Migawki z dziejów Naczelnej Izby Aptekarskiej. Biuro Prawne NIA

czerwiec 2013, nr 82/60 online

 

   Czytelnicy „Aptekarza Polskiego” mieli już okazję poznać rozmaite aspekty działalności Naczelnej Izby Aptekarskiej, m.in. zorganizowany przez NIA Farmaceutyczny Instytut Wydawniczy, czy wzorowo redagowane czasopismo „Farmacja Polska”. Kolejną chlubą NIA było tzw. Biuro Prawne Naczelnej Izby Aptekarskiej – jednostka, której działania daleko wykraczały poza obręb zagadnień ściśle prawnych. Do zadań Biura należało między innymi: podejmowanie ogólnych spraw organizacyjnych, przygotowywanie referatów poświęconych kwestiom mającym naturę prawną i nadzorowanie bieżących problemów rozrastającej się instytucji, których rozstrzyganie wymagało prawnego odniesienia. Działalność Biura Prawnego Naczelnej Izby Aptekarskiej w pierwszych powojennych latach obejmowała również: opiniowanie i ustosunkowywanie się kwestii ustawodawczych, umów, statutów i regulaminów. Nie mniej istotne były zagadnienia etyczno-dyscyplinarne, skarbowe oraz realizowane na bieżąco poradnictwo prawne.

 

   W sprawach ustawodawczych Biuro Prawne współpracowało z Ministerstwem Zdrowia, m.in. przy opracowywaniu projektów ustaw o zasadniczym znaczeniu dla zawodu, do których należały: ustawa aptekarska, ustawa o środkach leczniczych, rozporządzenie wykonawcze do ustawy o wykonywaniu zawodu aptekarskiego, a także szereg innych, pomniejszych rozporządzeń wykonawczych, dotyczących zawodu aptekarskiego. Nie tylko Ministerstwo Zdrowia, ale także inne resorty rządowe brały pod uwagę opinię Biura. Najczęściej kontakty z Biurem Prawnym Naczelnej Izby Aptekarskiej utrzymywały: Ministerstwo Skarbu i Ministerstwo Odbudowy, zasięgając opinii w sprawie projektów ustaw i rozporządzeń, między innymi o podatkach: dochodowym, obrotowym, od wynagrodzeń oraz w sprawie ustawy „o obowiązku oszczędzania”. Mimo dobrych stosunków i ciągłej współpracy, zdarzało się, że niektóre ustawy i rozporządzenia dotyczące zawodu aptekarskiego, ukazywały się bez wcześniejszych konsultacji z NIA. Jeżeli postanowienia prawne naruszały interesy aptekarzy, wówczas drogą uwag i wniosków Biuro dążyło do zmian i nowelizacji danego aktu prawnego. Miało to miejsce między innymi w przypadku ustanowienia siatki płac dla pracowników w aptekach społecznej służby zdrowia, do której to siatki, uznanej przez Naczelna Izbę Aptekarską, za nieodpowiadającą praktyce życiowej, opracowano projekt nowelizacji do ustawy.

 

   Do zadań Biura Prawnego należało także sporządzanie umów: z pracownikami zatrudnianymi przez Naczelną Izbę Aptekarską, z drukarniami oraz autorami dzieł wydawanych przez Farmaceutyczny Instytut Wydawniczy, działający przy Naczelnej Izbie Aptekarskiej. W zakresie działalności biura mieściło się również opracowywanie statutów i regulaminów. Opracowano między innymi: projekt statutu Instytutu Naukowego Naczelnej Izby Aptekarskiej, zarys statutu Instytutu Biologicznego oraz regulamin-statut Instytutu Wydawniczego. Powstały także regulaminy-schematy Naczelnej Izby Aptekarskiej i okręgowych izb aptekarskich, które po zatwierdzeniu przez Ministerstwo Zdrowia, rozesłane zostały do wszystkich OIA. Do obowiązków pracowników Biura należało także opracowywanie licznych okólników-zarządzeń, normujących stosunki organizacyjne między Naczelną Izbą Aptekarską, a podległymi jej okręgowymi izbami aptekarskimi. Prócz okólników, sprawy aptek i zawodu aptekarskiego, podlegały szeregom memoriałów opracowywanych przez Biuro Prawne. Memoriały te dotyczyły np. sprawy likwidacji nierentownych aptek i proponowanych w tym wypadku środków zaradczych. Również takie problemy jak: brak leków na rynku, czy obrót środkami narkotycznymi poruszane były w memoriałach. Biuro Prawne Naczelnej Izby Aptekarskiej stanęło także przed zadaniem ujęcia w formy prawne zagadnienia spraw zielarstwa oraz powiązaniu tej dziedziny z zawodem aptekarskim.

 

   W zakresie spraw etyczno-dyscyplinarnych, Biuro Prawne opracowywało wnioski dla Zarządu Naczelnej Izby Aptekarskiej, rozpatrujące odwołania od decyzji zarządów okręgowych izb aptekarskich. W wypadkach przekroczeń karnych i etycznych, Biuro kierowało odpowiednie wnioski do Sądów Dyscyplinarnych lub Komisji Porządkowych. Poprzez publikacje, przede wszystkim w „Farmacji Polskiej”, prowadzono akcję mającą na celu wprowadzenie nowych zasad etycznych z nastawieniem na podniesienie poziomu zawodu aptekarskiego. Biuro Prawne współpracowało także z władzami prokuratorskimi, dążąc do weryfikacji członków zawodu podejrzanych o współpracę z okupantem niemieckim. Działalność ta wymagała regulacji prawnych oraz zaangażowania sądów dyscyplinarnych okręgowych izb aptekarskich.

