09.2012 – „Oxfordzki podręcznik praktycznego zastosowania leków.”

   „Lekarz jak dziecko powinnien pytać “dlaczego?” – nie tylko po to, by znaleźć ostateczne przyczyny choroby, ale by umożliwić wybranie najprostszej metody interwencji. Jakaś prosta zmiana we wczesnym etapie łańcucha zdarzeń może być wystarczająca, aby przeprowadzić skuteczne leczenie. Z punktu widzenia praktycznej pomocy: co nie może zostać opisane nie może zostać wyleczone. Seria podręczników oksfordzkich pomaga w poszukiwaniu odpowiedzi na trudne pytania o diagnozę pacjentów.” Tak do lektury zachęca słowo wstępu do cyklu książek wydanych nakładem Wydawnictwa Czelej. Charakteryzuje je „kieszonkowy” design – niewielkie stronnice (ok. 11×20 cm) oraz miękka, ale solidna oprawa, czym z pewnością odbiegają od klasycznych podręczników akademickich. Pomimo zastosowania formuły „wiedzy w pigułce” „Oxfordzki podręcznik praktycznego zastosowania leków” liczy ponad 600 stron! Jego pozytywnym wyróżnikiem jest zwracanie uwagi na deficytowe w klasycznych wydawnictwach informacje związane z porównywaniem poszczególnych leków do siebie. Można bowiem śmiało twierdzić, iż o zastosowaniu leku w zdiagnozowanym schorzeniu nie decyduje jego podobieństwo do reszty specyfików z danej grupy farmakoterapeutycznej, ale właśnie różnice, które powodują, iż w konkretnej sytuacji będzie on najbardziej przydatny. Jak konkludują autorzy – „podejście do farmakoterapii w sposób przypominający książkę kucharską należy uznać za dalece niewłaściwe, gdyż każdy przepisany lek tworzy indywidualne leczenie, w pewnym sensie eksperymentalne u danego pacjenta.” Zgodnie z obietnicą zawartą w tytule podręcznik omawia również „aspekty praktyczne” podawania leków – od omówienia dawek począwszy na technice aplikacji skończywszy. Chociaż np. sposób podania znieczulenia z lidokainy nie przekłada się bezpośrednio na czynności, które farmaceuta wykonuje w aptece, przeczytałam o tym z zainteresowaniem. Bibliografia farmaceutyczna nie opisuje na ogół tych zagadnień szczegółowo, pozostawiając tę tematykę dla autorów z zakresu np. pielęgniarstwa. Pomimo to uważam, że wszelkie wiadomości dotyczące sposobu dostarczenia leku do organizmu mogą być w pracy aptekarza potrzebne – chociażby po to, aby ułatwić porozumienie z personelem medycznym. W książce zaprezentowane są również wskazówki racjonalnej farmakoterapii m.in. dotyczące rozpoczęcia doustnego leczenia morfiną, czy wytyczne dotyczące odstawiania benzodiazepin.

Każdy rozdział zawiera kilka kluczowych sekcji obejmujących listę potencjalnych zastosowań leku, istotne przeciwwskazania, część na temat sposobów zastosowania danego leku, informacje na temat działań niepożądanych (ograniczone do tych najczęściej spotykanych i najpoważniejszych) i interakcji lekowych oraz zasady monitorowania danej terapii. Dla farmaceuty szczególnie interesująca jest sekcja poświęcona informowaniu pacjenta. Zawiera ona 2-3 kluczowe przestrogi, jakie powinien otrzymać pacjent rozpoczynający kurację danym lekiem. I tak na przykład pacjent otrzymujący lek do podania drogą donosową powinien dowiedzieć się, iż w jego przypadku należy unikać stosowania kropli obkurczających śluzówkę nosa.

Warto zwrócić uwagę, iż publikacja jest tłumaczeniem podręcznika osadzonego w realiach brytyjskich. Dla jednych może być to wadą, dla innych – możliwością poszerzenia swoich wiadomości o nowinki i rozwiązania farmakoterapeutyczne stosowane w Wielkiej Brytanii. Przykładowo można dowiedzieć się, że w Brytyjskim Spisie Leków nowo zarejestrowane produkty oznaczone są odwróconym czarnym trójkątem, co ma wzmóc czujność pracowników służby zdrowia na ewentualne powikłania rzadko występujące, które nie zostały wychwycone przed wprowadzeniem leku na rynek. Natknąć się można także na ciekawostki – na przykład w piśmiennictwie brytyjskim zestawienie difenoksylatu i atropiny funkcjonuje pod nazwą własną co-phenotrope (w podręczniku spolszczoną na „kofenotrop”).

Publikację ubarwiają miniaturowe (aczkolwiek czytelne) ryciny oraz wyróżnione rubryki „do zapamiętania”, zawierające najciekawsze i najważniejsze informacje. „Oxfordzki podręcznik praktycznego zastosowania leków” to lektura może nie obowiązkowa, ale wyróżniająca się swoją innowacyjną formułą i informacjami podanymi w sposób, jakiego trudno szukać w innych publikacjach.

„Oksfordzki podręcznik praktycznego zastosowania leków”
Duncan Richards, Jeffrey Aronson
Redakcja naukowa wydania polskiego: Krzysztof Tomasiewicz
637 strony, oprawa miękka, plastikowa