sercowo-naczyniowy |
43 |
2 |
57 |
|
D – Leki stosowane w dermatologii |
9 |
2 |
16 |
|
G – Układ moczowo-płciowy i hormony płciowe |
30 |
3 |
22 |
|
H – Leki hormonalne działające ogólnie, z wyłączeniem hormonów płciowych i insulin |
5 |
0 |
1 |
|
J – Leki przeciwzakaźne działające ogólnie |
35 |
11 |
25 |
|
L – Leki przeciwnowotworowe i wpływające na układ odpornościowy |
25 |
14 |
33 |
|
M – Układ mięśniowo-szkieletowy |
36 |
3 |
15 |
|
N – Układ nerwowy |
57 |
7 |
67 |
|
P – Leki przeciwpasożytnicze, środki owadobójcze i repelenty |
0 |
0 |
0 |
|
R – Układ oddechowy |
25 |
12 |
20 |
|
S – Narządy zmysłów |
18 |
2 |
11 |
|
V – Preparaty różne |
8 |
5 |
0 |
|
Suma |
336 |
74 |
305 |
Liczba produktów leczniczych rejestrowanych w poszczególnych klasach ATC zależy od różnych czynników. Najważniejsze z nich to: liczba możliwych chorób, do leczenia których leki z danej klasy są przewidziane oraz liczba wygasających w ciągu roku i w poprzedzającym go czasie patentów na sprawdzone w lecznictwie z dobrym skutkiem substancje czynne. Mniejsze znaczenie dla rejestracji w procedurze narodowej oraz w unijnych procedurach wzajemnego uznania i zdecentralizowanej, które są objęte decyzjami Prezesa Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, ma liczba wprowadzanych do lecznictwa nowych substancji czynnych, gdyż większość z nich jest obecnie rejestrowana w ramach unijnej procedury scentralizowanej prowadzonej przez Europejską Agencję Produktów Leczniczych (EMA). Większość produktów leczniczych rejestrowanych przez Prezesa Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych stanowią więc preparaty generyczne. Podobną tendencję można zaobserwować także wśród produktów leczniczych rejestrowanych centralnie przez Komisję Europejską. Należy zauważyć, że niektóre podmioty odpowiedzialne rejestrują produkty lecznicze z tą samą substancją czynną i w tych samych prezentacjach pod kilkoma nazwami handlowymi.
Należy pamiętać, że nie wszystkie rejestrowane w danym roku marki są zupełnie nowe – zestawienie obejmuje także marki produktów już obecnych na rynku lub zarejestrowanych wcześniej, dla których w danym roku rejestrowane są nowe postaci lub dawki.
Duża liczba rejestrowanych i wprowadzanych na rynek nowych marek produktów leczniczych znacznie utrudnia posługiwanie się nazwami handlowymi. Istotne znaczenie mają więc nazwy międzynarodowe produktów leczniczych, których jest mniej, a dla produktów z tych samych grup terapeutycznych tworzone są na podobnej zasadzie, co ułatwia ich zapamiętywanie i kojarzenie z klasą terapeutyczną.
Tabela 5. Podział zarejestrowanych i wprowadzonych na rynek w 2014 roku w klasie A marek produktów leczniczych według drugiego poziomu klasyfikacji ATC (16 klas).
|
A – Przewód pokarmowy i metabolizm |
Marki produktów leczniczych |
||
|
PL |
UE |
Na rynku |
|
|
A01 – Preparaty stomatologiczne |
1 |
0 |
0 |
|
A02 – Leki stosowane w zaburzeniach związanych z nadkwaśnością |
15 |
0 |
10 |
|
A03 – Leki stosowane w czynnościowych zaburzeniach żołądkowo-jelitowych |
2 |
0 |
2 |
|
A04 – Leki przeciw wymiotom i mdłościom |
0 |
0 |
1 |
|
A05 – Leczenie wątroby, pęcherzyka żółciowego i dróg żółciowych |
2 |
1 |
0 |
|
A06 – Leki przeczyszczające |
1 |
1 |
1 |
|
A07 – Leki przeciwbiegunkowe, przeciwzapalne i przeciwzakaźne stosowane w chorobach jelit |
2 |
0 |
2 |
|
A08 – Środki do leczenia otyłości |
0 |
0 |
0 |
|
A09 – Leki poprawiające trawienie, włącznie z enzymami |
0 |
0 |
0 |
|
A10 – Leki stosowane w cukrzycy |
4 |
7 |
7 |
|
A11 – Witaminy |
0 |
0 |
0 |
|
A12 – Substancje mineralne |
2 |
0 |
1 |
|
A13 – Preparaty tonizujące |
0 |
0 |
0 |
|
A14 – Leki anaboliczne stosowane ogólnie |
0 |
0 |
0 |
|
A15 – Preparaty pobudzające apetyt |
0 |
0 |
0 |
|
A16 – Inne leki działające na przewód pokarmowy i metabolizm |
1 |
1 |
1 |
|
Suma |
30 |
10 |
25 |
Biorąc pod uwagę substancje czynne wiodącymi w klasie A były:
– PL: inhibitory pompy protonowej (15 marek), w tym omeprazol (8 marek) i pantoprazol (6 marek) oraz przeciwcukrzycowe metformina (2 marki) i gliklazyd (2 marki);
– UE: leki stosowane w cukrzycy (7 marek z różnymi substancjami czynnymi);
– nowości na rynku: inhibitory pompy protonowej (10 marek), w tym ezomeprazol, omeprazol i pantoprazol (po 3 marki) oraz przeciwcukrzycowe połączenie metforminy z sitagliptyną (2 marki).
