04.2013 – „Farmaceuci w powstaniu 1863 r.”

(…) „Polska nie chce, nie może poddać się bezopornie sromotnemu gwałtowi, pod karą hańby przed potomnością powinna stawić energiczny opór. Zastępy młodzieży walecznej, młodzieży poświęconej, ożywione gorącą miłością Ojczyzny, niezachwianą wiarą w sprawiedliwość i pomoc Boga poprzysięgały zrzucić przeklęte jarzmo lub zginąć. Za nią więc Narodzie Polski, za nią!” [1]

 

   W 1856 roku Rosja podpisała akt pokojowy w Paryżu przegrywając w ten sposób wojnę krymską (1853-1856) prowadzoną przeciw Imperium Osmańskiemu wspieranemu przez Wielką Brytanię i Francję. Wiele europejskich narodów chciało wykorzystać ten fakt aby uzyskać większa autonomię, a w rezultacie niepodległość. O wolność upomniały się wówczas Czechy, Węgry, Rumunia. Rozwój wypadków politycznych nabrał tempa kiedy Królestwo Sardynii uzyskując pomoc Napoleona III wyparło Austriaków z Lombardii. Tę sytuację w 1860 roku wykorzystał Garibaldi i zajął środkową i południową część półwyspu apenińskiego, co doprowadziło do zjednoczenia Włoch. W Rosji carat zdawał sobie sprawę z konieczności przeprowadzenia reform w celu zahamowania dążeń niepodległościowych narodów mu podległych. Jednym z zamierzonych działań było przygotowanie planu zniesienia poddaństwa chłopów. W narodzie polskim również wzbudziła się chęć wykorzystania słabości zaborcy by w ten sposób rozpocząć walkę o niepodległość.

   Wpływ na rozbudzenie nadziei niepodległościowych Polaków miała tzw. „odwilż posewastopolska” czyli reformy wprowadzone przez cara Aleksandra II. Złagodzono wówczas cenzurę na terenie Królestwa Polskiego, pozwolono na działalność niektórym organizacjom narodowym oraz wprowadzono czasową amnestię dla więźniów politycznych. Carat ponownie wprowadził Radę Stanu Królestwa Polskiego na czele której stanął Aleksander Wielopolski. Mimo wprowadzenia opisanych zmian, wizytujący Warszawę w 1856 roku car Aleksander II wygłosił do witających go przedstawicieli polskiej arystokracji znamienne słowa: „Żadnych marzeń panowie, żadnych marzeń. Szczęście wasze zamyka się w zupełnym zespoleniu z Rosją”. [2]

 

 

 

 

   W 1848 roku powstał w Warszawie za sprawą Władysława Eichlera „Tajny Związek Uczniów Szkoły Farmaceutycznej”. W konspiracji urządzano więc zebrania na których szerzono idee demokratyczne i wolnościowe. Organizacja przestała funkcjonować w wyniku zdrady i licznych aresztowań członków, a sam jej twórca W. Eichler popełnił samobójstwo.

   Na mocy odwilży roku 1856 zaczęły powstawać w Królestwie pierwsze organizacje spiskowe. Tworzone były na uczelniach wyższych wśród wykładowców i studentów. Pierwszym tego typu ośrodkiem był Uniwersytet Kijowski na którym ukonstytuował się Związek Trojnicki z Narcyzem Jankowskim na czele. W Akademii Sztabu Generalnego w Petersburgu założono Koło Oficerów Polskich, którym kierowali Zygmunt Sierakowski, a po nim Jarosław Dąbrowski. W 1857 roku w nowo powstałej Akademii Medyko-Chirurgicznej w Warszawie zaczęto tworzyć konspiracyjne kółka młodzieżowe. W 1861 roku Ludwik Mierosławski założył w Genui Polską Szkołę Wojskową mającą kształcić przyszłe kadry planowanego powstania.

   W 1858 roku zebrała się kapituła „czerwonych” skupiona wokół studentów, działaczy Akademii Medyko-Chirurgicznej i Akademii Sztabu Generalnego. Byli to radykalni działacze na rzecz przemian demokratycznych. Ich zamierzeniem było szybkie rozpoczęcie powstania zbrojnego. Opowiadali się za wciągnięciem do walki chłopów. Postulowali uwłaszczenie bez odszkodowania dla właścicieli ziemskich. Do najważniejszych działaczy „czerwonych” należeli: Jarosław Dąbrowski, Ludwik Mierosławski, Zygmunt Padlewski, Zygmunt Sierakowski.