 

   Przez pewien czas do zadań Biura Prawnego Naczelnej Izby Aptekarskiej należała także działalność skarbowo-podatkowa, aż do chwili wyodrębnienia specjalnie utworzonego do tych celów Referatu Skarbowo-Podatkowego. Wówczas Biuro pozostało wyłącznie przy pełnieniu funkcji posiłkowych i uzupełniających. W ramach tych obowiązków, pomagano członkom zawodu w prowadzeniu ksiąg aptecznych, udzielano wyjaśnień i wskazówek w formie drukowanych okólników i książek, podawano do wiadomości członków samorządu najważniejszych ustaw i rozporządzeń z dziedziny skarbowej z odpowiednim komentarzem wyjaśniającym. Biuro podejmowało się także interwencji w sprawach, które wymagały godzenia nowowprowadzanej polityki fiskalnej z rzeczywistymi potrzebami zawodu aptekarskiego, a do takich właśnie spraw należało dotrzymywanie terminów składania zeznań podatkowych. Ważną kwestią było również zagadnienie remanentów poniemieckich w aptekach. W tym celu wyłoniono specjalna Komisję, a ostateczne rozstrzygnięcie sprawy należało do Ministerstwa Skarbu.

 

   Poza wymienionymi powyżej zagadnieniami i problemami, o których rozstrzygnięcie starało się Biuro Prawne Naczelnej Izby Aptekarskiej, podstawowym i głównym nurtem działalności pracowników Biura było codzienne udzielanie porad prawnych w odpowiedzi na zapytania członków zawodu. Poradnictwo to prowadzone było zarówno w formie bezpośredniej, jeżeli aptekarze stawiali się w siedzibie Biura, lub – najczęściej – listownie. Wszelkie niejasne kwestie wyjaśniane były w świetle prawa wraz z udzieleniem praktycznych porad i wskazówek. Jak zastrzegano w jednym ze sprawozdań do obowiązków pracowników biura nie należało jednak pisanie podań, ani wstawiennictwo w sądach – te poczynania pozostawały już wyłącznie w gestii petenta. Do głównych problemów, z jakimi zgłaszali się aptekarze, należały sprawy podatkowe oraz koncesyjne. W dalszej kolejności były to zagadnienia związane z konfliktami pomiędzy pracownikami a pracodawcami, „o pracę i płacę” oraz starania o prawo do zarządu apteką. Ponadto opinii Biura podlegało ponad 40% pism, które wpływały do Naczelnej Izby Aptekarskiej.

 

   O roli biur prawnych, które zostały powołane w każdej z okręgowych izb aptekarskich, możemy dowiedzieć się z przemówienia doktora Stanisława Pronia, wygłoszonego na plenarnym posiedzeniu Zarządu Naczelnej Izby Aptekarskiej w dniu 18 października 1947 i opublikowanego na łamach „Farmacji Polskiej”. Doktor Proń, z wykształcenia prawnik, w pełni rozumiał potrzebę istnienia biur prawnych i ich ogromnego potencjału, ale jak zaznaczył w przemówieniu, podstawą miarodajnej działalności Biur jest właściwe zaangażowanie członków samorządu. Doktor Proń podkreślał, iż mimo zaangażowania w samorządzie zawodowym jednostek najbardziej społecznych i ofiarnych, należy pamiętać, że: ludzie ci to ludzie codziennej, żmudnej pracy zawodowej, mimo najszczerszych chęci mogący poświęcać pracy społecznej tyko ograniczoną mniej lub więcej ilość czasu. A samorząd żyje, tętni pracą: narastające problemy życiowe wymagają wnikliwej czynności; przepracowanie zadań i dopilnowanie wykonania powziętych decyzji wymaga czasu, pracy i odpowiednio kwalifikowanych ludzi.

 

   Doktor Stanisław Proń wyraził ponadto opinię, iż wszystkie zadania i oczekiwania stawiane biurom prawnym są możliwe do wykonania pod warunkiem odpowiedniej rozbudowy aparatu wykonawczego danej izby aptekarskiej i zaangażowania tym większej liczby pracowników, im większe będą wymagania i potrzeby środowiska aptekarskiego, gdyż: zła organizacja Biura Izby pod względem rzeczowym i niewłaściwa obsada pod względem personalnym zniweczy lub  popsuje najlepsze chęci i najmądrzejsze, najrozsądniejsze uchwały i decyzje organów Izby (…). Z drugiej strony jest jasne, że przy tym ujęciu zagadnienia Biuro Izby staje się tym ośrodkiem, w którym ogniskuje się życie zawodowe, pracownicy Biura, obsługując interesy zawodowe członków Izby, stają się przedstawicielami i wykonawcami założeń myślowych poszczególnych organów Izby. Doktor Proń zwracał również uwagę na kolejność podejmowanych przez Biura uchwał oraz dobre przygotowanie i zrozumienia podejmowanych kroków przez aparat biura, które to czynniki sprawią, że treść nie zostanie poświęcona dla formy, a wszystkie działania będą wyrazem ideologii i woli samorządu. Stanisław Proń podkreślał, że biura izb okręgowych nie mogą być traktowane jedynie pod kątem „papierowych kancelarii”, ponieważ pracę wykonują ludzie, a jej efekty mają być obrazem ciągłości myśli i idei narzuconych przez organy izby. Według doktora Pronia biuro izby powinno być „spiritus movens” reprezentacji zawodowej, dając izbie aptekarskiej materiału do rozważań, których główny kierunek powinien zmierzać ku „pożytkowi zawodu”. Właściwe zaangażowanie członków samorządu, jak podsumował na zakończenie przemowy doktor Stanisław Proń, popłynie wówczas pełnym nurtem, z wytycznym na horyzoncie napisem: „Salus aegroti suprema lex”!