Tabela 6. Podział zarejestrowanych i wprowadzonych na rynek w 2014 roku w klasie B marek produktów leczniczych według drugiego poziomu klasyfikacji ATC (5 klas).
|
B – Krew i układ krwiotwórczy |
Marki produktów leczniczych |
||
|
PL |
UE |
Na rynku |
|
|
B01 – Leki przeciwzakrzepowe |
6 |
1 |
8 |
|
B02 – Leki przeciwkrwotoczne |
1 |
2 |
1 |
|
B03 – Leki stosowane w niedokrwistości |
0 |
0 |
1 |
|
B05 – Substytuty osocza i płyny do wlewów |
8 |
0 |
0 |
|
B06 – Inne preparaty stosowane w hematologii |
0 |
0 |
3 |
|
Suma |
15 |
3 |
13 |
Biorąc pod uwagę substancje czynne wiodącymi w klasie B były:
– PL: inhibitory agregacji płytek krwi (5 marek), w tym cilostazol (3 marki);
– UE: rekombinowane czynniki krzepnięcia krwi (2 marki);
– nowości na rynku: inhibitory agregacji płytek krwi (7 marek), w tym cilostazol (4 marki) i klopidogrel (2 marki).
Tabela 7. Podział zarejestrowanych i wprowadzonych na rynek w 2014 roku w klasie C marek produktów leczniczych według drugiego poziomu klasyfikacji ATC (9 klas).
|
C – Układ sercowo-naczyniowy |
Marki produktów leczniczych |
||
|
PL |
UE |
Na rynku |
|
|
C01 – Leki nasercowe |
0 |
0 |
3 |
|
C02 – Leki obniżające ciśnienie tętnicze krwi |
3 |
1 |
0 |
|
C03 – Leki moczopędne |
3 |
0 |
4 |
|
C04 – Leki rozszerzające naczynia obwodowe |
0 |
0 |
0 |
|
C05 – Leki ochraniające naczynia |
4 |
0 |
1 |
|
C07 – Leki blokujące receptory b-adrenergiczne |
2 |
1 |
10 |
|
C08 – Blokery kanału wapniowego |
3 |
0 |
4 |
|
C09 – Leki działające na układ renina-angiotensyna |
19 |
0 |
29 |
|
C10 – Leki wpływające na stężenie lipidów |
9 |
0 |
6 |
|
Suma |
43 |
2 |
57 |
Biorąc pod uwagę substancje czynne wiodącymi w klasie C były:
– PL: połączenia antagonistów angiotensyny II z innymi lekami obniżającymi ciśnienie tętnicze krwi (10 marek), w tym z moczopędnym hydrochlorotiazydem (8 marek), w tym połączenia telmisartanu z hydrochlorotiazydem (4 marki) i walsartanu z hydrochlorotiazydem (3 marki); połączenia inhibitorów konwertazy angiotensyny z innymi lekami obniżającymi ciśnienie tętnicze krwi (8 marek), w tym połączenia ramiprylu z amlodypiną (3 marki), enalaprylu z lerkanidypiną (2 marki) oraz peryndoprylu z amlodypiną i indapamidem (2 marki); inhibitory reduktazy hydroksymetyloglutarylo-koenzymu A (4 marki), w tym atorwastatyna (2 marki); połączenie atorwastatyny z amlodypiną (4 marki);
– UE: każda zarejestrowana marka zawierała inną substancję czynną;
– nowości na rynku: połączenia antagonistów angiotensyny II z moczopędnym hydrochlorotiazydem (12 marek), w tym połączenie telmisartanu z hydrochlorotiazydem (5 marek), walsartanu z hydrochlorotiazydem (4 marki) i losartanu z hydrochlorotiazydem (2 marki); selektywne leki blokujące receptory b‑adrenergiczne (9 marek), w tym bisoprolol (4 marki), metoprolol (2 marki) i nebiwolol (2 marki); antagoniści angiotensyny II (7 marek), w tym kandesartan (2 marki), losartan (2 marki), walsartan (2 marki); inhibitory reduktazy hydroksymetyloglutarylo-koenzymu A (6 marek), w tym atorwastatyna (2 marki), rosuwastatyna (2 marki) i simwastatyna (2 marki); inhibitor konwertazy angiotensyny ramipryl (4 marki); selektywne blokery kanału wapniowego (3 marki), w tym amlodypina (2 marki); połączenie peryndoprylu z amlodypiną i indapamidem (2 marki); leki moczopędne indapamid (2 marki) i eplerenon (2 marki).