 

   W 1858 roku car Aleksander II zezwolił na utworzenie Towarzystwa Rolniczego w Warszawie. Skupiało on ziemiaństwo, burżuazję i inteligencję.

   Działacze tego ugrupowania dążyli do zniesienia pańszczyzny lub wprowadzenia czynszu, ale także do uwłaszczenia. Przedstawiciele Towarzystwa Rolniczego nazywani zostali obozem „białych”. Ta frakcja domagała się od cara większej autonomii politycznej dla Królestwa, własnej administracji, wojska oraz przyłączenia ziem zabranych po 1795 roku. Obóz „białych” nie chciał podejmować radykalnej interwencji zbrojnej. Szansę na zmiany upatrywał w działaniach dyplomatycznych. Do działaczy obozu „białych” zaliczali się: Andrzej Zamoyski, Leopold Kronenberg, Karol Ruprecht.

 

 

 

 

   11 czerwca 1860 roku miała miejsce w Warszawie manifestacja patriotyczna połączona z pogrzebem Katarzyny Sowińskiej, wdowy po bohaterze powstania listopadowego generale Józefie Sowińskim.

 

   29 listopada 1860 roku w rocznicę Nocy Listopadowej w Warszawie manifestujący odśpiewali hymn „Boże coś Polskę” Alojzego Felińskiego zmieniając refren: „Ojczyznę wolną racz nam wrócić Panie”. Pieśń tą śpiewano przy okazji wszystkich następnych manifestacji.

 

   25 lutego 1861 roku odbyła się manifestacja w Warszawie w 30 rocznicę bitwy o Olszynkę Grochowską.

 

   27 lutego 1861 roku studenci Szkoły Sztuk Pięknych i Akademii Medyko-Chirurgicznej w Warszawie zorganizowali demonstrację pod hasłami uwolnienia więźniów politycznych oraz rychłego przeprowadzenia reform społecznych. Do protestujących wojsko rosyjskie otworzyło ogień zabijając 5 uczestników tej manifestacji. Podczas tych zamieszek policja i wojsko rosyjskie wkroczyło do kościołów, gdzie schronili się demonstranci.

 

   2 marca 1861 roku miał miejsce pogrzeb pięciu poległych na Cmentarzu Powązkowskim, który przekształcił się w wielką manifestację wszystkich stanów Królestwa Polskiego. Wydarzenia te poskutkowały protestami również na prowincji. Na znak protestu chłopi przestali odrabiania pańszczyzny. W całym Królestwie odprawiono msze żałobne i zorganizowano liczne demonstracje.

   8 kwietnia 1861 roku na Placu Zamkowym w Warszawie Rosjanie bez wyraźnego powodu ostrzelali bezbronny tłum zabijając 100 osób. Po tych wydarzeniach niepokoje i chęć zbrojnego powstania narodowego sięgnęły zenitu. Wśród manifestujących znaleźli się także mieszkańcy Wilna, Kowna licznych miast Rusi czy Galicji. W celu uspokojenia nastrojów car Aleksander II reaktywował zawieszoną wcześniej Radę Stanu i powołał Rady Miejskie do których miały odbyć się wybory.

 

   10 października 1861 roku miał miejsce w Warszawie pogrzeb arcybiskupa warszawskiego Antoniego Melchiora Fijałkowskiego, będącego zwolennikiem ruchu patriotycznego. W pogrzebie wzięło udział kilka tysięcy ludzi manifestując hasła wolnościowe. Po wydarzeniach związanych z krwawo tłumionymi demonstracjami Kościół Katolicki w Polsce w 1861 roku ogłosił żałobę narodową.

 

   14 października 1861 roku nowy namiestnik rosyjski gen. Karol Lambert wprowadził stan wojenny na terenie Królestwa Polskiego. Mimo licznych gróźb i zakazów ze strony Rosjan warszawiacy licznie wzięli udział w dniu 15 października 1861 roku w obchodach rocznicy śmierci Tadeusza Kościuszki. Aresztowano wówczas blisko 2 tysiące wiernych zgromadzonych w katedrze warszawskiej. Następstwem tego było zamknięcie wszystkich kościołów i kaplic w stolicy.

