04.2009 – „Systemy informacji elektronicznej dla farmaceutów: e-duk@cja i e-farmacja.”

    Zawód farmaceuty jest oparty na postępach w szeroko rozumianych naukach matematyczno przyrodniczych, które podobnie jak nasza cała cywilizacja, przeżywają okres burzliwego rozwoju i spektakularnych odkryć. Równie istotnym – obok naukowego – aspektem naszego zawodu jest system opieki zdrowotnej, który podlega ścisłym regulacjom prawnym i finansowym, będącym także w ciągłym rozwoju. Niesie to za sobą konieczność podążania za zmianami w istniejącym stanie wiedzy, co zresztą zostało stosunkowo niedawno ujęte w ramy formalno-prawne m.in. pod postacią szkoleń ciągłych.

   Spełnienie wymogu dokształcania się i bieżącego monitorowania postępów nauk farmaceutycznych wymaga znalezienia odpowiednich źródeł wiedzy, które będą zarówno aktualne, rzetelne, jak też i łatwo dostępne logistycznie i ekonomicznie. Klasyczne już dzisiaj sposoby przekazywania wiedzy w postaci źródeł pisanych nie są pełne, jako że nie pozwalają na interakcję z autorem przekazu, a co za tym idzie są jednostronne. Co więcej, cykl wydawniczy i dystrybucyjny książek, a nawet czasopism, często nie pozwala na szybkie i masowe przekazywanie informacji. Kwestię interakcji z autorem przekazywanej wiedzy rozwiązują szkolenia i kursy organizowane jako zajęcia z wykładami, ćwiczeniami praktycznymi, gdzie oczywiście możliwa jest – wspomagana przez nauczyciela – indywidualizacja nauczania i wymiana doświadczeń z innymi uczestnikami szkoleń. Jest to jak dotąd najpełniejszy znany sposób nauczania, jednak zajęcia wymagające osobistego udziału w wyznaczonym miejscu i czasie napotykają często na wspomniane już bariery ekonomiczne i logistyczne związane z koniecznością podróży i pozostania w miejscu spotkania przez określony czas. Niejednokrotnie bariery te wręcz uniemożliwiają korzystanie ze szkolenia zawodowego. Jest więc oczywiste, że wśród farmaceutów istnieje potrzeba stworzenia możliwości łatwego i efektywnego zdobywania wiedzy zawodowej. W dobie gwałtownego rozwoju technik teleinformatycznych odpowiedzią na te potrzeby jest e-learning, czyli nauczanie na odległość za pośrednictwem narzędzi cyfrowej telekomunikacji. Najpowszechniej zaś stosowanym narzędziem cyfrowej telekomunikacji jest oczywiście sieć Internet.

    Stworzony przez nas system e-duk@cja [1] oraz jego rozwinięcie i kontynuacja, portal e-farmacja [2], stanowią w pełni rozwinięte narzędzia e-learningowe i informacyjne dedykowane dla farmaceutów. Podstawową zaletą, niejednokrotnie podkreślaną przez wielu użytkowników tych systemów, jest dostępność ich treści przez 24 godziny, 7 dni w tygodniu, 365 dni w roku. Spełnia to więc kryterium łatwości akwizycji wiedzy i znosi bariery logistyczne. Warto przypomnieć, że obydwa portale udostępniają swoje treści bez żadnych opłat ze strony użytkowników, tak więc kryterium ekonomiczne jest również po naszej stronie. Częstotliwość aktualizacji sięga nawet kilku godzin, co wynika z elektronicznego charakteru medium, a powszechność wiedzy zapewnia globalny charakter sieci Internet – notowaliśmy połączenia nawet z Alaski. Czas połączeń oraz wyszukiwane przez użytkownika frazy świadczą o braku przypadkowości, dlatego pozwalamy sobie serdecznie pozdrowić polskiego farmaceutę mieszkającego w tak odległej części świata.