Tabela 8. Podział zarejestrowanych i wprowadzonych na rynek w 2014 roku w klasie D marek produktów leczniczych według drugiego poziomu klasyfikacji ATC (11 klas).
|
D – Leki stosowane w dermatologii |
Marki produktów leczniczych |
||
|
PL |
UE |
Na rynku |
|
|
D01 – Leki przeciwgrzybicze stosowane w dermatologii |
4 |
0 |
4 |
|
D02 – Preparaty zmiękczające i osłaniające |
1 |
1 |
0 |
|
D03 – Środki do leczenia ran i owrzodzeń |
0 |
0 |
0 |
|
D04 – Leki przeciwświądowe, włączając przeciwhistaminowe, znieczulające itp. |
0 |
0 |
0 |
|
D05 – Leki przeciw łuszczycy |
1 |
0 |
0 |
|
D06 – Antybiotyki i chemioterapeutyki stosowane w dermatologii |
0 |
0 |
3 |
|
D07 – Kortykosteroidy – preparaty dermatologiczne |
1 |
0 |
4 |
|
D08 – Środki antyseptyczne i dezynfekujące |
1 |
0 |
0 |
|
D09 – Opatrunki z lekami |
0 |
0 |
0 |
|
D10 – Preparaty przeciwtrądzikowe |
0 |
0 |
3 |
|
D11 – Inne leki dermatologiczne |
1 |
1 |
2 |
|
Suma |
9 |
2 |
16 |
Biorąc pod uwagę substancje czynne wiodącymi w klasie D były:
– PL: miejscowe leki przeciwgrzybiczne (4 marki), w tym terbinafina (2 marki);
– UE: każda zarejestrowana marka zawierała inną substancję czynną;
– nowości na rynku: silnie działający kortykosteroid furoinian mometazonu (3 marki).
Tabela 9. Podział zarejestrowanych i wprowadzonych na rynek w 2014 roku w klasie G marek produktów leczniczych według drugiego poziomu klasyfikacji ATC (4 klasy).
|
G – Układ moczowo-płciowy i hormony płciowe |
Marki produktów leczniczych |
||
|
PL |
UE |
Na rynku |
|
|
G01 – Leki ginekologiczne przeciwzakaźne i antyseptyczne |
0 |
0 |
1 |
|
G02 – Inne preparaty ginekologiczne |
2 |
0 |
2 |
|
G03 – Hormony płciowe i środki wpływające na czynność układu płciowego |
18 |
2 |
11 |
|
G04 – Leki urologiczne |
10 |
1 |
8 |
|
Suma |
30 |
3 |
22 |
Biorąc pod uwagę substancje czynne wiodącymi w klasie G były:
– PL: hormonalne środki antykoncepcyjne zawierające jednofazowe połączenie progestagenu z estrogenem (17 marek), w tym połączenia drospirenon+etinylestradiol (8 marek), dezogestrel+etinylestradiol (3 marki) i dienogest+etinylestradiol (3 marki); stosowane w zaburzeniach erekcji inhibitory swoistej dla cGMP fosfodiesterazy typu 5 (4 marki), w tym sildenafil (2 marki) i tadalafil (2 marki); lek urologiczny solifenacyna (2 marki); inhibitor 5α-reduktazy testosteronu dutasteryd (2 marki);
– UE: każda zarejestrowana marka zawierała inną substancję czynną;
– nowości na rynku: hormonalne środki antykoncepcyjne zawierające jednofazowe połączenie progestagenu z estrogenem (8 marek), w tym połączenia drospirenon+etinylestradiol (3 marki), dezogestrel+etinylestradiol (2 marki) i chlormadynon+etinylestradiol (2 marki); stosowane w zaburzeniach erekcji inhibitory swoistej dla cGMP fosfodiesterazy typu 5 (4 marki), w tym sildenafil (3 marki); inhibitor 5α-reduktazy testosteronu finasteryd (2 marki).
Tabela 10. Podział zarejestrowanych i wprowadzonych na rynek w 2014 roku w klasie H marek produktów leczniczych według drugiego poziomu klasyfikacji ATC (5 klas).
|
H – Leki hormonalne działające ogólnie, z wyłączeniem hormonów płciowych i insulin |
Marki produktów leczniczych |
||
|
PL |
UE |
Na rynku |
|
|
H01 – Hormony przysadki i podwzgórza oraz ich analogi |
0 |
0 |
0 |
|
H02 – Kortykosteroidy działające ogólnie |
3 |
0 |
1 |
|
H03 – Leki stosowane w chorobach tarczycy |
1 |
0 |
0 |
|
H04 – Hormony trzustki |
0 |
0 |
0 |
|
H05 – Homeostaza wapnia |
1 |
0 |
0 |
|
Suma |
5 |
0 |
1 |
Biorąc pod uwagę substancje czynne wiodącymi w klasie L były:
– PL: glukokortykoidy (3 marki), w tym metylprednizolon (2 marki).
Tabela 11. Podział zarejestrowanych i wprowadzonych na rynek w 2014 roku w klasie J marek produktów leczniczych według drugiego poziomu klasyfikacji ATC (6 klas).
|
J – Leki przeciwzakaźne działające ogólnie |
Marki produktów leczniczych |
||
|
PL |
UE |
Na rynku |
|
|
J01 – Leki przeciwbakteryjne działające ogólnie |
20 |
0 |
16 |
|
J02 – Leki przeciwgrzybicze działające ogólnie |
9 |
0 |
4 |
|
J04 – Leki przeciwprątkowe |
0 |
3 |
0 |
|
J05 – Leki przeciwwirusowe działające ogólnie |
5 |
8 |
3 |
|
J06 – Surowice odpornościowe i immunoglobuliny |
1 |
0 |
0 |
|
J07 – Szczepionki |
0 |
0 |
2 |
|
Suma |
35 |
11 |
25 |
Biorąc pod uwagę substancje czynne wiodącymi w klasie J były:
– PL: przeciwgrzybicze pochodne triazolu (8 marek), w tym worykonazol (6 marek) i itrakonazol (2 marki); przeciwbakteryjny syntetyczny oksazolidynon linezolid (5 marek); fluorochinolony (4 marki), w tym moksyfloksacyna (3 marki); cefalosporyna pierwszej generacji cefazolina (2 marki); cefalosporyna czwartej generacji cefepim (2 marki); pochodna nitrofuranu furazydyna (2 marki); leki przeciwwirusowe walgancycklowir (2 marki) i dizoproksyl tenofowiru (2 marki);
– UE: każda zarejestrowana marka zawierała inną substancję czynną, ale na uwagę zasługują rejestracje 3 substancji o działaniu przeciwprątkowym do leczenia gruźlicy wielolekoopornej: kwas 4-aminosalicylowy, bedakilina i delamanid;
– nowości na rynku: makrolid azytromycyna (3 marki), przeciwgrzybicze pochodne triazolu (4 marki), w tym itrakonazol (2 marki); połączenie amoksycyliny z kwasem klawulanowym (2 marki); karbapenem meropenem (2 marki); fluorochinolony (3 marki), w tym moksyfloksacyna (2 marki); przeciwbakteryjny syntetyczny oksazolidynon linezolid (2 marki).