 

 

 

 

Artur Grottger "Branka"

 

   Aleksander Wielopolski, naczelnik rządu cywilnego Królestwa Polskiego, dążył do realizacji niektórych postulatów polskiego społeczeństwa. Wprowadził m.in. nową ustawę szkolną, powołał Szkołę Główną w Warszawie, oczynszował chłopów i wprowadził równe prawa dla ludności żydowskiej. Obawiał się on jednak organizacji spiskowych i ograniczając ich działalność zarządził w połowie stycznia 1863 roku niespodziewany pobór do wojska rosyjskiego, tzw. brankę. Na listach poborowych znalazło się 12 tysięcy osób podejrzanych o przynależność do organizacji patriotycznych. Branka miała się odbyć z pominięciem ludności wiejskiej.

 

 

 

 

   „Przysięgam Panu Bogu Wszechmogącemu, w Trójcy Świętej Jedynemu, Przenajświętszej Matce Boskiej i Wszystkim Świętym, że od dziś dnia wstępuję na służbę Ojczyzny, wszystko co mam jej poświęcając. Będę posłusznym Władzy Narodowej w osobie wskazanego mi naczelnika i na pierwsze wezwanie wstawię się, nie zwlekając ani chwili. Nie będę się dowiadywać, ani rozpytywać kto na czele Związku stoi, a wszystko, co usłyszę zachowam w najgłębszej tajemnicy, nie mówiąc ani rodzicom, ni żonie lub dzieciom, ani też znajomym. Tak mi Panie Boże dopomóż i Jego Matko Święta i Dziewico Przeczysta, Orędowniczko dusz naszych, jako ja pragnę dopomóc Ojczyźnie mojej! Amen.”

   16 stycznia 1863 roku Komitet Centralny Narodowy wystąpił jako Tymczasowy Rząd Narodowy i wydał odezwę, w której ogłosił w całym kraju stan wyjątkowy. 19 stycznia Komitet podjął uchwałę o powołaniu Ludwika Mierosławskiego na dyktatora powstania.  Pobór do wojska rosyjskiego na polskiej prowincji miał się rozpocząć 25 stycznia. W związku z powyższym wybuch powstania został wyznaczony na noc z 22 na 23 stycznia 1863 r. W pierwszych dniach powstania powstańcy uderzyli na rosyjskie garnizony w województwach: mazowieckim, podlaskim, augustowskim, płockim, lubelskim i sandomierskim. Po serii starć na początku powstania wojskom powstańczym udało się opanować szosę brzeską i linię kolei petersburskiej, przerywając tym samym łączność Królestwa Polskiego z Imperium Rosyjskim. Z początkiem działań wojennych rozpoczęto wydawanie powstańczych pism „Strażnica” i „Wiadomości z Pola Bitwy”. W marcu do powstania przyłączył się obóz „białych” przejmując kierownictwo w działaniach.

   28 marca 1863 roku Tymczasowy Rząd Narodowy ogłosił Regulamin Władz Administracyjnych przywracając podział administracyjno-terytorialny Królestwa Polskiego z 1816 roku na 8 województw i 39 powiatów. Symbolem powstańców stało się godło przedstawiające Orła, Pogoń i Archanioła, czyli herby Polski, Litwy i Ukrainy. Dyktatorami powstania byli kolejno: gen. Ludwik Mierosławski, gen. Marian Langiewicz i gen. Romuald Traugutt.

 

   Początek Powstania Styczniowego był niewątpliwie sukcesem Polaków, którzy zaskoczyli Rosjan. Prowincja została opanowana przez powstańców. Walki prowadzone były w sposób podjazdowy, wojna miała charakter partyzancki. Duże sukcesy w walce z Rosjanami odnosił na ziemi kieleckiej Marian Langiewicz.

   Wystąpienia powstańcze w dniach 21–25 stycznia miały miejsca m.in. w Małkini, Stelmachowie, Sokołowie, Łukowie, Białej Podlaskiej, Kodniu, Łomazach, Hrubieszowie, Kraśniku, Szydłowcu, Suchedniowie, Bodzentynie.  Dowódcy powstania starali się rozszerzać zasięg walk powstańczych na tereny wschodnie. Wystosowali odezwy do Litwinów, koncentrowali siły na Wołyniu, ziemi Żytomierskiej.

