04.2011 – „Wywiad motywujący w opiece zdrowotnej.”

WYWIAD MOTYWUJĄCY

W OPIECE ZDROWOTNEJ

 Jak pomóc pacjentom w zmianie

złych nawyków i ryzykownych zachowań

 

Ludzi łatwiej jest przekonać do racji,

które sami odkryją niż do tych,

które powstają w umysłach innych.

Blaise Pascal

 

Czym jest „wywiad motywujący”? Jest to metoda opracowana przez psychologów jako technika psychoterapeutyczna, będąca jednocześnie wyszukaną formą prowadzenia pacjenta. Jest rodzajem spokojnego dialogu z pacjentem, metodą prowadzenia rozmowy mającą na celu zdopingowanie pacjenta do zmiany stylu życia. Znajduje szczególne zastosowanie tam, gdzie niska motywacja pacjenta jest istotną przeszkodą w uzyskaniu sukcesu terapeutycznego. Polega on na stosowaniu pewnych stylów komunikacji mających na celu wydobycie z pacjentów zasobów, które już posiadają i nakłonienie ich do realizacji tego, czego sami chcą. Autorzy są przekonani, iż motywację do zmiany zachowań można kształtować, w szczególności w relacji z drugą osobą.

Metoda ta została po raz pierwszy opisana w 1983 roku i była wykorzystywana do pracy z osobami uzależnionymi od alkoholu. Pozytywne zmiany w stylu życia mogą dotyczyć tak poważnych spraw jak rzucenie palenia, odwyk alkoholowy, zapobiegania chorobom zakaźnym czy zaprzestanie zażywania narkotyków, ale poprawa stanu zdrowia może następować także poprzez zwiększenie aktywności fizycznej, regularne przyjmowanie leków, czy nawet systematyczne nitkowanie zębów.

Podstawą tej formy rozmowy jest poszanowanie autonomii i godności pacjenta, oraz zaakceptowanie faktu, że ma on prawo do dokonywania własnych wyborów, nawet jeżeli nie są one dobre dla jego zdrowia. Czasami wydaje się, że takie postępowanie może być „beztroskie” szczególnie w sytuacjach, kiedy od zmiany trybu życia zależy powodzenie terapii. Autorzy pozostają jednak przy założeniu, że przymus zawsze wywołuje odruchowy sprzeciw i opór. „W naturze ludzkiej istnieje skłonność do opierania się przymusowi i naciskom. Paradoksalnie zaś uznanie prawa jednostki do swobody wyboru – co oznaczać może jej pozostanie przy obecnym stanie rzeczy – pozwala czasem na dokonanie zmian.” Dlatego wśród przewodnich zasad metody jest powstrzymywanie się od „prawienia kazań”, pouczania i oceniania. Pożądane są natomiast empatia, poznanie pacjenta, jego potrzeb i oczekiwań, zrozumienie jego sytuacji, aktywne słuchanie oraz zachowania wspierające pacjenta i podnoszące go na duchu. Pacjenci najbardziej skłonni są zmienić swoje postępowanie, gdy powody ku temu znajdują sami – rolą prowadzącego jest wzmacnianie w nich nadziei, że zmiany są możliwe. (…) Pacjenci sami znają odpowiedź na większość pytań. Dopiero, gdy to zrozumiemy, nauczymy się właściwie je zadawać.”

Nie oznacza to, iż wywiad lekarski, czy jakakolwiek rozmowa dotycząca zdrowia pacjenta powinna być pozbawiona elementów informacji, opinii, ostrzeżeń, czy dawania rad. Jednak chory przede wszystkim powinien wyrazić zgodę na przekazanie mu informacji, które przedstawione powinny być w sposób zrozumiały. Nie powinien być on tylko biernym odbiorcą komunikatu – każdy styl prowadzenia wywiadu motywującego zakłada afirmację osoby rozmówcy.

W książce przedstawione są przykładowe dialogi z komentarzem, poprowadzone na różne sposoby, które pomagają zrozumieć jak w praktyce może wyglądać „zwykła” rozmowa, a jak może wyglądać ta sama konwersacja z wykorzystaniem wywiadu motywującego. Wskazanie momentów, kiedy należy zastosować odpowiednie strategie i umiejętności takie jak słuchanie, czy ustalenie tematu rozmowy. Wywiad motywujący służy nie tylko pacjentowi, ale także każdemu pracownikowi służby zdrowia – poprawia bowiem jakość kontaktu z pacjentem, co przekłada się na możliwości diagnostyczne i zachęca chorego do kolejnych wizyt.

                W oczywisty sposób książka zaadresowana jest przede wszystkim do lekarzy. Szkoda jednak, że wśród licznych adresatów rola farmaceutów została zmarginalizowana. Nie znalazło się dla nich miejsce na okładce, a w treści są ledwie wspomniani. Być może wynika to z realiów, w jakich powstawała książka, nie ulega bowiem dla mnie wątpliwości, że w naszym kraju farmaceuci są grupą zawodową, która ma szerokie pole do popisu, jeśli chodzi o możliwość wywierania wpływu na prozdrowotne zachowania pacjentów.

Wydaje się również, że przedstawiona w publikacji metoda prowadzenia rozmowy jest doskonałym sposobem nie tylko na zbudowanie pozytywnej relacji z pacjentem. Można jej z powodzeniem używać w każdego rodzaju codziennych kontaktach z innymi ludźmi, także bliskimi. Można bowiem dzięki niej budować przyjazny klimat konwersacji, otworzyć rozmówcę na dialog, stać się wdzięcznym słuchaczem i nauczyć się mądrze pomagać innym w podejmowaniu samodzielnych decyzji.

 

mgr farm. Olga Sierpniowska