Tabela 12. Podział zarejestrowanych i wprowadzonych na rynek w 2014 roku w klasie L marek produktów leczniczych według drugiego poziomu klasyfikacji ATC (4 klasy).
|
L – Leki przeciwnowotworowe i wpływające na układ odpornościowy |
Marki produktów leczniczych |
||
|
PL |
UE |
Na rynku |
|
|
L01 – Leki przeciwnowotworowe |
25 |
9 |
25 |
|
L02 – Leki hormonalne |
0 |
0 |
2 |
|
L03 – Środki pobudzające układ odpornościowy |
0 |
2 |
2 |
|
L04 – Leki hamujące układ odpornościowy |
0 |
3 |
4 |
|
Suma |
25 |
14 |
33 |
Biorąc pod uwagę substancje czynne wiodącymi w klasie L były:
– PL: inhibitor kinazy białkowej imatynib (8 marek); leki alkilujące (7 marek), w tym bendamustyna (5 marek); pochodna podofilotoksyny etopozyd (2 marki); związek platyny cisplatyna (2 marki);
– UE: każda zarejestrowana marka zawierała inną substancję czynną, ale na uwagę zasługują rejestracje kolejnych 4 inhibitorów kinazy białkowej oraz 2 przeciwciał monoklonalnych (tabela 1.);
– nowości na rynku: antymetabolit pochodna pirymidyny kapecytabina (11 marek); inhibitor kinazy białkowej imatynib (8 marek); lek alkilujący temozolomid (2 marki).
Tabela 13. Podział zarejestrowanych i wprowadzonych na rynek w 2014 roku w klasie M marek produktów leczniczych według drugiego poziomu klasyfikacji ATC (6 klas).
|
M – Układ mięśniowo-szkieletowy |
Marki produktów leczniczych |
||
|
PL |
UE |
Na rynku |
|
|
M01 – Leki przeciwzapalne i przeciwreumatyczne |
18 |
0 |
6 |
|
M02 – Leki stosowane miejscowo w bólach stawów i mięśni |
3 |
0 |
1 |
|
M03 – Środki zwiotczające mięśnie |
4 |
0 |
1 |
|
M04 – Leki przeciw dnie moczanowej |
1 |
0 |
0 |
|
M05 – Leki stosowane w chorobach kości |
10 |
2 |
7 |
|
M09 – Inne leki stosowane w chorobach układu mięśniowo-szkieletowego |
0 |
1 |
0 |
|
Suma |
36 |
3 |
15 |
Biorąc pod uwagę substancje czynne wiodącymi w klasie M były:
– PL: niesterydowe leki przeciwzapalne i przeciwreumatyczne pochodne kwasu propionowego (15 marek), w tym ibuprofen (11 marek) oraz połączenie ibuprofen+pseudoefedryna (2 marki); leki wpływające na strukturę i mineralizację kości z grupy bifosfonianów (10 marek), w tym kwas zoledronowy (5 marek) i kwas ibandronowy (3 marki); środki zwiotczające mięśnie działające obwodowo (4 marki), w tym cisatrakurium (2 marki) i rokuronium (2 marki); koksyby (3 marki), w tym celekoksyb (2 marki);
– UE: lek wpływający na strukturę i mineralizację kości z grupy bifosfonianów kwas zoledronowy (2 marki);
– nowości na rynku: leki wpływające na strukturę i mineralizację kości z grupy bifosfonianów (7 marek), w tym kwas zoledronowy (4 marki) i kwas alendronowy (2 marki); glukozamina (2 marki).
Tabela 14. Podział zarejestrowanych i wprowadzonych na rynek w 2014 roku w klasie N marek produktów leczniczych według drugiego poziomu klasyfikacji ATC (7 klas).