 

   19 września 1863 roku dokonano nieudanego zamachu bombowego na namiestnika Królestwa Polskiego gen. Fiodora Berga. Płyn samozapalający będący roztworem fosforu w dwusiarczku węgla po połączeniu z tlenem wybuchał, był dziełem prowizora Antoniego Schmidta, aptekarza pracującego w aptece Karpińskiego w Warszawie.

 

   15 grudnia 1863 roku Rząd Narodowy (Romualda Traugutta) wydał dekret reorganizujący wojska narodowe. Zlikwidował podział terytorialny wojsk powstańczych na województwa i oddziały. Rząd wprowadził podział armii powstańczej na cztery korpusy.

•    I Korpus Powstańczy pod dowództwem Gen. Michała Kruk-Heydericha działający w Lubelskim i Podlaskim,
•    II Korpus Powstańczy pod dowództwem Gen. Józefa Hauke-Bosaka działający w Krakowskim, Sandomierskim i Kaliskim,
•    III Korpus Powstańczy pod dowództwem Płk. Jana Koziełł-Skały działający w Augustowskim,
•    IV Korpus Powstańczy bez własnego dowództwa, złożony z samodzielnych dywizji: Mazowieckiej i Płockiej.

 

   Wobec przeważającej siły wojsk rosyjskich powstańcy z każdym miesiącem ponosili coraz większe straty. Powstanie styczniowe było największym i najdłużej trwającym zrywem powstańczym w historii naszego kraju. Walki toczyły się do końca 1864 roku. Miało ono charakter wojny partyzanckiej. Stoczono w niej ok. 1200 bitew i potyczek. Rosjanie posiadali wówczas ponad stutysięczną armię. Polacy byli zdolni zmobilizować na dzień wybuchu powstania około 6 tysięcy żołnierzy. Rosjanie w dniu 22 stycznia 1863 oddelegowali do walki 14 tysięcy żołnierzy. Na skutek działań wojennych około 40 tysięcy Polaków zostało wysłanych na katorgę na Syberię, z której wielu już nigdy nie wróciło. W trakcie powstania władze carskie wykonały ponad tysiąc wyroków śmierci.

 

 

 

 

   Pozycja zawodu aptekarskiego w XIX wieku była bez porównania większa niż obecnie. Farmaceuci, zarówno ci z dużych miast jak i z małych miasteczek, cieszyli się wielkim uznaniem, autorytetem, brali udział w pracach społecznych, organizowali życie kulturalne, aktywnie w nim uczestnicząc. Aptekarz drugiej połowy XIX wieku to człowiek pełniący ważne funkcje społeczne, udzielający się często we władzach lokalnych. Stąd nie dziwi fakt że aptekarze pełnili także role burmistrzów, radnych, pocztmistrzów, właścicieli kasy pożyczkowej. Częste wyjazdy do ośrodków handlowych po towary apteczne sprawiały, że farmaceuci byli najlepiej zorientowani w sprawach najnowszych wydarzeń politycznych, zarówno międzynarodowych jak i lokalnych. To sprawiało, że właśnie aptekarzom powierzano również w czasie powstania styczniowego odpowiedzialne funkcje naczelników miast, kurierów, skarbników, dowódców żandarmerii.

   Wielu farmaceutów wzięło udział w tym wielkim zrywie niepodległościowym. Wywodzili się oni z różnych miast i miasteczek Królestwa Polskiego, Galicji, ziem litewskich, białoruskich, Ukrainy. Pochodzili z różnych środowisk społecznych, niektórzy jeszcze przed wstąpieniem do szeregów powstańczych mieli nader barwną przeszłość, a inni dopiero po powstaniu wstąpili w szeregi zawodu farmaceutycznego. Wielu złożyło życie na polu chwały, część została skazana na wygnanie, część szczęśliwie ocalała i była w narodzie widocznym symbolem walki o wolność ojczyzny.

