Farmaceutyczna Praga

sierpień 2009, nr 36/14 online

 

FARMACEUTYCZNA PRAGA

   Dla każdego polskiego aptekarza pobyt w Pradze powinien stać się nie tylko okazją do gruntownego zapoznania się z zabytkami tego bodaj najpiękniejszego europejskiego miasta, ale także z tamtejszą kulturą farmaceutyczną i zabytkami historii farmacji.

   Zacznijmy naszą wędrówką po farmaceutycznej Pradze od najważniejszego miejsca: od muzeum historii farmacji na Malej Stranie, przy ulicy Nerudovej. Mieści się ono w zabytkowej kamienicy „U zlateho lva”, pod numerem 32. Praskie muzeum farmacji, czyli Expozice historických lékáren, jest oddziałem czeskiego Muzeum Narodowego (Národní muzeum v Praze). Powstało w oryginalnych wnętrzach apteki „Pod Złotym Lwem” („U zlatého lva“), której kolejnymi właścicielami w XIX i XX wieku były aptekarskie rodziny Dittrichów i Grimów.
   W pierwszej sali muzeum zwiedzających witają oryginalne meble apteki „Pod Złotym Lwem”, noszące cechy klasycystyczne i biedermaierowskie. W centralnej części apteki, na wprost wejścia, umieszczono wkomponowaną w meble rzeźbę złotego lwa. Na półkach widzimy przepiękne naczynia apteczne, ze szkła przezroczystego, naczynia porcelanowe oraz drewniane. Na szufladach znajdują się oryginalne, emaliowane tabliczki informujące o znajdujących się w nich surowcach pochodzenia roślinnego i zwierzęcego.
   W drugiej sali muzeum uwagę zwracają potężne, cynowe naczynia do sporządzania teriaku i mitrydatu, pochodzące z przełomu XVII i XVIII wieku oraz marmurowe moździerze z początku XIX wieku. W przeszklonych gablotkach prezentowane są m.in. prymitywne, XIX-wieczne mikroskopy, piękne, zdobione naczynia apteczne, rozmaite moździerze i miniaturowe moździerzyki wykonane z różnych materiałów, pistle, prasy, kociołki, łyżeczki oraz potężna waga laboratoryjna z mosiężną rzeźbą orła.
   W trzeciej i czwartej sali prezentowane są kolejne moździerze oraz imponująca kolekcja naczyń aptecznych o niespotykanych w Polsce kształtach i sposobach zdobienia. Ponadto oglądać tu można figury wyobrażające godła dawnych aptek, pudełeczka firmowe aptek czeskich oraz znane preparaty firm farmaceutycznych.
   Piąta sala muzeum została zaaranżowana jako dość swobodna rekonstrukcja laboratorium aptecznego z przełomu XVII i XVIII wieku.
   Wędrując od muzeum farmacji w górę, ulicami Nerudovą i Úvoz, napotkamy plac Pohořelec, na którym znajduje się apteka „Na Hradčanech”, z zachowanym pięknym wyposażeniem, pochodzącym z początku XX wieku. Uwagę zwracają kute tabliczki na szufladach (tabliczki te nie są emaliowane!) oraz motywy roślinne w wykończeniach aptecznych mebli. Na zabytkowych półkach częściowo umieszczono dostępne bez recepty preparaty, a częściowo wyeksponowano stare naczynia apteczne z okresu przedwojennego.

   Po zwiedzeniu apteki „Na Hradčanech” wracamy z powrotem ulicami Úvoz i Nerudovą i dochodzimy do Malostranského náměsti. Na rogu tego placu i ulicy Zamecká mieści się apteka „Pod Czarnym Orłem”, założona – wedle tablicy pamiątkowej – w 1488 roku; we wnętrzu oglądać możemy interesujące, XIX wieczne meble.

   Ulica Mostecka prowadzi nas do najsłynniejszego i najbardziej zatłoczonego zabytku Pragi, kamiennego mostu Karola. Po jego przejściu idziemy ulicą Karlovą i skręcamy w labirynt wąskich uliczek praskiego Starego Miasta. Przy uliczce Liliová, znajduje się założona niedawno apteka „U Sv. Vavřince”, w której nowoczesnym wnętrzu pomieszczono prywatną kolekcję farmaceutyczną. Jej posiadacz jest zarazem właścicielem samej apteki. Już na wystawie okiennej podziwiać możemy porcelanowe i drewniane naczynia apteczne z początku XX wieku oraz wagę proszkową. Natomiast we wnętrzu, na aptecznych regałach z lekami, umieszczono kilkadziesiąt naczyń, z których wiele pochodzi z XVIII wieku.
   Po zwiedzeniu apteki „U Sv. Vavřince” wracamy do ulicy Karlovej i nią kierujemy się aż na Malé náměsti, czyli mały rynek. Wyróżnia się na nim kamienica pod „Złotą Koroną”, z pięknymi farmaceutycznymi symbolami na fasadzie i zachowanym po dziś dzień starym dzwonkiem z napisem „Lékárna”. Niegdyś znajdowała się tu apteka pod tą samą nazwą, obecnie w jej miejscu mieści się sklep jubilerski, dodajmy – bardzo wyjątkowy sklep jubilerski. Jego właściciele bowiem nie zmienili we wnętrzu apteki ani jednego szczegółu. To ciekawe świadectwo szacunku dla historii farmacji, niepochodzące od aptekarzy! Dzięki temu, na oryginalnych, rzeźbionych meblach, nadal możemy oglądać kilkadziesiąt przepięknych, XIX-wiecznych naczyń aptecznych: drewnianych, porcelanowych i szklanych. Każde z naczyń wykonywane było specjalnie dla apteki „Pod Złotą Koroną”, gdyż widnieją na nich symbole korony.