|
N – Układ nerwowy |
Marki produktów leczniczych |
||
|
PL |
UE |
Na rynku |
|
|
N01 – Środki znieczulające |
6 |
0 |
1 |
|
N02 – Leki przeciwbólowe |
17 |
0 |
18 |
|
N03 – Leki przeciwpadaczkowe |
4 |
2 |
7 |
|
N04 – Leki przeciw chorobie Parkinsona |
1 |
0 |
3 |
|
N05 – Leki psychotropowe |
3 |
2 |
4 |
|
N06 – Psychoanaleptyki |
21 |
2 |
29 |
|
N07 – Inne leki działające na układ nerwowy |
5 |
1 |
5 |
|
Suma |
57 |
7 |
67 |
Biorąc pod uwagę substancje czynne wiodącymi w klasie N były:
– PL: leki przeciw otępieniu starczemu (12 marek), w tym memantyna (11 marek); przeciwdepresyjne selektywne inhibitory zwrotnego wychwytu serotoniny (6 marek), w tym escytalopram (4 marki); leki przeciwpadaczkowe (4 marki), w tym lewetyracetam (2 marki); leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe (8 marek), w tym anilid paracetamol (2 marki) i preparaty złożone z paracetamolem (6 marek); połączenie tramadol+paracetamol (2 marki); alkaloid opium oksykodon (2 marki); nootropowy piracetam (2 marki); środek stosowany w uzależnieniach nikotyna (2 marki); gaz medyczny podtlenek azotu (2 marki);
– UE: każda zarejestrowana marka zawierała inną substancję czynną;
– nowości na rynku: leki przeciw otępieniu starczemu (16 marek), w tym memantyna (13 marek) i rywastygmina (3 marki); lek przeciwpadaczkowy lewetyracetam (7 marek); leki przeciwdepresyjne (11 marek), w tym selektywne inhibitory zwrotnego wychwytu serotoniny (8 marek), w tym escytalopram (5 marek); leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe (11 marek), w tym anilid paracetamol (4 marki) i preparaty złożone z paracetamolem (6 marek); przeciwbólowe połączenie tramadol+paracetamol (2 marki); opioid tapentadol (2 marki); agoniści dopaminy przeciw chorobie Parkinsona (3 marki), w tym ropinirol (2 marki); leki psychotropowe (4 marki), w tym neuroleptyk olanzapina (2 marki); środek stosowany w uzależnieniach nikotyna (2 marki).
W klasie P (leki przeciwpasożytnicze – w tym przeciw malarii) w roku 2014 nie zarejestrowano ani nie wprowadzono na rynek żadnej nowej marki produktu leczniczego.
Tabela 15. Podział zarejestrowanych i wprowadzonych na rynek w 2014 roku w klasie R marek produktów leczniczych według drugiego poziomu klasyfikacji ATC (6 klas).
|
R – Układ oddechowy |
Marki produktów leczniczych |
||
|
PL |
UE |
Na rynku |
|
|
R01 – Preparaty stosowane do nosa |
6 |
0 |
4 |
|
R02 – Preparaty stosowane w chorobach gardła |
1 |
0 |
0 |
|
R03 – Leki stosowane w obturacyjnych chorobach dróg oddechowych |
6 |
12 |
4 |
|
R05 – Leki stosowane w kaszlu i przeziębieniach |
7 |
0 |
6 |
|
R06 – Leki przeciwhistaminowe działające ogólnie |
5 |
0 |
6 |
|
R07 – Inne leki działające na układ oddechowy |
0 |
0 |
0 |
|
Suma |
25 |
12 |
20 |
Biorąc pod uwagę substancje czynne wiodącymi w klasie R były:
– PL: kortykosteroidy stosowane miejscowo do nosa (5 marek), w tym furoinian mometazonu (4 marki); leki przeciwhistaminowe (5 marek), w tym dezloratadyna (2 marki); mukolityki (3 marki), w tym ambroksol (2 marki); wziewne połączenie formoterolu z budesonidem (2 marki); przeciwkaszlowy dekstrometorfan (2 marki);
– UE: wziewne leki adrenergiczne stosowane w obturacyjnych chorobach dróg oddechowych (11 marek), w tym połączenia formoterolu z budesonidem (5 marek), formoterolu z bromkiem aklidynium (2 marki) i wilanterolu z bromkiem umeklidynium (2 marki);
– nowości na rynku: leki przeciwhistaminowe (6 marek), w tym dezloratadyna (3 marki) i lewocetyryzyna (2 marki); kortykosteroidy stosowane miejscowo do nosa (3 marki), w tym furoinian mometazonu (2 marki); przeciwkaszlowy butamirat (2 marki).
Tabela 16. Podział zarejestrowanych i wprowadzonych na rynek w 2014 roku w klasie S marek produktów leczniczych według drugiego poziomu klasyfikacji ATC (3 klasy).
|
S – Narządy zmysłów |
Marki produktów leczniczych |
||
|
PL |
UE |
Na rynku |
|
|
S01 – Leki okulistyczne |
18 |
2 |
11 |
|
S02 – Leki otologiczne |
0 |
0 |
0 |
|
S03 – Leki okulistyczne i otologiczne |
0 |
0 |
0 |
|
Suma |
18 |
2 |
11 |
Biorąc pod uwagę substancje czynne wiodącymi w klasie S były:
– PL: analogi prostaglandyn (9 marek), w tym trawoprost (5 marek) i bimatoprost (3 marki); antybiotyki (4 marki), w tym moksyfloksacyna (3 marki); lek przeciwalergiczny olopatadyna (2 marki);
– UE: każda zarejestrowana marka zawierała inną substancję czynną;
– nowości na rynku: analogi prostaglandyn (4 marki), w tym latanoprost (2 marki); połączenie leku blokującego receptory b-adrenergiczne timololu z inhibitorem anhydrazy węglanowej dorzolamidem (2 marki);
Tabela 17. Podział zarejestrowanych i wprowadzonych na rynek w 2014 roku w klasie V marek produktów leczniczych według drugiego poziomu klasyfikacji ATC (9 klas).