 

   Funkcje a także wygląd aptek w II połowie XIX wieku znacznie różniły się od tych znanych nam obecnie. Oprócz wydawania gotowych leków, wykonywania receptur, w aptece wyrabiano świece, mydła, wody gazowane, wina, prowadzono obserwacje meteorologiczne, rozpowszechniano wiedzę o nowych sposobach nawożenia i uprawy roślin. Ta wyjątkowa pozycja aptek została wykorzystana przez organizacje powstańcze, które tworzyły właśnie w aptekach punkty kontaktowe, oddziały poczty, miejsca tajnych narad. Apteka stała się więc doskonałym miejscem do ukrywania powstańców. Dodatkowo wyposażenie aptecznych laboratoriów umożliwiało produkcję prochu i innych materiałów żrących i wybuchowych. Aptekarze tworzyli struktury organizacyjne Rządu Narodowego, działali w konspiracji, śpieszyli z pomocą medyczną, a także niejednokrotnie sami chwytali za broń i ginęli w nierównej walce z armią rosyjską.

 

  

 

 

   24 września 1861 roku przeprowadzono pierwsze wybory na 12 członków Rady Miejskiej w Łodzi oraz ich 12 zastępców. W wyborach wzięło udział 269 uprawnionych do głosowania spośród 32 364 mieszkańców. Czynne prawo wyborcze przysługiwało obywatelom polskim płci męskiej od 25-go roku życia, bez różnicy wyznania, umiejącym czytać i pisać, płacącym co najmniej 60 rb czynszu rocznie. Do łódzkiej Rady Miejskiej, według liczby uzyskanych głosów, weszli: kupiec J. Paszkiewicz, właściciel nieruchomości T. Sudra, aptekarz właściciel pierwszej łódzkiej apteki M. Leinweber, J. Jarzębowski, kupiec I. Kempiński, proboszcz parafii łódzkiej ks. W. Jakubowicz, przedsiębiorca A. Likiernik, fabrykant J. Lipiński, aptekarz E. Ludwig, kupcy: B. Ginsburg, L. Grohman oraz właściciel nieruchomości M. Łaski. Sekretarzem Rady został M. Leinweber.

   Tak jak w innych miastach Królestwa również w Łodzi rok 1861 nie należał do spokojnych. W dniach 22, 23 kwietnia doszło do wystąpień drobnych wytwórców i tkaczy przeciw polityce zaborcy. Sytuacja stawała się napięta. Bez pracy pozostawało około 3 tysięcy mieszkańców. Od 1861 roku działała w Łodzi tajna organizacja spiskowa. Do jej szeregów zaliczali się Państwo Piotrowiczowie, ks. J. Czajkowski, farbiarze A. Bittdorf, A. Lebelt, fotograf Zajączkowski, czy rządca dóbr z Rudy Pabianickiej A. Rzewuski. Do ruchu powstańczego włączył się pastor Manitius wygłaszając w świątyni protestanckiej patriotyczne kazania. W październiku 1861 roku po wprowadzeniu stanu wojennego doszło w Łodzi do licznych manifestacji. W wystąpieniach ulicznych aktywnie uczestniczyli członkowie i zarządzający Komitetem Centralnym Narodowym, którym kierowali m.in. aptekarze Roman Stencel i Marceli Kuźnicki. Liczba łódzkiej organizacji spiskowej liczyła ok. 500-600 osób. W maju 1862 roku policja rosyjska wpadła na trop organizacji. Ostatecznie rozwiązano ją po ogłoszeniu wyroków śmierci wykonanych na dwóch członkach Żubrowiczu i Gałcekim –13 czerwca 1864 roku na Bałuckim Rynku.

 

 

 

 

   Maksymilian Leinweber herbu Korwin. Urodzony 26 listopada 1814 r. w Gnieźnie. Ukończył uniwersytety w Berlinie, Dorpacie i Petersburgu. W 1850 roku zakupił pierwszą łódzką aptekę na Nowym Rynku 2. Będąc właścicielem apteki udzielał się czynnie w pracach społecznych, nauczał w jednej z łódzkich szkół. Za jego czasów apteka przeżywała wielki rozkwit. Prowadził w niej laboratoriom chemiczne. Od 1861 roku był członkiem Rady Miasta. Od roku 1862 władze carskie podejrzewały Leinwebera o udział w organizacji spiskowej. Na liście podejrzanych znalazł się również jego współpracownik prowizor Dmowski. Władze prowadząc żmudne śledztwo dowiedziały się, że Leinweber z Dmowskim sprzedali niejakiemu Biskupskiemu z organizacji spiskowej substancje gryzące wyprodukowane w swojej aptece. Substancje te zostały wykorzystane w trakcie przedstawienia teatralnego w dniu 28 kwietnia 1862 roku. W trakcie trwania powstania Leinweber zmuszony był zrzec się wszystkich społecznych funkcji które pełnił. W 1866 roku naczelnik wojenny miasta Łodzi von Broemsen, z powodu przeszkód natury politycznej, nie zatwierdził wyboru Leinwebera przez Radę Miejską na przewodniczącego Rady Kasy Oszczędności. Maksymilian Leinweber zmarł 3 września 1885 roku zostawiając aptekę swojemu synowi Kazimierzowi, który był jej właścicielem do 1910 roku.

