Farmakoterapia w geriatrii.

Publikacja – jak wskazuje tytuł – przedstawia informacje dotyczące diagnostyki, profilaktyki i farmakoterapii osób starszych. Ale jest to tylko część zawartości podręcznika. Na blisko siedmiuset stronach zaprezentowano bowiem prawie wszystko, co dotyczy dobrostanu pacjentów geriatrycznych. Zwraca przy tym uwagę dywersyfikacja podejścia, interdyscyplinarność ujęcia i niesztampowa formuła. Nie jest to bowiem książka dla konkretnego segmentu odbiorców, ale książka o pacjencie – seniorze i jego problemach – otwarta w swoim ujęciu na wszystkich przedstawicieli zawodów medycznych, a także na pacjentów i ich opiekunów.

Książkę należy pochwalić za wielowątkowość – znajdziemy oczywiście fakty dotyczące leków i leczenia, ale nie jest to podręcznik farmakodynamiki. Leki osadzone są raczej w ramach przypisanych im schorzeń, ujęte w perspektywie fizjologii i patofizjologii wytypowanych dolegliwości, charakterystycznych dla osób starszych. Co nie jest wcale takie oczywiste dla tego typu publikacji, ujęte zostały również informacje dotyczące wyrobów medycznych, zalecenia dotyczące pielęgnacji, żywienia, socjologii i psychologii wieku starczego. Co więcej – pojawiają się w niej informacje z dziedziny biofarmacji i technologii postaci leków.

Można powiedzieć, że książka nie stroni od żadnego tematu, który może być istotny dla pacjentów geriatrycznych, nawet jeśli jest to temat mało „akademicki”. Starsi potrzebują przecież pomocy w wielu bardzo prozaicznych, a istotnych dla utrzymania zdrowia czynnościach – przy aplikacji kropli do oczu czy utrzymaniu higieny trudniej dostępnych części ciała (plecy, stopy). W ich przypadku większej uważności wymaga także zaopatrzenie i dezynfekcja ran oraz właściwa higiena zębów i jamy ustnej. O tym, że jest to publikacja interdyscyplinarna, niech świadczy także imponujący wykaz autorów biorących udział w jej opracowaniu.

Krótka prezentacja poszczególnych części podręcznika powinna przekonać Czytelnika, że jest to wartościowa i unikatowa pozycja. Pierwsze strony to słowa wstępu, zapoznające z procesem starzenia się, przy czym obok fizjologicznego procesu omawiane jest również starzenie się „biograficzne”, czyli związane z losami jednostki i jej życiowymi doświadczeniami, w szczególności traumatycznymi. Jak się okazuje, dramatyczne przeżycia mogą mieć istotny wpływ na występowanie zaburzeń psychosomatycznych w wieku starczym.

W rozdziale „Osoba starsza w relacjach z ochroną zdrowia” znajdziemy omówienie kluczowych aspektów umiejętnej komunikacji z seniorem. Pamiętajmy, że jest to przede wszystkim empatia, przyjazne powitanie, używanie zrozumiałego słownictwa, aktywne słuchanie, wyważona gestykulacja i dostosowana do okoliczności mowa ciała. Do kontaktów z seniorami należy się właściwie przygotować. Pacjent starszy powinien być zawsze traktowany indywidualnie.

W dalszych częściach znajdziemy omówienie struktur, które mogą brać udział w sprawowaniu opieki nad starszymi. Co interesujące opisano rolę, jaką farmaceuta może spełniać w hospicjum, a także zadania medycyny paliatywnej. Poruszane są problemy, które zapewne nie zostałyby opisane w standardowym podręczniku farmakologii – rola starzenia się we własnym domu, znaczenie samostanowienia o sobie czy waga możliwości  wyrażenia „ostatniej woli”.

Znacząca część wydania omawia choroby charakterystyczne dla seniorów (takie jak między innymi osteoporoza, RZS, cukrzyca, POCHP, inkontynencja, przewlekłe bóle czy upadki, których przyczyną mogą być także leki). Przeczytamy również o onkologii geriatrycznej i paliatywnej.

Wartościowe jest, że książka przytacza rozliczne przykłady – „case studies”, które pomagają poznać i rozwiązać problem od strony praktycznej. Gorąco polecam ich lekturę farmaceutom specjalizującym się, ponieważ jedną z części egzaminu praktycznego jest właśnie rozwikłanie i omówienie „przypadku”.

W publikacji przytaczane są ponadto w postaci „przebitek”, wyniki badań naukowych w formie streszczenia. Tematyką korespondują one z treścią rozdziału i przywołują piśmiennictwo, co może być szczególnie przydatne dla osób, które z książki korzystają w celach naukowych, publicystycznych lub dla praktyków zainteresowanych aktualnymi doniesieniami medycznymi.

Zaletą podręcznika jest także to, że podczas lektury daje się odczuć, iż jest to publikacja nakierowana na Czytelnika, a nie – jak to czasem bywa – na Autora. Nie jest bowiem popisem wiedzy, ale jej solidną dawką przedstawioną językiem zrozumiałym i zajmującym.

Na zakończenie Czytelnik znajdzie katalog PRISCUS, czyli niemiecką propozycję leków potencjalnie niewłaściwych dla osób starszych.

mgr farm. Olga Sierpniowska

„Farmakoterapia w geriatrii”

Constanze Schäfer, Andrea Liekweg, Albrecht Eisert

Redakcja wydania I polskiego:

Barbara Bień, Zyta Beata Wojszel, Dariusz Pawlak, Katarzyna Wieczorowska-Tobis

Rok wydania 2017; oprawa miękka; Ilość stron  708; format B5

Wydawnictwo Medpharm Polska

Do wyczerpania się nakładu osoby, które zamówią bezpośrednio  w wydawnictwie MedPharm Polska (telefonicznie, mailowo albo w sklepie internetowym) „Farmakoterapię w geriatrii”, otrzymają bezpłatnie książkę „Diagnostyka obrazowa”, omawiającą choroby wewnętrzne  manifestujące się na skórze.