|
V – Preparaty różne |
Marki produktów leczniczych |
||
|
PL |
UE |
Na rynku |
|
|
V01 – Alergeny |
0 |
0 |
0 |
|
V03 – Inne środki stosowane w lecznictwie |
1 |
2 |
0 |
|
V04 – Środki diagnostyczne |
1 |
0 |
0 |
|
V06 – Odżywki |
0 |
0 |
0 |
|
V07 – Wszystkie inne środki nielecznicze |
0 |
0 |
0 |
|
V08 – Środki cieniujące |
2 |
0 |
0 |
|
V09 – Radiofarmaceutyki diagnostyczne |
2 |
3 |
0 |
|
V10 – Radiofarmaceutyki lecznicze |
2 |
0 |
0 |
|
V20 – Opatrunki |
0 |
0 |
0 |
|
Suma |
8 |
5 |
0 |
Biorąc pod uwagę substancje czynne wiodącymi w klasie V były:
– PL: paramagnetyczny środek cieniujący kwas gadoterowy (2 marki);
– UE: każda zarejestrowana marka zawierała inną substancję czynną.
Tabela 18. Podmioty odpowiedzialne, które zarejestrowały w Polsce w 2014 roku najwięcej marek produktów leczniczych.
|
Podmiot odpowiedzialny |
Marki produktów leczniczych |
|
Teva |
14 |
|
Actavis |
12 |
|
Zentiva |
12 |
|
Fresenius Kabi |
11 |
|
Krka |
11 |
|
Polpharma |
9 |
|
Sandoz |
9 |
|
Adamed |
8 |
|
Biofarm |
8 |
|
Hasco-Lek |
8 |
|
PharmaSwiss |
8 |
|
Strides Arcolab |
8 |
Tabela 19. Podmioty odpowiedzialne, które zarejestrowały w Unii Europejskiej w 2014 roku w ramach procedury scentralizowanej najwięcej marek produktów leczniczych.
|
Podmiot odpowiedzialny |
Marki produktów leczniczych |
|
Janssen-Cilag |
7 |
|
Teva |
7 |
|
Glaxo |
6 |
|
Eli Lilly |
4 |
Tabela 20. Podmioty odpowiedzialne, które wprowadziły na rynek w Polsce w 2014 roku najwięcej marek produktów leczniczych.
|
Podmiot odpowiedzialny |
Marki produktów leczniczych |
|
Actavis |
19 |
|
Krka |
19 |
|
Polpharma |
14 |
|
Teva |
14 |
|
Synoptis |
13 |
|
Aurobindo |
12 |
|
Zentiva |
11 |
|
123ratio |
9 |
|
Axxon |
7 |
Zestawienia nie uwzględniają dokonywanych dla niektórych produktów leczniczych porejestracyjnych zmian podmiotów odpowiedzialnych – uwzględniony jest stan na dzień rejestracji produktu leczniczego.
W ciągu roku następuje pewna rotacja, gdyż dla niektórych produktów leczniczych zarejestrowanych w Polsce pozwolenia wygasają: nie są przedłużane przez podmioty odpowiedzialne lub wygasają na mocy art. 31a ust. 1 ustawy Prawo farmaceutyczne (sunset clause), gdy przez 3 lata od daty rejestracji produkt leczniczy z danego pozwolenia nie zostanie wprowadzony do obrotu – dla takich produktów leczniczych Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych nie prowadzi jednak i nie publikuje osobnych bieżących wykazów, dlatego nie zostały one uwzględnione w poniższych zestawieniach.
Oprócz tego w ciągu roku następują porejestracyjne zmiany nazw handlowych zarejestrowanych produktów leczniczych, na skutek czego niektóre marki znikają z wykazów rejestracyjnych, a na ich miejsce mogą pojawić się inne. Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych nie prowadzi jednak i nie publikuje osobnych bieżących wykazów dokonanych zmian porejestracyjnych.
W roku 2014 na stronie internetowej Centrum Systemów Informacyjnych Ochrony Zdrowia została udostępniona wyszukiwarka z Rejestru Produktów Leczniczych (http://pub.rejestrymedyczne.csioz.gov.pl/), lecz jej przydatność w powyższym zakresie jest ograniczona, gdyż aby wyszukać zmianę porejestracyjną należałoby najpierw wiedzieć, czego należy szukać. Baza wyszukiwarki, dzięki wprowadzanym aktualizacjom w zakresie nowych rejestracji, może jednak stanowić cenne uzupełnienie w stosunku do publikowanego corocznie „Urzędowego Wykazu Produktów Leczniczych Dopuszczonych do Obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej” – obecnie według stanu na dzień 1 stycznia 2015 (http://dziennikmz.mz.gov.pl/DUM_MZ/2015/15/akt.pdf), szczególnie w zakresie dostępności treści charakterystyk produktów leczniczych i ulotki dla pacjenta.
Problem stanowią jednak produkty lecznicze, dla których podmioty odpowiedzialne złożyły w terminie wnioski o przedłużenie rejestracji, ale nie zostały one dotychczas rozpatrzone przez Urząd. Po upływie terminu ważności pozwolenia takie produkty lecznicze nie są uwzględniane w „Urzędowym Wykazie”, choć do czasu rozpatrzenia wniosku o rerejestrację mogą być nadal wprowadzane na rynek i znajdować się w obrocie handlowym. Ponadto w wyszukiwarce nadal są widoczne produkty lecznicze, dla których został skrócony okres ważności pozwolenia.
Mankamentem wyszukiwarki jest brak informacji, dla jakiej daty przedstawia stan Rejestru Produktów Leczniczych.