   Edward Ludwig urodzony w Warszawie. Aptekarz łódzki pochodzenia niemieckiego. W 1848 roku uciekł za granicę unikając aresztowania za udział w „Tajnym Związku Uczniów Szkoły Farmaceutycznej” w Warszawie. Studia ukończył w Berlinie, gdzie uzyskał również stopień doktora nauk filozoficznych. Po odwilży 1856 roku przybył do Łodzi. W 1858 roku uruchomił trzecią aptekę w Łodzi (Stary Rynek 9). Ludwig brał czynny udział w życiu społecznym. W 1861 roku wszedł do Rady Miejskiej w Łodzi będąc jej sekretarzem. W początkach powstania dawał przykład postawy patriotycznej wspomagając walczących, jednak w późniejszej fazie wojny stał się zausznikiem naczelnika wojennego von Broemsena. Szczególnie zawzięcie zwalczał wszelkie objawy jednoczenia się ewangelików łódzkich z ruchem powstańczym. Dzięki jego „współpracy” pastor Gustaw Manitius został wysłany przez władze carskie na prowincję.

   Henryk Knabe – urodzony 7 lipca 1841 roku w Radomiu. W 1855 roku zatrudniony był jako uczeń w aptece łódzkiej Juliusza Knolla (Osada Łódka w domu nr 53, od 1930 roku Piotrkowska 95). W 1859 roku ukończył wydział farmaceutyczny Akademii Medyko-Chirurgicznej w Warszawie. W powstaniu służył w różnych oddziałach i dzielnicach kraju. Służył w oddziałach Taczanowskiego, Langiewicza, Chmieleńskiego. Walczył w Pułtusku, powiecie kieleckim i kaliskim. W szpitalu krakowskim leczył się z ran odniesionych na kielecczyźnie. Prowadził wspaniale prosperującą aptekę oraz wytwórnię pomad i perfum w Wieruszowie. W 1877 roku na skutek olbrzymiego pożaru, który strawił miasto przeniósł się wraz z rodziną do Radomia, a w 1897 roku do Tomaszowa Mazowieckiego i tam prowadził aptekę do swojej śmierci w 1909 roku.
W Muzeum Farmacji im. prof. Jana Muszyńskiego w Łodzi można oglądać zabytkowy syfon na wodę mineralną pochodzący z apteki Henryka Knabego z Tomaszowa Mazowieckiego, a także przedwojenne ampułki z morfiną należące niegdyś do rodziny Państwa Knabe.

   Karol Knabe – brat Henryka. W 1856 roku pracował jako podaptekarz w aptece Juliusza Knolla w Łodzi. Był naczelnikiem powiatu pułtuskiego, ścigany przez żandarmerię uciekł do Drezna, gdzie zajmował się dostawą broni dla powstańców.

   Marceli Kuźnicki – urodzony 15 stycznia 1832 roku w Łowiczu. W 1852 roku pracował jako uczeń aptekarski w łódzkiej aptece Juliusza Knolla, którą odkupił w 1861 r. W 1859 r. ukończył Wydział Farmaceutyczny Akademii Medyko-Chirurgicznej w Warszawie. Kuźnicki należał do organizacji konspiracyjnej w Łodzi, brał czynny udział przy rozkładaniu podatku narodowego na potrzeby zorganizowania zbrojnego powstania. Podczas działań powstańczych dostarczał leki i opatrunki dla rannych powstańców. Jeszcze w 1867 r. naczelnik żandarmerii powiatu łódzkiego wymienia Kuźnickiego jako jednego z organizatorów powstania na terenie miasta. W związku z tym pozostawał on pod tajnym dozorem policji. W 1867 r. jako nieprzychylny władzy carskiej został usunięty ze stanowiska opiekuna szkoły elementarnej w Łodzi. Zmarł 17 października 1879 r. i pochowany został na Starym cmentarzu przy ul Ogrodowej w Łodzi.