   Przy ponad 8 000 zarejestrowanych użytkowników systemu e-duk@cja i 3 500 e-farmacja możemy już mówić o krajowym charakterze obydwu portali. Interaktywność przekazu zapewniają rozmowy online (czat) m.in. moderowane przez redaktorów systemu e-farmacja oraz fora dyskusyjne na obydwu portalach. Jak więc widać obydwa systemy są w pełni funkcjonalnymi narzędziami do zdalnej nauki przez Internet, nie wymagającymi żadnego dodatkowego oprogramowania ani specjalnej konfiguracji komputera, po to aby móc z nich w pełni korzystać.

    Każdy system przekazujący jakiekolwiek treści oprócz narzędzi do przekazu musi same te treści oczywiście posiadać. Mimo podobieństwa wizualnego i koncepcyjnego obydwu systemów związanego z zespołem, który je zrealizował, obydwa portale różnią się nieco tym, co można w nich znaleźć. Portal e-duk@cja ma charakter stricte szkoleniowy, podczas gdy e-farmacja, mimo iż zawiera niecertyfikowane szkolenia dla farmaceutów i techników farmacji, ewoluuje bardziej w stronę portalu wspomagającego, społecznościowo-informacyjnego dla farmaceutów i techników farmacji.
    W portalu e-duk@cja znajdziemy punktowane szkolenia i kursy zaliczane do szkoleń ciągłych zarówno z puli punktów „miękkich” jak też i „twardych”. Sumarycznie można zdobyć 22 punkty „miękkie” i 16 „twardych”. Warto przypomnieć, że przystąpienie do kursu nie obliguje do jakiegokolwiek terminu zdawania testu z tego kursu – farmaceuta ma więc pełną swobodę w ustalaniu swojego trybu nauczania. Testy są sprawdzane automatycznie przez system, więc farmaceuci mają od razu wgląd w swoje osiągnięcia. Zakres tematyczny szkoleń jest sukcesywnie poszerzany. Aktualnie dostępne są szkolenia z następujących dziedzin i zagadnień:
1)    terapia i farmakoterapia
2)    opieka farmaceutyczna
3)    farmakogenetyka
4)    profilaktyka zdrowotna i promocja zdrowia
5)    trwałość leku
6)    nowoczesne narzędzia informatyczne w rozwoju leków
    
   W przyszłości na pewno będziemy się starali rozszerzyć ofertę kursów zarówno pod względem kategorii jak i ilości kursów w już obecnych kategoriach. Należy zauważyć, że jeśli chodzi o kategorie kursów to aby mogły one być certyfikowane, muszą należeć do z góry określonych przez CMKP [3].

   Portal e-farmacja zawiera wiele narzędzi i działów, które w założeniu mają dostarczać aktualnych i rzetelnych informacji zawodowych. Portal podzielono na następujące działy:
1)    szkolenia
2)    prawo
3)    suplementy
4)    komunikacja i narzędzia
5)    społeczność

   Dział „Szkolenia” zawiera, jak już wspominano, niecertyfikowane szkolenia dla farmaceutów i techników farmaceutycznych z takich dziedzin jak: opieka farmaceutyczna, doradztwo w aptece, trwałość leku. Znajdują się tutaj też artykuły i doniesienia z ważnymi wiadomościami farmaceutycznymi.

   Dział „Prawo” obejmuje zbiór na bieżąco aktualizowanych aktów prawnych dotyczących wykonywania zawodu farmaceuty. Baza danych zwiera akty prawne od 1974 roku i jest zaopatrzona w wyszukiwarkę. Warto zwrócić uwagę na obowiązek posiadania w aptece aktualnych przepisów prawa do wglądu. Dostęp on-line do takiego zbioru jak np. w e-farmacji może się okazać być może wystarczający do spełnienia tego obowiązku.

   Dział „Suplementy” zawiera unikalną w skali kraju bazę danych suplementów diety i surowców naturalnych, która jest stale rozbudowywana i aktualizowana. Baza zaopatrzona jest oczywiście w pełni funkcjonalną wyszukiwarkę.

dr n. farm Sebastian Polak, Miłosz Polak
Pracownia Farmakoepidemiologii i Farmakoekonomiki, Katedra Toksykologii,