Należy także mieć na uwadze, że w odniesieniu do produktów leczniczych rejestrowanych centralnie przez Komisję Europejską najbardziej aktualne i kompletne są informacje źródłowe dostępne na stronie Europejskiej Agencji Leków (http://www.ema.europa.eu/ema/) – w powyższym zakresie Rejestr Produktów Leczniczych prezentowany w wyszukiwarce CSIOZ może nie być kompletny – spośród leków zarejestrowanych w roku 2014 brak: Clopidogrel/Acetylsalicylic acid Teva (EU/1/14/942), Daklinza (EU/1/14/939), Rezolsta (EU/1/14/967), Velphoro (EU/1/14/943).
SKRÓCENIA OKRESU WAŻNOŚCI POZWOLEŃ
Niektóre produkty lecznicze są skreślane z Rejestru na wniosek podmiotów odpowiedzialnych. Wykaz produktów leczniczych usuniętych z centralnego unijnego rejestru prowadzi i publikuje na bieżąco Komisja Europejska. Natomiast Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych od roku 2012 przygotowuje zestawienia produktów leczniczych skreślonych z rejestru na wniosek podmiotów odpowiedzialnych, jednak nie publikuje ich na swojej stronie internetowej lub w Biuletynie Informacji Publicznej, lecz jedynie udostępnia Ministerstwu Zdrowia, Głównemu Inspektoratowi Farmaceutycznemu, Narodowemu Funduszowi Zdrowia i Naczelnej Izbie Aptekarskiej.
W roku 2014 Prezes Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych wydał, na wniosek podmiotów odpowiedzialnych, 506 decyzji o skróceniu okresu ważności pozwolenia (2013: 862; 2012: 545), oznaczających skreślenie z Rejestru 197 marek produktów leczniczych (2013: 308; 2012: 254). Warto zwrócić uwagę, że liczby te stanowią odpowiednio ponad 84% i ok. 59% w stosunku do wydanych w roku 2014 decyzji rejestracyjnych i zarejestrowanych marek produktów leczniczych (2013: odpowiednio 110% i 73%; 2012: odpowiednio 43% i 41%).
W roku 2014 Komisja Europejska wycofała z unijnego Rejestru, na wniosek podmiotów odpowiedzialnych, 14 marek produktów leczniczych (2013: 10; 2012: 19), co stanowi 14% w stosunku do liczby zarejestrowanych marek produktów leczniczych (2013: 12%; 2012: 29%).
Tabela 21. Liczba wydanych decyzji o skróceniu okresu ważności pozwolenia produktów leczniczych w poszczególnych miesiącach roku 2014.
|
2014 |
Decyzje skracające |
|
|
PL |
UE |
|
|
Styczeń |
37 |
0 |
|
Luty (UE) |
– |
0 |
|
Marzec (UE) |
– |
1 |
|
Luty – marzec (PL)* |
86 |
– |
|
Kwiecień |
40 |
0 |
|
Maj |
31 |
1 |
|
Czerwiec |
60 |
0 |
|
Lipiec |
84 |
4 |
|
Sierpień (UE) |
– |
2 |
|
Wrzesień (UE) |
– |
2 |
|
Sierpień – wrzesień (PL)* |
51 |
– |
|
Październik |
58 |
4 |
|
Listopad |
18 |
0 |
|
Grudzień |
41 |
0 |
|
2014 |
506 |
14 |
*Urząd Rejestracji udostępnił zbiorcze zestawienia za luty i marzec oraz sierpień i wrzesień 2014
Tabela 22. Podział marek produktów leczniczych, dla których w 2014 roku skrócono okres ważności pozwolenia, według pierwszego poziomu klasyfikacji ATC (14 klas).
|
Klasa ATC |
Marki produktów leczniczych |
|
|
PL |
UE |
|
|
A – Przewód pokarmowy i metabolizm |
30 |
1 |
|
B – Krew i układ krwiotwórczy |
5 |
3 |
|
C – Układ sercowo-naczyniowy |
44 |
2 |
|
D – Leki stosowane w dermatologii |
3 |
0 |
|
G – Układ moczowo-płciowy i hormony płciowe |
9 |
1 |
|
H – Leki hormonalne działające ogólnie, z wyłączeniem hormonów płciowych i insulin |
3 |
1 |
|
J – Leki przeciwzakaźne działające ogólnie |
9 |
3 |
|
L – Leki przeciwnowotworowe i wpływające na układ odpornościowy |
23 |
1 |
|
M – Układ mięśniowo-szkieletowy |
12 |
0 |
|
N – Układ nerwowy |
43 |
2 |
|
P – Leki przeciwpasożytnicze, środki owadobójcze i repelenty |
0 |
0 |
|
R – Układ oddechowy |
12 |
0 |
|
S – Narządy zmysłów |
2 |
0 |
|
V – Preparaty różne |
2 |
0 |
|
Suma |
197 |
14 |
Tabela 23. Podział marek produktów leczniczych, dla których w 2014 roku skrócono okres ważności pozwolenia, według kategorii dostępności.
|
Kategoria dostępności |
Marki produktów leczniczych |
|
|
PL |
UE |
|
|
Rp – produkt leczniczy wydawany z przepisu lekarza (na receptę) |
162 |
10 |
|
Rpz – produkt leczniczy wydawany na receptę do zastrzeżonego stosowania, przez lekarza mającego doświadczenie w diagnozowaniu i leczeniu pacjentów z chorobą, do leczenia której lek jest przeznaczony |
3 |
4 |
|
Rpw – lek odurzający lub psychotropowy wydawany wyłącznie z przepisu lekarza na recepcie oznaczonej symbolem Rpw |
1 |
– |
|
Lz – produkt leczniczy stosowany wyłącznie w lecznictwie zamkniętym |
12 |
– |
|
OTC – produkt leczniczy wydawany bez przepisu lekarza (dostępny bez recepty) |
19 |
0 |
Kategorie dostępności Rpw i Lz występują w polskim systemie prawnym – ich odpowiednikiem w przepisach europejskich jest kategoria dostępności Rpz.