   Z postacią Marcelego Kuźnickiego wiążą się losy innego aptekarza – Romana Stencla. Otóż Stencel był łódzkim farmaceutą od 1862 r. zatrudnionym w aptece Marcelego Kuźnickiego. Działał aktywnie w konspiracji i pomagał czynnie jako pracownik apteki oddziałom powstańczym. W dniu 27 maja 1864 r. został skazany przez sąd wojenny na pozbawienie praw i wygnany na Syberię. Marceli Kuźnicki otrzymał wtedy 500 rubli kary za zatrudnienie przestępcy politycznego.

 

 

 

 

   Po upadku powstania kraj okrył się żałobą. Rosja zniosła autonomię Królestwa Polskiego. Zlikwidowana została Szkoła Główna w Warszawie. Setkom miast odebrano prawa miejskie, likwidacji uległ Bank Polski. Kasacji podległo wiele klasztorów katolickich. Dokonano konfiskaty ok. 1600 majątków ziemskich. Wszelkie przejawy polskości były brutalnie tłumione poprzez liczne zsyłki na Sybir. Chcąc zniszczyć polską tradycję i mowę wprowadzono rozległą i intensywną akcję rusyfikacyjną. Rosja chciała w ten sposób zdławić w Polakach wszelkie motywy niepodległościowe. Z pokolenia powstańców wyrosło jednak kolejne pragnące odzyskać to co najcenniejsze czyli wolność. Powstanie 1863 r. dało narodowi polskiemu wiele przykładów pięknych patriotycznych postaw również wśród farmaceutów. Dlatego mimo upływu lat winniśmy jako następne pokolenia przypominać te postaci i brać przykład z ich patriotycznej postawy.

 

Nota od redakcji:
Tekst artykułu został przedstawiony przez Autora podczas spotkania z okazji obchodów 150-tej rocznicy wybuchu Powstania Styczniowego, które odbyło się w dniu 16 kwietnia 2013 roku w Muzeum Farmacji im. prof. Jana Muszyńskiego w Łodzi.

[1] Borzęcki K.: Powstanie Styczniowe (1863-1963) i udział w nim farmaceutów. Farm. Pol. T. 19: 1963 nr 1/2.
[2] Tamże

Piśmiennictwo:
Balberyszski M.: Aptekarze w powstaniu 1863 roku (przyczynek do historii aptekarstwa w Polsce). Wiad. Farm. R. 60: 1933 nr 10.
Baranowski B., Fijałek J.: Łódź, dzieje miasta. T. I. Łódź 1980.
Bilek M., Typek J.: Sylwetki farmaceutów – uczestników Powstania Styczniowego. Farmacja Krakowska. R. 7: 2004 nr 3.
Borzęcki K.: Powstanie Styczniowe (1863-1963) i udział w nim farmaceutów. Farm. Pol. T. 19: 1963 nr 1/2.
Farmaceuci weterani 1863 roku. Wiad. Farm. R. 60: 1933 nr 8.
Godlewski M.: W 75 rocznicę bohaterskiej akcji farmaceutów. Wiad. Farm. R.65: 1938 nr 35.
Rembieliński R.: Udział farmaceutów w ruchach rewolucyjnych. Farm. Pol. T. 7: 1951 nr 3.
Rembieliński R.: Historia farmacji. Warszawa 1963. ss 240.
Rembieliński R.: Zarys historyczny powstania i rozwoju aptek łódzkich. Warszawa 1934. ss. 62.
Sokolewicz W.: Farmaceuci w powstaniu 1863 roku. Wiad. Farm. R. 58: 1931 nr 13-19.
Stocki E.: Jeszcze o udziale farmaceutów w powstaniu styczniowym. 1863/64. Farm. Pol. T. 19: 1963 nr 21/22.
Szulc E.: Materiały biograficzne dotyczące farmaceutów uczestników Powstania Styczniowego. Farm. Pol. T. 25:1969 nr 1.
Szulc E.: Nowe materiały biograficzne dotyczące farmaceutów – uczestników Powstania Styczniowego. Farm. Pol. T. 23: 1967 nr 1.
Ślusarczyk-Drzewoska A.: Historia ukryta w darach. Bez recepty. 2011. Nr 3.