   Wysoko nad zabytkowymi meblami, tuż pod sufitem, znajdują się płaskorzeźby, na których złotymi literami wypisano nazwiska najwybitniejszych przedstawicieli zawodu: Serturnera, Angelusa de Florentia, Scheelego, Liebiga, Margrafa (pisownia oryginalna), Baumégo i Mohra. Pod opieką takich sław pracowali farmaceuci z apteki „Pod Złotą Koroną”!

   Kolejnym punktem naszej wędrówki po „farmaceutycznej Pradze” jest apteka „Pod Złotym Wężem” (czyli „Lékárna u Zlatého Hada”), znajdującej się w południowej części dzielnicy Nové Město, przy alei Národní 35. Apteka ta, zgodnie z informacjami udzielonymi przez pracowników, powstała już przed rokiem 1665. Jednak w obecnej lokalizacji znajduje się „dopiero” od stu lat. Właśnie sprzed ponad wieku pochodzą przepiękne, rzeźbione meble i firmowe naczynia apteczne (szklane i porcelanowe), ozdobione symbolem wijącego się złotego węża, tworzące razem zabytkowe wnętrze, niewiele ustępującemu wnętrzu muzeum farmacji przy Nerudovej! Niemal we wszystkich elementach wyposażenia powtarza się motyw „Zlatého Hada”, a złoty wąż, obramowujący emaliowane tabliczki z szuflad, pożera swój ogon! Szczególną uwagę zwracają unikalne, dekoracyjne naczynia ze szkła hialitowego oraz wkomponowany w wnękę ścienną empirowy zegar.

 
   Znajdujemy się obecnie w nowszej części Pragi. Aleją Národní kierujemy się stronę słynnego i zatłoczonego Placu Wacława, przy którym możemy podziwiać kolejną starą aptekę. To założona w 1520 roku i przeniesiona w to miejsce na początku XX wieku „Adamowa Lékárna”. Uwagę zwraca już sama fasada kamienicy w stylu art deco z pięknymi rzeźbami Adama i Ewy, oplątywanych przez węże. Po wejściu do apteki po raz kolejny towarzyszy nam wrażenia, że czas się cofnął: piękne, intarsjowane meble (powtarzające motyw Adama i Ewy, tyle że w stylu neoklasycystycznym), wysłużona, miejscami poprzecierana kanapka dla pacjentów, tuż obok niej stolik a na nim karafka z wodą mineralną…

   Z Placu Wacława wędrujemy na Plac Karola, gdzie przy szpitalu miejskim napotykamy całkowicie nową aptekę. Co jednak zdumiewa: na wystawie okiennej, obok przedwojennych pudełeczek po znanych lekach i kilku interesujących urządzeń aptecznych (pigulnica, maszynki do napełniania tub maściami), znajdujemy liczne kopie dawnych naczyń aptecznych, wykonywane w miejscowości Kuks. Ponadto reklamowane są tu czeskie muzea farmacji.

 

 

 

   Ulica Vyšehradska doprowadza nas w okolice wzgórza o tej samej nazwie. U jego stóp, znajdujemy aptekę „Pod Vyšehradem”. Założoną została w roku 1934 przez magistra Čeněka Řehaka. Z tablicy pamiątkowej, umieszczonej we wnętrzu apteki, na wprost od wejścia, dowiadujemy się, że apteka i budynek są „dedykowane” pamięci rodziców założyciela. Meble oraz oryginalne wnętrze apteki „Pod Vyšehradem”, wyłożone są w całości niebieskimi i żółtymi płytkami ceramicznymi. Pod sufitem umieszczono także ceramiczne mozaiki, przedstawiające sceny mitologiczne.

 

 

   Kolejną, wartą uwagi historyczną apteką Pragi, jest apteka „Vilímova” w dzielnicy Vinohrady. Także tutaj oczarowują XIX-wieczne neobarokowe apteczne meble, dostosowane do kształtu pomieszczeń. Całości dopełniała ekspozycja naczyń aptecznych w przeszklonym froncie lady ekspedycyjnej i specjalnej gablotce, wykorzystywanej niegdyś do eksponowania atrakcyjnych leków. Uwagę zwraca wciąż sprawna, przedwojenna waga osobowa, znanej firmy Hermann Steinbuch, przeznaczona dla pacjentów.

fot. Autora