Tabela 24. Podmioty odpowiedzialne, na wniosek których skrócono w Polsce w 2014 roku okres ważności pozwoleń dla największej liczby marek produktów leczniczych.
|
Podmiot odpowiedzialny |
Marki produktów leczniczych |
|
Actavis |
17 |
|
Accord Healthcare |
16 |
|
Teva |
10 |
|
Stada |
8 |
|
Orion |
7 |
|
Pfizer |
7 |
|
Herbapol Lublin |
6 |
|
+pharma |
6 |
|
Sandoz |
6 |
|
Gedeon Richter |
5 |
Skrócenia okresu ważności pozwoleń wynikają najczęściej ze zmian polityki marketingowej firm farmaceutycznych, a także zmniejszenia zapotrzebowania na niektóre starsze leki zastępowane przez leki nowsze i lepsze lub zmniejszenia poziomu sprzedaży i opłacalności produkcji przy dużej konkurencji leków, rejestrowanych często w dużej liczbie marek dla tej samej substancji czynnej. Ponadto na skutek łączenia się firm farmaceutycznych następuje korekta asortymentu leków w połączonej firmie, skutkująca najczęściej skreśleniem z Rejestru jednej z dublujących się marek leków o tej samej substancji czynnej.
Liczba skreślonych z Rejestru marek leków w ramach klas terapeutycznych i substancji czynnych jest także pochodną liczby marek dotychczas zarejestrowanych. Najwięcej skróceń okresu ważności pozwoleń dotyczyło następujących grup produktów:
■ w Rejestrze polskim:
- klasa A – inhibitory pompy protonowej: 8 marek, w tym pantoprazol 4 marki, omeprazol 2 marki; nieinsulinowe leki przeciwcukrzycowe 7 marek, w tym gliklazyd 5 marek; antagonista serotoniny ondansetron 2 marki; preparaty wapnia 2 marki;
- klasa B – nieheparynowy inhibitor agregacji płytek krwi klopidogrel 4 marki;
- klasa C – inhibitory reduktazy hydroksymetyloglutarylo-koenzymu A 11 marek, w tym simwastatyna 5 marek, atorwastatyna 3 marki, rosuwastatyna 2 marki; selektywne leki blokujące receptory β-adrenergiczne 4 marki, w tym bisoprolol 2 marki i metoprolol 2 marki; selektywny antagonista wapnia amlodypina 3 marki; inhibitory konwertazy angiotensyny 4 marki, w tym peryndopryl 2 marki; połączenia inhibitorów konwertazy angiotensyny z lekami moczopędnymi 6 marek, w tym peryndopryl+indapamid 4 marki; antagoniści angiotensyny II 6 marek, w tym irbesartan 4 marki; połączenia antagonistów angiotensyny II z lekami moczopędnymi: 7 marek, w tym irbesartan+hydrochlorotiazyd 3 marki, losartan+hydrochlorotiazyd 2 marki;
- klasa D – lek przeciwgrzybiczy terbinafina do stosowania miejscowego i ogólnego (po 1 marce);
- klasa G – stosowany w zaburzeniach erekcji sildenafil 4 marki;
- klasa L – inhibitory aromatazy 8 marek, w tym letrozol 5 marek, eksemestan 2 marki; taksan docetaksel 2 marki; antybiotyk cytotoksyczny doksorubicyna 2 marki; inhibitor topoizomerazy-I irynotekan 2 marki; selektywnie hamujący układ odpornościowy mykofenolan mofetylu 2 marki;
- klasa M – wpływające na strukturę i mineralizację kości bifosfoniany 9 marek, w tym kwas ibandronowy 4 marki, kwas alendronowy 2 marki, kwas ryzedronowy 2 marki
- klasa N – leki przeciwpadaczkowe 10 marek, w tym lewetyracetam 7 marek, gabapentyna 2 marki; neuroleptyki 8 marek, w tym kwetiapina 4 marki, olanzapina 3 marki; antycholinoesterazy przeciw demencji 8 marek, w tym donepezyl 4 marki, rywastygmina 4 marki; przeciwbólowy i przeciwgorączkowy anilid paracetamol 3 marki;
- klasa R – antagonista receptorów leukotrienowych montelukast 6 marek; donosowy sympatykomimetyk ksylometazolina 2 marki; połączenie azelastyny z flutykazonem 2 marki;
■ w Rejestrze unijnym:
- klasa B – nieheparynowy inhibitor agregacji płytek krwi klopidogrel 2 marki.
Opracowanie: dr n. farm. Jarosław Filipek
Kierownik Działu Informacji o Produktach
Administrator Farmaceutycznej Bazy Danych
Przygotowanie zestawienia szczegółowego: Krystyna Skrzyńska
IMS Health
2015-03-31
Krajowa Baza Produktów Ochrony Zdrowia (KBPOZ)
